Auteur

Pieter Jan Dijkman

Pieter Jan Dijkman is directeur van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA.

Van deze auteur

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Samenleving

Wie markt zegt, moet ook moraal zeggen

Met marktwerking is niets mis. Het gaat wel mis als we de markt niet meer zien als een ontmoetingsplek tussen mensen. 

Het politieke denken over marktwerking lijkt te kantelen. Sinds de jaren negentig domineerden marktwerking en privatisering het beleid, inmiddels herontdekken politici het nationale belang en geldt ‘de markt’ niet meer vanzelfsprekend als zaligmakend. Dat bewijzen de recente discussies over marktwerking in de zorg en de telecommunicatiemarkt. 

  • 5 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Leren van het Trumpisme

Biden mag dan gewonnen hebben, Trumps rancuneuze celebrity-politiek is voorlopig niet verdwenen. Het is zaak voor Europese landen om lessen te trekken. Bijvoorbeeld over het populisme.

Gelukkig, de overwinning kan Biden niet meer ontgaan. Je hoort bijna een zucht een verlichting door de West-Europese straten gaan. De gedachte is kennelijk: na vier donkere Trump-jaren gloort er eindelijk licht, we kunnen weer ‘back to normal’, streep eronder en door.

  • 9 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Het midden als bezweringsformule

‘Het midden’ is geen ideologische bezweringsformule en het betekent ook geen kleurloosheid, maar staat voor midden in de samenleving.

Het midden is weer terug. Die conclusie trekken commentatoren naar aanleiding van de lijsttrekkersstrijd in het CDA. Twee kandidaat-lijsttrekkers, Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt, positioneren het CDA nadrukkelijk als ‘middenpartij’, iets wat journalisten en politicologen doorgaans ook doen.

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

'Tot de schijt ons doodt'

De klimaatplannen van de overheid kunnen niet uitgevoerd worden zonder zich verantwoordelijk wetende burgers.

De gymdocent op mijn middelbare school laste met enige regelmaat een zogeheten ‘bosloop’ in: een lesuur lang hardlopen door de bossen op de Amersfoortse Berg. Tijdens een van die gevreesde boslopen, ergens begin jaren negentig, hield de docent plots halt. ‘Zien jullie die prachtige bomen? Als de overheid en wij niets doen, zijn ze over twintig jaar allemaal kaal door de zure regen.’ 

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Angstmanagement

In een wereld vol potentiële ziekten, vijanden en vreemden is angst een belangrijke politieke kracht geworden. Dat vraagt om verantwoordelijke politici.

De maatschappij lijkt steeds meer georganiseerd te zijn rondom de angst. Angst voor een virus of angst voor terrorisme kan ontwrichtende maatschappelijke gevolgen hebben. Een mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest, geldt het gezegde. 

  • 7 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Dashboardpolitiek houdt het maakbaarheidsidee in stand

Het kabinet wil met de metafoor van het dashboard de werkelijkheid van corona blootleggen. Maar de tragiek is dat het met deze beeldspraak eerder een nieuwe werkelijkheid heeft gecreëerd: die van beheersing.

Door de coronapandemie is het verlangen naar beheersbaarheid - een van de belangrijkste grondslagen van het moderne samenleven - abrupt weggevallen. We beseffen meer dan ooit tevoren dat we het leven niet altijd zelf leiden, maar dat we soms ook wórden geleid. Dat we het leven niet altijd onder controle hebben.

  • 6 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Kerk en politiek kunnen leren van elkaar

Tussen de politiek en de kerken bestaan grote verschillen, en dat moet ook. Maar tegelijkertijd kunnen de politiek en de kerken misschien wat van elkaar leren.

De onoverzichtelijkheid van de coronapandemie roept in de politiek heftige emoties op. In de eerste plaats het gevoel van controleverlies. De hardnekkigheid van het virus gaat het beheersingsvermogen te boven. En steeds blijken er onvoorziene gevolgen te zijn. Politici kunnen dan ook vaak niets anders doen dan improviseren, zoekend en tastend doen wat hun goed dunkt.

  • 11 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Nederland moet het hebben van internationale handel

Niet protectionisme of nationalisatie zullen economisch herstel brengen, maar duurzame internationale relaties. Zo gebeurde het na de Tweede Wereldoorlog, en zo zal het gaan na deze crisis.

Na de Tweede Wereldoorlog kon de Nederlandse economie zich herstellen door een combinatie van internationale samenwerking, handel en een hoge arbeidsmoraal. Een mooi symbool voor dat herstel is de tewaterlating van het passagiersschip Willem Ruys bij De Schelde in Vlissingen, een jaar na de oorlog. De grootouders van mijn vrouw waren erbij.

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Samenleving

Historische gesprekskunst in de politiek

Het Plakkaat van Verlatinghe moet op een prominente plek worden tentoongesteld. Nog beter is een oefening in ‘historische gesprekskunst’.

Het verleden is terug van nooit weggeweest in de politiek. Het verschijnt in vele gedaanten. Soms halen politici met sepiakleurige beelden nostalgische herinneringen op aan een overzichtelijke, begrijpelijke wereld van ‘domweg gelukkig in de Dapperstraat’. Het zal iets te maken met de hedendaagse ervaring van complexiteit en snelheid.

  • 10 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

De verleerde kunst van het democratische debat

Er wordt dan wel gedemonstreerd, maar een echt gesprek over racisme blijft uit. We zullen een rijker idee van wederzijds respect moeten ontwikkelen.

De dood van George Floyd door politiegeweld leidde tot demonstraties in Nederlandse steden tegen racisme. Tegenstanders vielen begrijpelijkerwijs over het overtreden van de anderhalvemeter-voorschriften. Maar wat volgde waren weinig verheven scheldkanonnades over de rol van de burgemeester en een loopgravendebat met verwijten over en weer: “Je bent zelf een racist”. Het onderwerp zelf kwam intussen al lang niet meer aan bod.

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Gezocht: ‘authentieke’ Kamerleden

Authenticiteit is een veelgevraagde eigenschap. De vraag is alleen of authenticiteit de allerindividueelste zelfexpressie inhoudt, of zelfwording in relatie tot de ander. In dat laatste geval krijg je morele zeggingskracht.

Politieke partijen maken zich langzamerhand weer op de voor de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021, coronacrisis of niet. En dat is maar goed ook. Er is veel werk te doen.

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Samenleving

VAR-samenleving

Technologie wordt steeds meer onderdeel van ons alledaagse samenleven. Wat betekent dat voor onze verantwoordelijkheid?

Technologie is in onze leefwereld dominant aanwezig en ons alledaagse leven wordt mede in stand gehouden door tal van technische voorzieningen. De smartphone is er een treffend voorbeeld van. Lange tijd was de computer een desktop, op het bureau in een hoekje van de woonkamer. Vervolgens werd het een laptop op schoot. Inmiddels zit die computer als smartphone in onze broekzak. Buitenradar en Google Maps zijn onze digitale vertrouwelingen. 

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Samenleving

Zacht paternalisme

De overheid probeert subtiel ons gedrag te beïnvloeden. Mogen we nog onverstandige keuzes maken?

Overheden proberen al eeuwenlang bepaalde verlangens te stimuleren of af te remmen. De klassieke, normerende overheidsinstrumenten zijn wetgeving en handhaving, belastingheffing, subsidies en voorlichtingscampagnes. De laatste jaren maakt de overheid in toenemende mate gebruik van nudging, subtiele gedragsinterventies. 

  • 1 jaar geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Wij zijn allemaal zorgdragers

Het accent in het ‘voltooid leven’-debat is verschoven van rechten naar de vraag wat een menswaardige samenleving is.

De dood en belastingen worden wel eens de enige zekerheden in het leven genoemd. Nu zijn belastingen misschien nog af te schaffen, voor de dood ligt dat lastiger. Toch lijkt een groeiend aantal mensen zich moeilijk neer te kunnen leggen bij de loop der natuur; ze willen het leven zo lang mogelijk rekken of het juist beëindigen als ze er klaar mee zijn.

  • 3 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Van regelzucht naar burgerruimte

Zelfredzaamheid en initiatief van burgers wordt door de overheid op papier aangemoedigd. Maar als burgers de daad bij het woord voegen, lopen ze vaak stuk op regelzucht en controledrang.

Niet alleen de rijksoverheid, ook lokale overheden kunnen gemakkelijk in de greep raken van regelzucht en controledrang, zonder oog te hebben voor de goede bedoelingen van burgers.

  • 2 maanden geleden
  • column
  • Pieter Jan Dijkman
Column

Transparantie als toverwoord

Ministeries zouden moeten streven naar ‘maximale transparantie’. Maar er zijn grenzen aan transparantie. Beter is het om te investeren in een vertrouwens- en leercultuur.

Na de toeslagenaffaire zijn er in de Tweede Kamer veel pleidooien voor ‘meer transparantie’ te beluisteren. Een deel van de Kamer wil zelfs dat zogeheten ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ van ambtenaren zoals die in interne collegiale overleggen worden gehuldigd, openbaar worden gemaakt. Het kabinet op zijn beurt beloofde ‘radicaal’ te kiezen voor meer transparantie.