Column

  • 1 maand geleden
  • column
  • Kelly Keasberry
Kelly Keasberry

Technotopia: de techniek als verlosser

Mensen kunnen niet zonder technologie, van eenvoudige uitvindingen tot technologische hoogstandjes. Technologie kan echter ook een heilsverhaal worden, en beloftes doen die je bij nader inzien toch liever niet vervuld ziet.

De menselijke persoonlijkheid uploaden naar een computer, zo hoopt ondernemer Elon Musk de dood te overwinnen. Overledenen kunnen dan worden gedownload en overgezet in het lichaam van een robot of een ander mens. Ook ziet hij kansen om telepathische communicatie mogelijk te maken. Het geheim: een microchip.

Recent gaf hij zijn bedrijf Neuralink opdracht om de chip van een computergame te implanteren in de hersenen van een aapje. Het dier is volgens Musk niet ongelukkig, “omdat het nu de hele dag in zijn hoofd spelletjes kan spelen”.

Neuralink is een van de vele bedrijven van Musk, opgericht in 2016 om de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie te bespoedigen. Een ontwikkeling die hij ziet als een belangrijke stap naar de verbetering van de mensheid. Zo zou de technologie de mogelijkheid bieden dwarslaesies en hersenaandoeningen te genezen en via het brein informatiestromen uit te wisselen.

Afgezien van de vele kansen roept het Technotopia van Musk ethische en existentiële vragen op

De dromen van Musk weerspiegelen een grenzeloze horizon. Een technologisch heilsverhaal waarin pijn, lijden en dood definitief overwonnen zijn. Dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Afgezien van de vele kansen roept het Technotopia van Musk ethische en existentiële vragen op.

Hoe zal die technologie over de wereld worden verdeeld, wie krijgen er toegang toe? En tot in hoeverre zullen onze dromen en aspiraties nog persoonlijk en privé zijn? Laten we de technologie interveniëren in ons brein, dan zijn we overgeleverd aan de veiligheid en de goede bedoelingen van anderen.

Dat technologie lang niet altijd neutraal is, bewijst de eugenetica in de Tweede Wereldoorlog. Toen al wilden de nazi’s met behulp van moderne technologie een Übermensch creëren. Hun utopie liep uit op een van de grootste drama’s in de menselijke geschiedenis.

In een wereld waarin de natuurlijke verbondenheid tussen mensen veelal is weggevallen, lijkt het een prachtoplossing om ons via de cloud 24 uur per dag te verbinden. Dat het ook anders kan, verduidelijkt de psycholoog Ronald van der Maesen in zijn boek De terugkeer van de ziel. Daarin beoogt hij een verbinding op zielsniveau, gekoppeld aan levensdomeinen. Je persoonlijkheid is heel als alle verbindingen stromen - die met jezelf, met anderen, met de natuur, met je cultuur, materie, bezit en geld. Niet in de laatste plaats zou ik daar God nog aan willen toevoegen.

Mens zijn is de norm. En dat doe je vooral in relatie tot de onvolmaakte werkelijkheid waarin we leven

Net als Musk is ook Van der Maesen een optimist. Lange tijd waren we ons brein, maar nu bespeurt hij een ontwikkeling waarbij de begrippen ziel en geest weer een plaats krijgen in het mensbeeld. In de gezondheidszorg is de samenhang tussen lichaam, emoties en geest bezig aan een comeback. Want een biomedisch en mechanisch mensbeeld kan wetenschappelijk handig zijn, voor een zinvol leven biedt het weinig perspectief.

Als het aan Van der Maesen ligt, kan ons hardnekkige streven om perfect te zijn de prullenbak in. Mens zijn is de norm. En dat doe je vooral in relatie tot de onvolmaakte werkelijkheid waarin we leven. De smartphone is een geniale uitvinding, maar het is ook fijn dat er een uitknop op zit.

Want wat een zegen is het te kunnen wegvluchten van de digitale snelweg, en even te volstaan met zijn. En om aan het einde van een lang leven terug te mogen keren tot de Eeuwige, in plaats van te worden gedownload in een nieuw lichaam.


Kelly Keasberry is theoloog, journalist en redacteur van tijdschrift Tertio