Column

  • 7 maanden geleden
  • column
  • Jan Jaap van Oosterzee
Jan Jaap van Oosterzee

Srebrenica: eerst excuses aan de echte slachtoffers

De excuses die minister Bijleveld maakt aan de Dutchbatters van 1995 zijn volkomen terecht. Maar excuses aan de weduwen en wezen van de 350 Bosniërs die van de compound waren gestuurd, had daar aan vooraf moeten gaan.

Minister van Defensie Ank Bijleveld heeft aangekondigd dat de Nederlandse regering als blijk van erkenning en waardering 5000 euro uitkeert aan de veteranen van Dutchbat III. Dat zijn de veteranen die in 1995 door Nederland naar Bosnië werd uitgezonden om de Bosniaks (Bosnische moslims) in de enclave Srebrenica te beschermen.

PAX houdt al jaren contact met Dutchbat-veteranen, we kennen hun trauma’s en hun gevoel niet erkend te worden. Op zich is een gebaar van de Nederlandse regering echt wel op zijn plaats.

Toch overheerst het gevoel dat de timing verkeerd is. Excuses en erkenning voor de echte slachtoffers van de val van Srebrenica door de Nederlandse regering laten al veel te lang op zich wachten, en had plaats moeten vinden vóór dit gebaar aan de Dutchbat-veteranen.

De échte slachtoffers van de mislukte VN-operatie, daarover kan geen twijfel zijn, zijn de 8000 Bosnische mannen en jongens die na de val van Srebrenica op 11 juli door militairen van het Bosnisch-Servische leger en milities vermoord zijn, en hun weduwen en wezen.

Excuses en erkenning voor de echte slachtoffers van de val van Srebrenica laten al veel te lang op zich wachten

De missie van Dutchbat mislukte onder andere door gebrekkig VN-mandaat en onvoldoende luchtsteun van bondgenoten. De lichtbewapende Dutchbat-militairen zullen zich zeker machteloos gevoeld hebben, en het trauma daarover is voorstelbaar. De genocide is gepleegd door de Bosnische Serviërs. En bondgenoten in de VN leverden te weinig bijstand, maar dat ontslaat de regering nog niet van de Nederlandse medeverantwoordelijkheid voor het falen van deze VN-missie.

Maar de Nederlandse regering was geen machteloze toeschouwer. Beslissingen over de bewapening en inzet van Nederlandse VN-militairen zijn wel degelijk in Den Haag genomen.

Premier Kok heeft in 2002, bij het uitbrengen van het NIOD-rapport over Srebrenica en de val van zijn kabinet, ook erkend dat Nederland ‘politiek medeverantwoordelijk’ was voor het falen van de internationale gemeenschap. Een eerste stap, maar van specifieke Nederlandse fouten wilde hij evenwel niet weten.

Maar we zijn inmiddels verder. In twee rechtszaken heeft de Nederlandse rechter geoordeeld dat de Nederlandse staat juridisch gezien medeverantwoordelijkheid droeg voor, in het bijzonder, het wegsturen door Dutchbat van de 350 Bosnische mannen en jongens die onder directe bescherming op één van de compounds van Dutchbat stonden.

Dat wegsturen was onrechtmatig. De Hoge Raad oordeelde dat Nederland voor een gedeelte aansprakelijk gesteld moest worden voor hun dood. Ook het gebaar dat de minister nu naar de Dutchbat-veteranen maakt, duidt erop dat de Nederlandse regering beseft dat ze destijds meer was dan een toeschouwer.

Voor de goede orde: bij PAX zijn we er niet op tegen dat het Nederlandse leger ingezet wordt om burgers in oorlogsgebieden te beschermen. In tegendeel, we hebben er destijds tijdens de oorlog in Joegoslavië en bij andere oorlogen actief toe opgeroepen.

Het gebaar dat de minister nu naar de Dutchbat-veteranen maakt, duidt erop dat de Nederlandse regering beseft dat ze destijds meer was dan een toeschouwer

Soms, zoals in Bosnië, is er gewoon geen andere manier dan bescherming van burgers met militaire middelen. En we zijn in gesprek met Defensie en krijgsmacht hoe interventies zodanig ingericht kunnen worden dat zij daadwerkelijk leiden tot bescherming van burgers. Maar bij die inzet van het Nederlandse leger hoort ook de bereidheid van de regering om verantwoordelijkheid te nemen als het helemaal mis gaat.

Bij de 25ste herdenking van de val van Srebrenica, vorig jaar juli, drongen we er bij minister Bijleveld op aan niet te blijven wachten op uitspraken van rechters, maar een betekenisvol gebaar te maken jegens de overlevenden en nabestaanden. Te erkennen dat Nederland medeverantwoordelijkheid draagt en onomwonden excuses aanbieden.

Het is laat, maar nog niet te laat. Als de nieuwe Tweede Kamer dit onderwerp niet controversieel verklaart, kan zij het alsnog doen, voor de 26ste herdenking.

 

 Jan Jaap van Oosterzee is hoofd Public Affairs van PAX