Simonis was streng in de leer, mild in pastoraat

In de Sint Catharinakathedraal in Utrecht is donderdag op stilgestaan bij de leven van Adrianus Johannes kardinaal Simonis. Er werden persoonlijke woorden gesproken.

Lodewijk Born
Afbeelding bij 'Simonis was streng in de leer, mild in pastoraat'
De uitvaart van kardinaal Simonis in de Kathedraal van Utrecht. De emeritus aartsbisschop van Utrecht stierf op 88-jarige leeftijd. Foto: ANP

De vorige week woensdag overleden kardinaal Simonis (88) was decennialang het gezicht van de Rooms-Katholieke Kerk in ons land. Tijdens de uitvaartplechtigheid werd dat - zonder de pijnpunten uit de weg te gaan - benoemd.

Hoofdcelebrant was de huidige aartsbisschop van Utrecht, kardinaal Wim Eijk. Concelebranten waren bisschop Hans van den Hende (bisschop van Rotterdam en voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie) en Gerard de Korte (bisschop van ’s-Hertogenbosch en een persoonlijke vriend van de kardinaal).

Aartsbisschop Eijk zei hoe “we velen die deze uitvaart graag bij hadden willen wonen, moesten teleurstellen”. Maar door de coronamaatregelen was niet alles mogelijk. Er was anderhalve meter afstand in de kerkbanken en de aanwezigen mochten niet zingen; ook de vredeswens bij de eucharistie bleef achterwege.

Tientallen jaren lang werd hij vanwege zijn openheid en vrijmoedigheid door menigeen miskent en zelfs bespot

De uitvaartdienst werd gekenmerkt door persoonlijke woorden. “Broeders en zusters, op ons rust vandaag de droeve plicht om van kardinaal Simonis afscheid te nemen”, aldus Eijk. “Die twaalf jaar het bisdom Rotterdam diende en bijna 25 jaar aan het hoofd stond van het aartsbisdom.”

Hoon en kritiek

In maart volgend jaar zou Simonis een halve eeuw bisschop zijn geweest. “Ik kan me nog goed herinneren hoe ik als zeventienjarige op een zwart-wit-televisie naar zijn bisschopswijding heb gekeken op 20 maart 1971”, aldus Eijk. “Toen woedde - zoals hij het zelf vaak uitdrukte - ‘een heuse godsdienstoorlog’. Hij kreeg ontzettend veel hoon en kritiek over zich heen omdat hij zo conservatief zou zijn. In feite verkondigde hij echter gewoon katholieke standpunten.”

Feitelijk bleef kardinaal Simonis altijd trouw aan het geloof en de leer van de Rooms-Katholieke Kerk, schetste Eijk. “Vanwege de vrijmoedigheid en de openheid waarmee kardinaal Simonis zijn hele priester- en bisschopsleven trouw is gebleven aan Christus en zijn kerk heb ik hem altijd bewonderd. Nu is er enige waardering voor hem, maar tientallen jaren lang werd hij vanwege zijn openheid en vrijmoedigheid door menigeen miskent en zelfs bespot. Hij was voor mij persoonlijk een echt voorbeeld. Dat ik altijd heb geprobeerd na te volgen en ik zal dat ook altijd blijven doen.”

De sterke polarisatie die er in de kerk was, ten tijde van zijn periode als bisschop en later aartsbisschop was niet gemakkelijk. Eijk: “Als kardinaal Simonis gevraagd werd naar wat hij van het eeuwige leven verwachtte, zei hij vaak: ‘Ik hoop dat ik tenminste in het vagevuur terecht kom’. Maar misschien heeft hij zijn vagevuur al hier op aarde gehad.”

Bescheiden mens

Bisschop Gerard de Korte van ’s- Hertogenbosch, die van 2001 tot 2008 hulpbisschop was in het aartsbisdom Utrecht en zo de naaste collega van Simonis, vertelde in de preek hoe zijn vroegste herinnering aan Simonis terugging naar de jaren zeventig. “Rotterdam had een nieuwe bisschop gekregen. Met het nodige tumult ook”, zo las hij als betrokken katholieke tiener in de pers.

Maar toen Simonis vervolgens diverse keren naar de parochiekerk in Vianen kwam om daar het heilig Vormsel toe te dienen, zag hij een heel andere persoon dan wat de kranten schreven. “Geen bullebak, maar een jongere man met een hartelijke presentatie.”

Later, toen De Korte studeerde aan de priesteropleiding Ariënskonvikt, leerde hij Simonis kennen als “een warm mens, vriendelijk en ook heel bescheiden”.

De orthodoxe geloofsridder was tegelijk een milde en wijze pastor. Op de preekstoel was hij een rechtzinnige leeuw, in de biechtstoel een zachtmoedig lam

Toen Simonis in de Sint Catharinakathedraal zijn zetel als aartsbisschop in bezit nam “stonden buiten spreekkoren te roepen”, aldus De Korte. “Ik weet dat hij daar flink onder geleden heeft en zich ook intens eenzaam heeft gevoeld.”

Wat hem kracht gaf in die lastige tijd? “Ik denk in het vieren van de eucharistie, in zijn eigen gebed en het gebed van anderen. Een gevleugeld woord van hem: ‘Ik ben er letterlijk doorheen gebeden.’”

Simonis gold als een vertegenwoordiger van de rechtzinnigheid in de Rooms-Katholieke Kerk: alles omwille van de waarheid. “De orthodoxe geloofsridder was tegelijk een milde en wijze pastor. Op de preekstoel was hij een rechtzinnige leeuw, in de biechtstoel een zachtmoedig lam.”

Christus, als de Levende in ons midden. Dat getuigenis stond bij Ad Simonis centraal. “In een cultuur die steeds meer de Bijbelse wortels lijkt los te laten, was hij in die zin een missionaris. Hij wilde getuigen van Christus, tot het einde toe.” Simonis was ook “een Hollandse bourgondiër, die genoot van een heerlijke maaltijd, een goed glas wijn en van een sigaar.” Hij was een fervent postzegelverzamelaar en hield van Duitse Krimi’s op tv.


Kardinaal Eijk bij de uitvaart van kardinaal Simonis. Foto: ANP

Oprechte excuses

Na zijn emeritaat (2007), haalde hij nog één keer uitgebreid de pers, in 2010. “Over het vreselijke en schaamtevolle nieuws van het seksueel misbruik binnen onze kerk. En hij gebruikte toen volstrekt verkeerde woorden. Later heeft hij daar in een brief zijn oprechte excuses voor uitgesproken. En hij schreef ook, met een knipoog - en dat tekent hem, zijn humor: ‘Als kardinaal heb ik geen vrouw. Anders had ze zeker gezegd dat ik een beetje dom was geweest.’ Maar hij voegde er aan toe: ‘Dat hebben nu mijn zussen wel gedaan...’”

De Korte sloot de preek naar aanleiding van 1 Korintiërs 15:12-21 en de evangelielezing uit Johannes 17:1-11a, af met een gedicht van Hanna Lam. "‘De mensen van voorbij, zijn in het het licht, zijn vrij’. Wij mogen geloven dat hij nu vrij is. Geborgen in het licht, in het witte licht van onze God.”

Zonder cursus

Prof. dr. Paul van Geest, persoonlijke vriend van Simonis, sprak een in memoriam uit. Eigenlijk wist Simonis, die als kapelaan ineens tot bisschop werd benoemd door de paus, niet wat voor impact dat had. “Zonder de cursus ‘Hoe bestuur ik mondige Nederlanders?’ gevolgd te hebben, werd hij voor de leeuwen gegooid in een sterk gepolariseerde kerkprovincie. Hij heeft nooit toegegeven dat dit direct veel boven zijn krachten ging. Dat hij té veel boven zijn krachten werd beproefd. Dat siert hem zeer.”

"Toen in ons land religie losraakte van de kerkelijke instituties en onder meer de kerkgang snel verdampte “leed hij daar onder”, aldus Van Geest.

Zonder de cursus ‘Hoe bestuur ik mondige Nederlanders?’ gevolgd te hebben, werd hij voor de leeuwen gegooid in een sterk gepolariseerde kerkprovincie

Besturen en vergaderen was niet zijn ding. Dus delegeerde hij veel en zodoende wist hij van sommige dossiers ook echt niets. Ook als het ging om misbruik. Dat geestelijken die hij kende dat hadden gedaan, kon hij niet bevatten. “Mensen waren hem dierbaar, hij had een ontzettend groot hart. Had heel Nederland maar kennisgemaakt met zijn grote, bezorgde, meelevende hart. Daar had hij zelf ook baat bij gehad...”, zei Van Geest.

Tijdens het uitdragen van de kist klonk het In paradisum. De kardinaal vond de laatste rustplaats op de Begraafplaats Sint-Barbara in Utrecht. Daar bevinden zich ook de graven van bijna al zijn voorgangers.


Deel dit artikel