Column

  • 4 maanden geleden
  • column
  • Melanie Peters
Melanie Peters

Wetenschap is een mensenrecht

De tijd dat de resultaten van wetenschappelijk onderzoek vooral verdwenen in dure tijdschriften is gelukkig voorbij. Nu moeten wetenschappers zich nog richten op de burgers. Dat kan een vruchtbare samenwerking worden.

Zo’n 200.000 Nederlanders deden eind januari mee aan de Nationale Tuinvogeltelling. Dat waren er twee keer zoveel dan in 2020. In de bijna twintig jaar waarin burgers wetenschappers helpen om zicht te houden op hoe de mezen, mussen en roodborstjes zich in de Nederlandse tuinen ontwikkelen, betekende dit een absoluut record.

Maar helaas. Van het spreekwoord leren we al dat één zwaluw nog geen lente maakt. Als variatie daarop kun je zeggen dat je uit 200.000 vogeltellers ook niet mag afleiden dat Nederlanders veel worden betrokken bij wetenschappelijk onderzoek.

De Nederlands overheid maakt zich net als de Europese Unie sterk voor open science. Dat betekent dat wetenschappers zich open opstellen ten aanzien van andere wetenschappers en de samenleving. Dat eerste gebeurt steeds meer. Onderzoekers publiceren hun resultaten niet langer uitsluitend in dure tijdschriften en stellen hun data steeds vaker ter beschikking aan andere onderzoekers.

Burgers kunnen niet alleen helpen bij het verzamelen van data, maar ook bij het bepalen van onderzoeksvragen

Zich open opstellen naar de samenleving, kunnen wetenschappers duidelijk nog een stuk beter. Burgers kunnen hen niet alleen helpen bij het verzamelen van data, maar ook bij het bepalen van onderzoeksvragen, het verspreiden van resultaten en het toepassen daarvan in de praktijk. Dat kan leiden tot beter en relevanter onderzoek.

In onderzoek dat we zelf de afgelopen jaren deden, zagen we dat bijvoorbeeld terug in de psychiatrie. Doordat de burgerbetrokkenheid daar al wat groter is dan in andere sectoren, zie je er een verschuiving in de onderzoeksthema’s. Het medisch perspectief wordt aangevuld met een patiënten-perspectief. Concreet betekent dat minder nadruk op het begrijpen en genezen van aandoeningen, en meer op de kwaliteit van de zorg en op empowerment.

Andere sectoren zijn helaas nog minder ver. Terwijl je zou denken dat leerlingen en ouders de grootste belanghebbenden zijn bij goed onderwijs, blijken zij nog nauwelijks bij onderwijsonderzoek te worden betrokken.

Veel mensen zullen het misschien niet weten, maar wetenschap is een mensenrecht. In artikel 27 van de Universele verklaring van de rechten van de mens, staat dat iedereen het recht heeft om deel te nemen aan de wetenschappelijke vooruitgang en daarvan de vruchten te plukken.

Van dat recht valt veel meer te maken dan nu gebeurt. We moeten dus snel samen verder met open science. Onze hele samenleving kan daarvan profiteren.

 

Melanie Peters is directeur van het Rathenau Instituut