Samenleving

  • 5 maanden geleden
  • interview
  • Trudy Oldenhuis
  • Mirjam van ’t Veld: “Ik wilde graag een gezicht geven aan de medewerkers in het ziekenhuis.”
Samenleving

We zijn nog lang niet van corona af

De vaccinatiecampagne tegen Covid-19 is begonnen en dat is mooi. Maar ziekenhuisbestuurder Mirjam van ’t Veld waarschuwt dat het einde van de coronacrisis op zich kan laten wachten: Het duurt nog maanden voordat er genoeg mensen zijn ingeënt.”

Hoe de coronacrisis en Covid-19 een ziekenhuis raken, schetst Mirjam van ’t Veld, bestuursvoorzitter van Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede, in een paar zinnen. Want dit is hoe haar ziekenhuis er op de dag van dit interview - half januari - voorstaat, op een moment dat het nieuws over de Britse variant de krantenkoppen nog niet eens beheerste: “De ic-bedden zijn bezet, de corona-afdeling is vol en er waren vanochtend nog twee bedden voor spoedzorg over. Dat is spannend, want je weet niet wat er op een dag nog gebeurt.”

Dat alle ziekenhuizen in Nederland zorg hebben moeten afschalen, raakt iedereen, benadrukt Van ’t Veld. Want wie nu van zijn fiets valt en zijn knie blesseert, moet misschien weken wachten voordat hij goed geholpen kan worden. “Terwijl je wel veel pijn hebt. En als je een hartinfarct krijgt, wil je op de ic kunnen liggen.” Kortom, zegt ze nog maar eens: “Dáárom is het zo belangrijk dat iedereen zich aan de maatregelen houdt.”

En nee, blijft Van ’t Veld ook herhalen tegen iedereen die het horen wil: corona is geen griepje en het valt niet mee. “Wij hebben hier in het ziekenhuis gezien hoe mensen, en echt niet alleen ouderen, doodziek werden van het virus. In ons ziekenhuis zijn gelukkig geen collega’s overleden aan Covid-19, maar er zijn wel medewerkers die tijdens de eerste golf besmet zijn geraakt en die nu nog niet volledig kunnen werken. En een collega vertelde dat ze door corona zo’n hoofdpijn had, dat ze op momenten had gedacht: ‘Zo hoeft het niet meer.’ Dat heeft me diep geraakt.”

Ambulances staan klaar in Londen om patiënten te evacueren. Door de snelle verspreiding van de Britse variant staan ziekenhuizen in Londen zwaar onder druk. Foto: ANP

Geen draaiboek

Al meer dan een jaar schrijft Van ’t Veld maandelijks columns voor Het Goede Leven. Het afgelopen jaar speelde het coronavirus in deze columns een prominente rol. Van ’t Veld: “Ik wilde graag een gezicht geven aan de medewerkers in het ziekenhuis, de impact laten zien.”

Wij hebben hier in het ziekenhuis gezien hoe mensen, en echt niet alleen ouderen, doodziek werden van het virus

Voor het eerst kwam corona ter sprake in haar column van april 2020: ‘We delen met elkaar het gevoel dat we in een bizarre en soms onwerkelijke situatie terecht zijn gekomen. Dat we in deze crisis te maken hebben met veel onvoorspelbaarheid. Elke dag leggen we puzzels.’

Over die eerste golf zegt Van ’t Veld nu: “Er lag geen draaiboek klaar voor corona, we wisten nauwelijks iets van het ziektebeeld. We moesten alles uitvinden. Een paar keer per dag hadden we crisisoverleg, met verschillende deskundigen bij elkaar. Enkele uitgangspunten hielden we daarbij voor ogen: de veiligheid van onze medewerkers, de veiligheid van onze patiënten en het leveren van menswaardige zorg. Dat kon met elkaar conflicteren. Sommige ziekenhuizen lieten bijvoorbeeld geen enkel bezoek meer toe. Dat was veiliger voor het personeel, maar het past niet bij het willen leveren van menswaardige zorg. Daarom zijn wij uiteindelijk zo ver niet gegaan.”

Tweede golf

Toen het na de eerste golf rustiger werd in het ziekenhuis wat de coronagerelateerde zorg betrof, betekende dat niet dat het personeel even op adem kon komen. Alle andere zorg was in de maanden daarvoor afgeschaald en moest nu worden ingehaald. Daarnaast bleef de dreiging van een tweede golf bestaan.

Van ’t Veld waarschuwde er in haar column in mei al voor: ‘Elke dag kijken we gebiologeerd naar de staatjes op tv. Het gaat goed, zeggen we dan tegen elkaar, want er zijn minder besmettingen, er liggen minder mensen op de ic’s en er zijn minder mensen overleden. Dus, we kunnen weer naar buiten, naar het werk, naar de kapper, naar het strand. […]Maar die betere cijfers in die staatjes komen doordat onze regering maatregelen trof en wij ons daaraan hebben gehouden. Zodra je die maatregelen loslaat, heeft dat consequenties.’

Achteraf is het natuurlijk te begrijpen, beseft Van ’t Veld. Mensen waren het virus zat en wilden eropuit. En toch. Haar waarschuwing werd in het najaar werkelijkheid. “Eerder dan we hadden verwacht, zaten we in de tweede golf.”

Zodra het kon, trokken mensen er in het voorjaar van 2020 al snel weer op uit. Foto: ANP

Agressie

En in die tweede golf was er iets veranderd in de samenleving. Waar in het voorjaar alle begrip was voor maatregelen en de zorg grote waardering kreeg (,,Wij werden bijna verlegen van alle cadeaus die we kregen”), was die saamhorigheid in het najaar verdwenen. Het ziekenhuispersoneel kreeg te maken met onbegrip, boosheid en soms zelfs agressie.

“Dat blijft voor mij iets onbegrijpelijks, die omslag. Ik heb dat echt met stijgende verbazing aangezien en hoe het komt, kan ik niet direct verklaren. Ja, soms was het landelijk beleid onduidelijk, dat hielp niet. Bijvoorbeeld rond mondkapjes. Ook toen ze nog niet verplicht waren, deelden wij ze al uit in het ziekenhuis. Daar werden mensen dan boos om. In die zin hielp het dat ze in alle publieke ruimtes verplicht werden gesteld.”

Uit de column van november: ‘Onze telefonisten worden regelmatig uitgescholden, evenals de receptionisten aan de balie. […] En wat te denken van een arts-assistent, die een familie vertelde dat we hun dierbare vanwege de grote drukte helaas moesten overplaatsen naar een ander ziekenhuis. De familie was het er niet mee eens, dreigde een aantal bekenden op te trommelen en de hele afdeling kort en klein te slaan.’

Van ’t Veld: “Uiteindelijk moeten we toegeven: we hebben het virus niet onder controle gekregen. Het ziekenhuis ligt weer vol. Wij moesten verloven van personeel intrekken en medewerkers tijdens de feestdagen terugroepen. En ja, zij komen dan terug. Ze komen, omdat de gedrevenheid in de zorg groot is, evenals de loyaliteit naar collega’s. Maar ik zeg: dat is niet vanzelfsprekend.”

Overbelast

Inmiddels zijn in Nederland de vaccinatierondes tegen Covid-19 gestart. Natuurlijk is dat hoopvol, vindt Van ’t Veld, omdat er mede daardoor zicht is op een einde aan de crisis. Maar dat einde is er nog niet, waarschuwt ze. “Het duurt nog maanden voordat er genoeg mensen zijn ingeënt. Waarschijnlijk kunnen we pas na de zomer goed de balans opmaken.”

Ik maak mij zorgen over de tijd n a corona. Want dan begint waarschijnlijk pas echt de verwerking

En dan dreigt een nieuw probleem: “De zorg is nu al heel lang overbelast. En iedereen werkt gewoon door, want we zitten er nog middenin. Maar ons personeel heeft ingrijpende dingen meegemaakt. Patiënten die alleen stierven, zonder dierbaren om zich heen. Veel meer sterfgevallen dan in andere tijden. En daarbij altijd de angst dat jijzelf of een collega besmet raakt. De onzekerheid: wat wacht mij vandaag? Ik maak mij daarom zorgen over de tijd na corona. Want dan begint waarschijnlijk pas echt de verwerking. Natuurlijk begeleiden we iedereen nu zo goed mogelijk en bieden we psychologische hulp en bijstand, maar er is nu zo weinig tijd om stil te staan bij wat er met je is gebeurd.”

Na de crisis moet er geëvalueerd worden, vindt Van ’t Veld. “Corona heeft pijnlijk zichtbaar gemaakt dat de zorg in Nederland te lang is uitgehold. Elke deskundige die je spreekt, zegt: ‘Corona gaat misschien voorbij, maar pandemieën zullen blijven.’ Dan moeten we dus manieren vinden om daarmee om te gaan. Dat is ook aan de politiek: hoe slagen we erin om de zorg in een volgende pandemie goed overeind te houden? Hoe slagen we erin om mensen zich dan wel aan maatregelen te laten houden? Kortom, ook de vraag: hoeveel is goede zorg ons waard?”