Ook Jezus Christus was gedwongen te vluchten

De verwoestende brand in het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos drukt ons weer op de feiten. Hoe gaan we om met mensen die alles moesten achterlaten om een nieuw bestaan te vinden?

Ron van den Hout
Afbeelding bij 'Ook Jezus Christus was gedwongen te vluchten'
Dakloos geraakt vluchtelingen uit het kamp Moria moeten slapen aan de rand van de weg. Foto: ANP

De aanwezigheid van vluchtelingen heeft christelijke gemeenschappen altijd uitgedaagd om Christus niet alleen in de vreemdeling te herkennen, maar om hem ook te ontvangen.

Paus Franciscus roept ons op om werk te maken van echte gastvrijheid. Hij doet dat in zijn brief bij gelegenheid van de 106e Werelddag van Migranten en Vluchtelingen op zondag 27 september. Vluchtelingen in Groningen vertellen de vrijdag ervoor hoe onze gastvrijheid en hun eigen talent hun nieuw leven bracht. Als geslaagde musici, zelfstandigen en werknemers.

De paus wijst in zijn brief op de meer dan vijftig miljoen ontheemden die wereldwijd hun land hebben moeten ontvluchten. Conflicten en rampen vergroten dit aantal ieder jaar. Conflicten spelen in landen als Syrië, Ethiopië en de Democratische Republiek Congo.

De Covid-19-pandemie heeft de ongelijkheid vergroot, waarbij de armsten en kwetsbaarsten van de nationale politieke agenda’s dreigen te verdwijnen

En Bangladesh, China, India en de Filipijnen tellen elk meer dan vier miljoen thuislozen door natuurrampen zoals stormen, orkanen en overstromingen. Het zijn landen met weinig adequate instituties en structuren om tegemoet te komen aan de behoeften van getroffenen.

Naast het drama van degenen die vluchten naar het Westen, is er het ‘drama van de intern ontheemden’, zoals de paus deze groep noemt. Deze zijn vaak minder zichtbaar. Ze behoren tot de meest vergetenen en verwaarloosden van onze tijd.

Loslaten en vinden

De Covid-19-pandemie heeft de ongelijkheid vergroot, waarbij de armsten en kwetsbaarsten van de nationale politieke agenda’s dreigen te verdwijnen. Toch is het voor de wereldwijde gemeenschap belangrijk om iets te doen aan deze interne problematiek. Gebeurt dat niet, dan blijven mensen vluchten. Dat levert niet alleen problemen op in de westerse wereld, maar het betekent ook verlies van intellect en van mensen met competenties die in het eigen land hard nodig zijn.

Toen Jezus pas geboren was, moest Hij met zijn ouders Jozef en Maria vluchten, omdat koning Herodus het pasgeboren Kind wilde vermoorden. Hij voelde zich bedreigd en wilde alle jongetjes van twee jaar en jonger vermoorden.

Het gezin vluchtte naar Egypte, werd er gastvrij ontvangen, en kon na een aantal jaren terugkeren toen Herodus was overleden. Jezus zelf weet wat het is om los te laten, op zoek te gaan en te vinden. In zijn jaren als volwassene zegt Hij meermalen: ‘Want wie zijn leven wil redden, zal het verliezen. Maar wie zijn leven verliest om Mijnentwil, zal het vinden.’


Verwoesting in vluchtelingenkamp Moria. Foto: ANP

Zoektocht

Ieder mens is op zoek naar het leven. Hij vraagt zich af wat het leven is. ‘Waar moet ik zoeken? Wat betekent het leven voor mij? Wat is ‘leven’ eigenlijk? Welke betekenis heeft mijn bestaan hier op aarde?’

Als iemand moet vluchten, moet hij opnieuw op zoek, bestaande zekerheden achterlaten en nieuwe zoeken. De migrant of vluchteling heeft in zijn eigen land een opleiding genoten die in het gastland niet direct wordt erkend. Je kunt weer vooraan beginnen. Je moet ook eerst nog de taal leren.

Vluchtelingen en migranten die een nieuw leven opbouwen geven betekenis aan Jezus’ woorden: ‘Wie zijn leven verliest omwille van Mij, zal het vinden’

Wie in een ander land terecht komt, wordt op zichzelf terug geworpen. Het risico bestaat dat je je opsluit in jezelf en in de groep van landgenoten. Zonder je eigen culturele en godsdienstige achtergrond te verloochenen, moet je daar toch uit zien te komen. Niet in jezelf blijven ronddraaien, maar loslaten om iets nieuws te vinden. Wat zijn jouw eigen belangen en die van het gastland? Waar en voor wie kan je van betekenis zijn?

We moeten het perspectief verleggen. Vluchtelingen en migranten die een nieuw leven opbouwen geven betekenis aan Jezus’ woorden: ‘Wie zijn leven verliest omwille van Mij, zal het vinden.’ Blijf niet om jezelf heen draaien, maar gééf jezelf, durf jezelf te verliezen. Dat is een opdracht voor ons en voor elke vluchteling.

Toenemende angst

Paus Franciscus heeft een boodschap voor ons die vluchtelingen en migranten ontvangen. Sinds het begin van zijn pontificaat roept hij ons op migranten en vluchtelingen te verwelkomen en te beschermen, te ondersteunen en te helpen participeren en integreren.

In zijn recente brief voegt hij er enkele werkwoorden aan toe. Zo spoort hij ons aan ‘om te kennen om te begrijpen’. Wanneer wij de tijd nemen om de geschiedenis en echte verhalen van migranten en ontheemden te leren kennen, groeit in ons begrip voor de ander. Er schuilt een gevaar in om alleen maar statistieken te zien. We moeten de echte personen zien achter de cijfers.

Laten we bouwen aan een samenleving gebaseerd op menselijke waardigheid, solidariteit en gastvrijheid

Ook is het nodig om naaste te worden om te dienen. Onze angsten en vooroordelen opzij zetten om de ander met liefde te kunnen dienen. Maar onze angst voor de ander, de vreemdeling neemt juist toe. De paus vindt dat alarmerend. Hij roept op om voorbij onze angsten de ander te ontmoeten.

Dat angst voor vreemdelingen toeneemt is ook enigszins te begrijpen. Er doen zich in het land van aankomst ook moeilijkheden voor. Dat heeft deels te maken met de beroerde toestand waarin vluchtelingen terecht komen, en vooral het uitzichtloze van de situatie. Toch is agressie en criminaliteit ook onder migranten en vluchtelingen niet te tolereren. Het draagvlak bij de Nederlandse bevolking wordt uitgehold wanneer migranten problemen veroorzaken in woonwijken en asielzoekerscentra.

Solidariteit

De paus komt met meer groepen van werkwoorden. Het gaat om verzoenen en luisteren, delen en groeien, erbij betrekken en ondersteunen, samenwerken en opbouwen. Doe eerst het één, om het ander te bereiken. Alle woorden staan uitgewerkt in de pauselijke brief.

Laten we bouwen aan een samenleving gebaseerd op menselijke waardigheid, solidariteit en gastvrijheid. Hier, in Griekenland of in Bangladesh. Laten we bedenken dat we zelf ook in een situatie terecht kunnen komen dat we moeten loslaten, vluchten en opnieuw beginnen.

Het is nodig om naaste te worden om te dienen. Onze angsten en vooroordelen opzij zetten om de ander met liefde te kunnen dienen

Ik pleit niet voor naïviteit en het pamperen van migranten, maar voor een waardige omgang met elkaar. Luisteren naar de nieuwkomer kan onszelf verrijken. Angsten en vooroordelen verdwijnen dan, zodat wij de vreemdeling in liefde tegemoet kunnen komen.


Mgr. Ron van den Hout is bisschop van Groningen-Leeuwarden. Hij is ook referent missie en ontwikkelingssamenwerking van de Nederlandse bisschoppen


De Rooms-Katholieke Kerk viert zondag 27 september de Werelddag voor Migranten en Vluchtelingen. Op vrijdag 25 september vertellen dirigent en koorleden van het Groningse New Life Choir met andere ondernemende vluchtelingen in het noorden hun boodschap op de manifestatie Share the Journey in de Der Aa-Kerk van Groningen. In 2015 is het New Life Choir opgericht door Syrische vluchtelingen die elkaar ontmoetten in de opvang van asielzoekers in Groningen. Ze worden geleid door het muzikaal talentvolle echtpaar Karoun Baghboudarian (celliste en repetitor) en Rani Elias (trompettist en koordirigent). De interkerkelijke manifestatie Share the Journey wordt georganiseerd door hulporganisatie Cordaid en het bisdom Groningen-Leeuwarden. Bisschop Ron van den Hout is een van de gastsprekers. De toegang is vrij. Aanmelden voor de manifestatie Share The Journey kan via de website van Cordaid.

Deel dit artikel