Wereldburger zijn betekent verantwoordelijkheid dragen

Zeker moet kamp Moria geëvacueerd worden, maar de schuld van de ellende daar aan 'de politiek' geven, is te makkelijk. Wij hebben die politici immers zelf gekozen. Bovendien zijn we alleen al door ons consumeren onderdeel van het probleem.

René Segers-Hoogendoorn
Afbeelding bij 'Wereldburger zijn betekent verantwoordelijkheid dragen'
Vluchtelingen staan in de rij voor een nieuw kamp op Lesbos, ter vervanging van Moria. Foto ANP

Afgelopen donderdagavond stond ik op de Rotterdamse Binnenrotte bij de manifestatie ‘SOS Moria’. Waarom? Omdat volgens mij de grens van het betamelijke overschreden is en we zo niet langer op deze weg kunnen doorgaan, als er zoveel mensen in zoveel nood leven.

Theoloog en Erasmusprijs-winnaar Martin Buber omschreef barmhartigheid als ‘het tot in je ingewanden bewogen zijn met iemand. Je voelt er iets bij. De situatie raakt je. Op het moment dat je geen gehoor geeft aan die bewogenheid, verlies je een stukje van je menselijkheid’. Dat is de reden waarom ik daar was.

Lees ook: ’t Hooge Nest en Moria

Ooggetuigen vertelden hun verhalen, en die raakten diezelfde snaar van barmhartigheid. Terecht wees menig spreker op het falende Europese asielbeleid. Meer dan terecht werd het citaat van ons aller Erasmus aangehaald, hoog prijkend linksboven ons op de gevel van de Rotterdamse bibliotheek: ‘Heel de aarde is je vaderland.’

'De politiek'

Maar ik had moeite met de rabiate taal tegen ‘de politiek’, die het volgens de meeste sprekers moest ontgelden. Zij, die verdoemde politici, zouden het zijn die dit onze wereld aandoen. Tot op zekere hoogte kan ik daar in komen, maar om twee redenen vind ik het makkelijk, veel te makkelijk.

Ten eerste omdat wij zelf de politiek zijn. Wijzelf kiezen onze afgevaardigden. Als die je niet bevallen moet je op anderen stemmen, of beter nog: zelf de politiek in gaan.

Ten tweede omdat de oplossing niet simpelweg is dat kamp maar te evacueren, ook al kun je terecht stellen dat zo'n kamp niet kan en mag in een eerlijke en welvarende wereld. Begrijp me niet verkeerd: ik vind dat die evacuatie er moet komen, en wel nu meteen. Maar dat is geen oplossing voor het probleem. De politiek hierop aanvallen is dus ook geen oplossing voor het probleem.

Wijzelf kiezen onze afgevaardigden. Als die je niet bevallen moet je op anderen stemmen, of beter nog: zelf de politiek in gaan

Want een probleem is het, een dilemma zelfs. Ja we moeten mensen die vluchten voor oorlog, geweld en vervolging direct opvangen. Gelukkig is vrijwel iedereen het daar mee eens, in woorden, niet per se in daden. Maar in een wereld op drift, getekend door oorlogen, armoede en uitzichtloosheid, misschien zelfs een wereld die alsmaar gespletener wordt door de uitwassen van het kapitalisme, kan niet het ene deel van de wereld het andere deel opvangen. De spankracht van samenlevingen is niet oneindig.

Uitzichtloosheid

De problemen kunnen we wel aanwijzen: foute regimes die oorlog voeren met rebellen, ten koste van het volk. Armoede en uitzichtloosheid in ontwikkelingslanden, niet alleen door oorlog en geweld, maar bijvoorbeeld ook door de gevolgen van klimaatverandering. Grenslanden die aankomstland zijn, terwijl andere landen hun grenzen sluiten. En bovenal een verziekte bureaucratie van overlappende wet- en regelgeving die procedures zodanig complex maakt, dat er niet of nauwelijks sprake is van ‘asielbeleid’.

Oplossingen zijn niet makkelijk, anders waren ze er al wel geweest. Maar als er geen makkelijke oplossingen zijn, heb je op z’n minst richting nodig.

'Als mensen elders in de wereld lijden door onze manier van produceren en consumeren, dan zijn wij verantwoordelijk'

Mijn richting wil ik illustreren door een uitspraak van de huidige directeur van Cordaid, Kees Zevenbergen, uit 2012: “Als mensen elders in de wereld lijden door onze manier van produceren en consumeren, dan zijn wij verantwoordelijk. Als de bescherming van de Europese landbouw de Afrikaanse export belemmert. Als het weghalen van verpleegkundigen uit Bangalore voor Nederlandse ziekenhuizen de Indiase gezondheidszorg ondermijnt. Als wij goedkoop sportschoenen kunnen kopen omdat Aziatische werknemers massaal uitgebuit worden. Ontwikkelingswerk begint hier in Nederland, dat is een kwestie van goed wereldburgerschap.”

Onze verantwoordelijkheid

Het begint bij onszelf, bij onze eigen verantwoordelijkheid, ons wereldburgerschap. En als we daaraan toevoegen dat we mensen in nood per definitie helpen, met een groot hart, omdat we nou eenmaal barmhartig zijn en willen zijn, dan komen we al een heel eind.

Lees ook: Moria toont ons morele falen

Eén ding staat voor mij buiten kijf: vluchten doe je niet voor je plezier. Vluchten doe je omdat het water je aan de lippen staat en je kennelijk bereid bent dat water tijdelijk nog verder te laten stijgen; dat je in een waggelend bootje een wilde zee probeert over te steken en bereid bent de hoogste prijs te betalen.

Ik wil altijd beginnen bij barmhartigheid, met misschien het risico op een tikkeltje naïviteit. Liever dat, dan beginnen bij onbarmhartigheid en misschien nooit naïef zijn. Dát vond ik zo goed, mooi en moedig aan Wir schaffen das.


René Segers-Hoogendoorn is lid van de gemeenteraad van Rotterdam voor het CDA

Deel dit artikel