We mogen de wandaden tegen de Oeigoeren niet negeren

De manier waarop de Chinese overheid de Oeigoeren behandelt, tart elke beschrijving. Maar de mensenrechtenschendingen lijken nauwelijks invloed te hebben op de relaties van overheid en bedrijfsleven met China. Het manifest #NietWegkijken van politieke jongerenorganisaties moet daar verandering in brengen.

Ineke Evink
Afbeelding bij 'We mogen de wandaden tegen de Oeigoeren niet negeren'
Er wordt vaker aandacht gevraagd voor de Oeigoeren, zoals hier tijdens een demonstratie in Amsterdam. Foto ANP

Negen politieke jongerenorganisaties kwamen donderdag 3 september met een manifest en een petitie om aandacht te vragen voor de Oeigoeren, een moslimminderheid in China. Met het manifest #NietWegkijken roepen ze de Tweede Kamer, de minister van Buitenlandse Zaken maar ook bedrijven op om actie te ondernemen.

De manier waarop China de Oeigoeren in de provincie Xinjiang behandelt gaat alle perken te buiten, en doet denken aan de zwartste bladzijden van de Europese geschiedenis in de twintigste eeuw, aldus het manifest. Online staat een petitie die getekend kan worden.

Opvallend is de brede waaier aan politieke stromingen die de organisaties vertegenwoordigen: van SGP-jongeren tot DWARS van GroenLinks, van de JOVD tot Oppositie van DENK.

Onrustbarend

De situatie van de Oeigoeren is dan ook schrijnend. Af en toe komen in het geheim geschoten foto’s of filmpjes boven water uit de Chinese provincie Xinjiang. Het zijn onrustbarende beelden: geblinddoekte mensen in uniforme kleding, die op de grond zitten of in lange rijen worden weggevoerd naar gereedstaande treinen.

Soms waagt een krant zich aan een interview met iemand die China is ontvlucht en die huiveringwekkende verhalen vertelt over marteling, gedwongen abortussen en sterilisaties, kinderen die van hun ouders worden afgenomen en ‘heropgevoed’, organen die ‘geoogst’ worden van nog levende mensen, en zo meer.

Maar het blijft daarna altijd merkwaardig stil in Nederland. Naar de reden daarvoor is het gissen. Misschien is het omdat de beelden niet afkomstig van zijn westerse journalisten, of omdat de verhalen te gruwelijk zijn om te bevatten. Of omdat werkelijk stevige protesten China wel eens tegen ons in het harnas zouden kunnen jagen.

Het is tijd dat niet alleen de politiek actie onderneemt, maar ook dat het bedrijfsleven zich gaat afvragen of ze nog wel willen profiteren van slavenarbeid

Wat de jongerenorganisaties betreft, is dat nu afgelopen. Het is tijd dat niet alleen de politiek actie onderneemt, maar ook dat het bedrijfsleven zich gaat afvragen of ze nog wel willen profiteren van slavenarbeid. Want dat zou zo maar eens kunnen zijn, volgens het Australian Strategic Policy Institute. Dat instituut noemt grote namen als Apple, Nike, Puma, Siemens en Volkswagen in zijn rapport Uyghurs for sale uit februari dit jaar.

Niet nieuw

De behandeling die de Chinese overheid toepast op de Oeigoeren is overigens niet nieuw. In het China van Mao en zijn opvolgers waren gedwongen abortussen en sterilisaties aan de orde van de dag, van gevangenen werden altijd al organen uitgenomen die voor veel geld werden verkocht, en dissidenten konden zo maar verdwijnen, jarenlang of voorgoed.

De recente gebeurtenissen in Hongkong tonen de methodes die China hanteert ten aanzien van mensen die zich niet gedragen zoals de Partij dat wil. Al in 2016 - ver voor de beruchte Veiligheidswet die dit jaar ook in Hongkong van kracht werd - werden mensen uit Hongkong ontvoerd. Zoals de boekhandelaar Lam Wing-Kee, die opeens was verdwenen en die pas maanden later weer terugkeerde. Hij verkocht boeken over de privélevens van Chinese functionarissen, onder wie president Xi zelf. Dat werd niet op prijs gesteld.

Huawei

Nu kun je natuurlijk zeggen dat dit Chinese aangelegenheden zijn. Het is allemaal ellendig wat er gebeurt maar onze diplomaten zullen zeker ter sprake brengen dat de Nederlandse regering deze methodes ten zeerste afkeurt. Of het veel indruk maakt, is de vraag. China weet immers heel goed dat wij met allerlei koorden aan China vastzitten.

De mondkapjes die tijdens deze coronacrisis bij tientallen miljoenen worden gebruikt, komen voor een groot deel uit China

Twee recente voorbeelden: voor het nieuwe 5G-netwerk levert het Chinese overheidsbedrijf (privaat bezit bestaat niet op die schaal in China) Huawei een groot deel van de infrastructuur. En de mondkapjes die tijdens deze coronacrisis bij tientallen miljoenen worden gebruikt, komen voor een groot deel uit China.

Op Europees niveau heeft China al een grote slag geslagen. Tijdens de financiële crisis moest en zou Griekenland bezuinigen en privatiseren. Resultaat: de zeehaven van het Griekse Piraeus is nu in Chinese handen. Ook in Nederland komt steeds meer vastgoed in eigendom van Chinezen.

Kritiek wordt door China niet in dank afgenomen. Wellicht geïnspireerd door de Black Lives Matter-beweging reageert China de laatste tijd nogal eens met de beschuldiging van racisme. Dat gebeurde toen een Australische hoogleraar een aantal landgenoten van te nauwe banden met Chinese zakenlieden betichtte. Wie de situatie van de Oeigoeren in ogenschouw neemt, kan dat verwijt natuurlijk op geen enkele manier serieus nemen.

Universiteiten

Maar we zijn als vrij land toch eigen baas? Dat valt nog te bezien. Instituut Clingendael waarschuwde onlangs voor de grote aantallen Chinese studenten aan Nederlandse universiteiten, die toegang hebben tot informatie die Nederland liever voor zichzelf zou moeten houden.

Academische uitgeverijen die met China samenwerken, hebben te maken met het opleggen van censuur door de Chinese overheid

Bovendien doen Nederlandse hoogleraren aan zelfcensuur, ontdekte het instituut, weigert China visa aan hen onwelgevallige universiteitsmedewerkers en beïnvloedt China door middel van geldstromen de onderzoeken.

Academische uitgeverijen die met China samenwerken, hebben te maken met het opleggen van censuur door de Chinese overheid: het schrappen van artikelen in tijdschriften, aanpassen van tekst in vertalingen, en het blokkeren van toegang tot websites of onderdelen daarvan. De censuur beperkt zich niet tot het terrein van Chinastudies, aldus het rapport. Dat klinkt behoorlijk onheilspellend.

Vrijheid

We zijn ten aanzien van China net zo vrij als we economisch vrij zijn. Het is daarom de hoogste tijd dat Nederland, in samenwerking met de landen van de Europese Unie, paal en perk gaat stellen aan de invloed van China op Europa. Dat betekent bijvoorbeeld geen bemoeienis van Huawei met ons internet, een verbod voor Chinese studenten voor het volgen van een aantal studies aan Nederlandse universiteiten en een deel van de maakindustrie terughalen naar Nederland.

Ja, dat kan geld gaan kosten, want China is nog steeds lekker goedkoop. Maar betalen gaan we uiteindelijk toch wel, linksom of rechtsom. De oproep van de jongerenorganisaties komt daarom geen moment te vroeg.

Deel dit artikel