Column

  • 8 maanden geleden
  • column
  • Hanneke Gelderblom-Lankhout
Hanneke Gelderblom-Lankhout

Stel de verkiezingen uit

De Tweede Kamerverkiezingen staan gepland op 17 maart. Maar gaat dat allemaal wel lukken? Verstandiger is ze drie maanden op te schuiven.

Bijna geen enkele politicus wil over uitstel van de verkiezingen praten, want het kabinet is demissionair en dat moet zo kort mogelijk duren. Op zich een uitstekend argument, maar we verkeren in een uitzonderlijke situatie. 

Volgens het RIVM zijn de Britse en de Braziliaanse coronavarianten nog besmettelijker dan de huidige. Het OMT houdt er rekening mee dat de top van de derde golf juist in maart en april plaatsvindt. Daarnaast gaat het vaccineren veel trager dan gewenst en wordt de tweede prik misschien uitgesteld. Of de verkiezingen op 17 maart door moeten gaan, is daarmee een serieuze vraag. 

Technisch is het mogelijk en het lijkt redelijk doordacht. Maar helaas, de menselijke factor is weer eens grotendeels vergeten

Zeker, alle gemeenten hebben reeds uitgebreide maatregelen voorbereid. Geen stembureau in de school vlakbij, maar alleen in speciaal geselecteerde grote gebouwen. Er kan drie dagen worden gestemd: op maandag 15, dinsdag 16 en woensdag 17 maart. Ben je ouder dan zeventig, dan krijg je het stembiljet thuisgestuurd, inclusief rood potloodje en retourenveloppe.

Technisch is het mogelijk en het lijkt redelijk doordacht. Maar helaas, de menselijke factor is weer eens grotendeels vergeten. Er zijn vijf bezwaren.

Allereerst moet een per post ontvangen stembiljet ofwel in de brievenbus worden gedaan of op het stembureau zelf worden afgeleverd. Kennelijk gaat men ervan uit dat al die ouderen dat wel gaan doen. Vergeet het maar.

De brievenbus om de hoek is allang verdwenen, in je verzorgingshuis is dit coronajaar ook geen stembureau, en als je dan toch naar het stembureau moet, kun je net zo goed gewoon stemmen. Mijn schatting is dat de helft van die briefstemmen verloren zullen gaan.

Ten tweede is er het risico van fraude en schenden van het stemgeheim. Er zullen ongetwijfeld zogenaamd goedwillenden zijn die je stembiljet wel even komen ophalen en ook wel even willen helpen met invullen. Stemmen ronselen is natuurlijk verboden. Stemmen per brief maakt dat echter veel makkelijker, en het is niet te controleren. 

Stemmen op de winnaar is een algemeen bekend fenomeen. Exitpolls van 15 en 16 maart kunnen de kiezer beïnvloeden

Het derde bezwaar: in veel landen is het al een dag vóór de verkiezingsdag verboden de laatste peilingen bekend te maken. Dat beïnvloedt de kiezer namelijk. Stemmen op de winnaar is een algemeen bekend fenomeen. Exitpolls van 15 en 16 maart kunnen de kiezer beïnvloeden. Weliswaar heeft minister Ollongren gezegd bij peilingbureaus langs te gaan en hen te vragen geen extra exitpolls te doen, maar peilingbureaus zijn geen liefdadigheidsinstellingen en van een verbod is kennelijk geen sprake. 

Ten vierde: komen al die noodzakelijk stembureauleden wel of zeggen zij massaal af: “Ik ben nog niet gevaccineerd?” Het zijn immers niet zelden ouderen.

Ten slotte het briljante idee om iedereen die gaat stemmen, via een machtiging de mogelijkheid te geven ook namens drie anderen te stemmen. Al jarenlang heeft de OVSE kritiek op dit Nederlandse systeem van stemoverdracht: het stemgeheim kan te makkelijk geschonden worden. En hoe weet je zeker dat die gemachtigde niet zijn eigen voorkeur van een rode stip voorziet? Hoe meer machtigingen, hoe groter dat risico. 

De verkiezingen op 17 maart laten doorgaan, resulteert waarschijnlijk in een veel te lage opkomst met een groot risico op fraude, en daardoor in een uitslag die niet representatief is. Daarom: beleg de Tweede Kamerverkiezingen niet op 17 maart maar op 16 juni.


Hanneke Gelderblom-Lankhout was D66 twaalf jaar gemeenteraadslid voor D66 in Den Haag en dertien jaar lid van de Eerste Kamer, waarvan vijf jaar ook lid van de Raad van Europa