Rijnlands denken wijst de weg naar een andere samenleving

De bijeenkomst van Het Goede Leven in Leeuwarden over ‘Duurzaam denken over water’ levert meer op dan alleen waarschuwingen. Een andere manier van denken over de schepping en onszelf is hard nodig.

Ineke Evink
Afbeelding bij 'Rijnlands denken wijst de weg naar een andere samenleving'
Belangstellenden luisteren naar de lezing van Hein Pieper in het Wetsusgebouw in Leeuwarden. Foto Hoge Noorden/Jaap Schaaf

In de hoge lichte middenruimte van het Wetsus-gebouw in Leeuwarden staan 25 stoelen op een afstand van twee en een halve meter van elkaar. De zaal zit dan ook zo maar vol met de mensen die komen luisteren naar wat dijkgraaf Hein Pieper en Wetsus-directeur Cees Buisman te vertellen hebben. En dat blijft niet bij water besparen alleen.

Camera’s nemen de bijeenkomst op voor een livestream die ook later nog bekeken kan worden. Kijkers kunnen via Whatsapp vragen stellen.

Lees ook het interview met Cees Buisman: Tevreden sober leven is beter voor de aarde

De avond is een combinatie van de Bonifatiuslezing, die wordt gehouden door kanselier Arjen Bultsma, en twee lezingen van Buisman en Pieper voor Het Goede Leven. Bultsma vertelt over de Bonifatius Academie van het bisdom Groningen-Leeuwarden, die de aandacht verbreed heeft van alleen pastoraal werk naar een veel bredere invulling.

Waterschaarste

Verbindende factor is de pauselijke encycliek Laudato si’, met zijn aandacht voor zorg voor de schepping en de belangrijke plaats die water daarin inneemt. Het belangrijkste mensenrecht, noemt paus Franciscus het.

“De afgelopen dertig jaren zijn de milieuproblemen als stikstof, pfas en fosfaat nog steeds hetzelfde, ik heb ze alleen maar zien groeien”, zegt Buisman. En de waterschaarste groeit ook. De zoetwatervoorraden raken op, waarschuwt hij, en water kun je niet maken. Er is per dag 2300 liter water per persoon beschikbaar, maar Nederlanders gebruiken 4000 liter water per dag, inclusief alles wat gebruikt wordt voor voedselproductie en spullen.

De oplossing: veel minder vlees eten scheelt al enorm. Maar vooral moeten we inclusiever worden, minder ‘plat’ denken. Dat we van steeds meer niet gelukkiger worden, laat Friesland zien: de provincie is het armst en de mensen voelen zich er het gelukkigst. “Het verhaal van economische groei als hoogste goed is belachelijk.”

De bijeenkomst was ook via een livestream te volgen. Foto: Hoge Noorden/Jaap Schaaf

Rijnlands denken

Hein Piepers verhaal sluit daarbij aan. Pieper is behalve dijkgraaf ook diaken en vicevoorzitter van de Unie van Waterschappen. Hij introduceert het Rijnlands denken. “We moeten terug naar de gemeenschap, naar een integraal humanisme, naar een waardengedreven samenleving die solidair is, en waarin staat en markt dienend zijn.”

Ook bij Pieper is het water niet ver weg. “Onze delta is aan het opdrogen, in de zomers van 2018 en 2019 was de Achterhoek gortdroog. De natuur kreeg grote klappen en daar worstelen we nu mee.”

Lees ook het interview met Hein Pieper: Onderschat de kracht van de gemeenschap niet

Hij hekelt het instrumentele, rationele denken, dat meent dat voor elk probleem een protocol te bedenken is waardoor het probleem beheersbaar wordt. Dat doet niet alleen de overheid maar ook het bedrijfsleven. Als illustratie laat hij een foto van een ambtenaar zien in een wit pak met beschermingsmiddelen om zijn hele hoofd. De ambtenaar geeft een brief aan een flatbewoner in wiens flat asbest is ontdekt. De flatbewoners krijgen nu tijdelijk ander onderdak maar hoeven zich geen zorgen te maken. De zaal grinnikt.

En neem de financiële crisis. Met een ander systeem pak je het werkelijke probleem niet aan, meent Pieper. Dat ligt in het gebrek aan vertrouwen, een vertrouwen dat is beschaamd.

Twaalfde eeuw

Pieper meent dat in de twaalfde eeuw de echte Nederlandse renaissance plaatsvond. De bewoners van de Lage Landen hadden het goed, de steden kwamen op, de Oostzeehandel bloeide en de rijkdom was aardig verdeeld. Dat kwam van de invloed van de mysticus Bernardus van Clairvaux, zegt hij. Dat is nog eens iets anders dan onze zogenaamde Gouden Eeuw waarin de grote meerderheid in bittere armoede leefde.

Een van de aanwezigen vraagt of deze coronacrisis ook een kans is. Jazeker, zegt Pieper. “Wij kunnen dit soort rampen op deze manier niet aan. We moeten niet meer investeren in de oude economie, maar verduurzamen. En regionale en lokaler gaan denken.” 

Deel dit artikel