Zweden vaart eigen koers tegen coronavirus

Ook in Zweden eist het coronavirus levens, maar van strenge maatregelen wil de Zweedse regering vooralsnog niets weten. Scholen, horeca en de grenzen zijn open. De bevolking vertrouwt de overheid, maar vanuit de wetenschap klinkt kritiek.

Jan Mark van Nunen
Afbeelding bij 'Zweden vaart eigen koers tegen coronavirus'
Winkelstraten in heel Europa liggen er verlaten bij, maar in het centrum van Stockholm is niets te merken van de coronapandemie. De winkels zijn open en worden goed bezocht. Foto AFP

Terwijl overal in Europa het openbare leven nagenoeg tot stilstand is gekomen, kunnen de Zweden nog rustig uit eten, uitgebreid winkelen, zich uitleven in de sportschool of een dagje op stap. De scholen zijn open, net als de grenzen, terwijl het coronavirus ook in Zweden om zich heen grijpt.

Zweden telt volgens donderdag gepresenteerde cijfers 5466 bevestigde ziektegevallen en 282 doden. Het laatste etmaal voor de telling kwamen er bijna vijfhonderd gevallen bij en overleden er 43 mensen aan de gevolgen van het longvirus.

Vergeleken met andere landen lijken deze cijfers misschien niet alarmerend, maar in dit stadium van de virusuitbraak hadden deze andere landen stuk voor stuk al vergaande maatregelen doorgevoerd. Ter vergelijking: in Nederland werd besloten tot sluiting van scholen en horeca toen er twintig mensen waren overleden.

De Zweden kunnen nog rustig uit eten, uitgebreid winkelen, zich uitleven in de sportschool of een dagje op stap

Of de vergelijking terecht is, is echter de vraag. Zweden is in oppervlakte meer dan tien keer zo groot als Nederland en heeft met tien miljoen inwoners een veel lagere bevolkingsdichtheid. Daardoor verspreidt het virus zich wellicht minder snel.

Bovendien ‘zit afstand tussen mensen bewaren ingebakken in de Zweedse cultuur, heel anders dan in Italië en Spanje’, betoogt de Zweedse journalist Lisa Bjurwald op de website van Politico. Maar de Zweedse bevolking is geconcentreerd in steden, werpen critici van het beleid tegen. En sociaal gezien zullen mensen misschien afstand van elkaar bewaren, maar fysiek is die afstand in een café, winkel of bus niet altijd aanwezig.

Stoïcijnse aanpak

Het is niet dat de Zweedse overheid de uitbraak en verspreiding van het coronavirus niet serieus neemt. De aanpak laat zich wellicht het beste omschrijven als stoïcijns.

Premier Stefan Löfven waarschuwt dat de komende maanden zwaar worden en roept op tot saamhorigheid. De toon van zijn uitspraken is vergelijkbaar met die van andere Europese leiders. Alleen zijn maatregelen zijn dat niet.

Afstand bewaren tussen mensen zit ingebakken in de Zweedse cultuur, heel anders dan in Italië en Spanje

Bijeenkomsten van meer dan vijftig personen zijn verboden. De bevolking heeft daarnaast een aantal adviezen meegekregen, maar verder wil de Zweedse regering vooralsnog niet gaan.

Thuiswerken wordt aangeraden en bezoekers van restaurants en cafés mogen zich niet ophouden aan de bar, maar moeten aan tafel zitten en daar bediend worden. Ouderen en zieken moeten zoveel mogelijk thuis blijven en er gelden hygiënevoorschriften als vaak handen wassen.

We nemen geen maatregelen die niet vol te houden zijn, zoals een maandenlange lockdown. We zetten pas een volgende stap als het nodig is

De autoriteiten ontkennen ook de mogelijke gevolgen van de virus-uitbraak niet: er worden noodhospitalen ingericht en zorgmedewerkers bijgeschoold om coronazorg te kunnen verlenen als het virus zich verder verspreidt. Ook is gisteren een pakket steunmaatregelen voor de economie aangekondigd.

Haalbaarheid

Waarom Zweden dan toch niet meer voorzorgsmaatregelen neemt, terwijl andere landen volledig op slot gaan? Anders Tegnell, als epidimoloog en hoofd van het Zweedse volksgezondheidsins tituut degene die de koers van het Zweedse beleid uitzet, zegt dat Zweden –net als Nederland – kiest voor gecontroleerde verspreiding van het virus en tegelijkertijd constant de haalbaarheid van maatregelen afweegt. ,,We nemen geen maatregelen die niet vol te houden zijn, zoals een maandenlange lockdown – dat is namelijk onmogelijk. We zetten pas een volgende stap als het nodig is.”

Andere mogelijke maatregelen worden door Tegnell afgedaan als niet-effectief of zelfs gevaarlijk. De sluiting van de grenzen ,,is niet meer relevant, omdat het coronavirus zich toch al door heel Europa heeft verspreid” en de sluiting van scholen ,,zou ouders die in de zorg werken uitschakelen, wat tot 25 procent zorgcapaciteit kost, en meer ouderen blootstellen aan het virus omdat opa’s en oma’s dan moeten oppassen”.

Sluiting van scholen zou ouders die in de zorg werken uitschakelen, wat tot 25 procent zorgcapaciteit kost

Hoewel er vanuit veel landen nu met argusogen naar de Zweedse aanpak gekeken wordt, staat een meerderheid van de bevolking achter de aanpak van de overheid. ,,We gaan in isolatie als onze overheid zegt dat het nodig is. Niet als iemand in het buitenland dat zegt”, reageert een Zweed op vragen van de Britse krant The Guardian.

De Zweden zijn gehoorzaam en hebben veel vertrouwen in het volksgezondheidsinstituut. Daar komt bij dat overheidsdiensten in Zweden traditioneel een grote mate van onafhankelijkheid ten opzichte van de politiek bewaren. Zelfs als premier Löfven zwaardere maatregelen zou willen treffen, is het voor hem ondenkbaar om af te wijken van de lijn van een deskundige als Tegnell, al heeft Löfven formeel gezien het laatste woord.

Oproepen

Kritiek op het beleid komt zodoende niet vanuit de politiek, maar is er wel degelijk. Zo’n twintig vooraanstaande medische wetenschappers van Zweedse universiteiten en ziekenhuizen schreven een brief aan de regering waarin zij stellen dat er te weinig wordt gedaan aan de corona-uitbraak. Een petitie waarin wordt opgeroepen tot meer maatregelen is door meer dan tweeduizend artsen, wetenschappers en docenten ondertekend.

We testen niet genoeg, we houden de verspreiding niet genoeg in de gaten. Ze laten het virus vrij rondwaren

Viroloog Cecilia Söderberg-Nauclér van het Karolinska Instituut, een medische universiteit, laakt het beleid van haar collega-expert Tegnell. ,,We testen niet genoeg, we houden de verspreiding niet genoeg in de gaten. Ze laten het virus vrij rondwaren”, stelt ze. ,,Omdat de overheid denkt dat het virus niet te stoppen is, laten ze maar mensen doodgaan. Ze leiden ons de afgrond in.”

Paranoïde

Van beide zijden klinkt het argument dat er onvoldoende bewijs is om de al dan niet te nemen maatregelen te billijken. Wetenschappelijk gezien hebben beide kanten daarin gelijk, want er is nog veel onbekend over het coronavirus; dat geldt wereldwijd.

Anders heb ik het gevoel dat ik me in een enorm experiment bevind. En ik ben nooit gevraagd of ik mee wilde doen

Maar waar de artsen en professoren liever te streng zijn om escalatie en mogelijk veel doden te voorkomen, is het geloof bij Tegnell in de door hem gevaren pragmatisch-stoïcijnse koers rotsvast: ,,Uiteindelijk denk ik niet dat de elders genomen maatregelen veel doen tegen de verspreiding van het virus. Ik denk dat we overal ongeveer hetzelfde resultaat gaan zien.”

Als Tegnell gelijk krijgt, is de rest van de wereld vanuit Zweeds perspectief volledig paranoïde geworden. ,,Anders”, zo zegt een Stockholmse hotelier tegen The Financial Times, ,,heb ik het gevoel dat ik me in een enorm experiment bevind. En ik ben nooit gevraagd of ik mee wilde doen.”

Deel dit artikel