Ook Biden zal zich meer op de VS richten

Wie er op 3 november de Amerikaanse presidentsverkiezingen ook wint, één ding zal niet veranderen: de Verenigde Staten zullen zich vooral op eigen land en op Azië richten, minder op Europa.

Niek van der Molen
Afbeelding bij 'Ook Biden zal zich meer op de VS richten'
Als Joe Biden president wordt, zal de toon van Amerika anders worden, maar de koers niet. Foto: ANP

Het was de Duitse bondskanselier Angela Merkel die na de G7-top op Sicilië eind mei 2017 onder woorden bracht wat de meeste Europeanen na het aantreden van de Amerikaanse president Donald Trump in 2016 aanvoelden: de tijden dat Europa blind kon varen op de Verenigde Staten zijn voorbij.

De Europeanen, zo zei Merkel, moeten hun eigen lot in handen nemen. Decennialang hadden de Europese landen, beschermd door de Amerikaanse veiligheidsparaplu, het nadenken over macht en veiligheid uitbesteed aan de Verenigde Staten. Door Trumps America First-doctrine kwam daar abrupt een einde aan.

Lees ook: Red State Christians wilden gezien worden

Oude tijden keren niet terug, ook niet als na de verkiezingen van dinsdag de onder Europeanen impopulaire Trump het veld moet ruimen ten gunste van de Democraat Joe Biden. Al zullen de verhoudingen minder kil zijn dan in de afgelopen vier jaar.

EU als vijand

De toon werd meteen gezet na de inauguratie van Trump in januari 2017. Trump noemde de Europese Unie een ‘vijand erger dan China maar dan kleiner’. Hij moedige de brexit - en daarmee het uiteenvallen van de EU - hartgrondig aan. De NAVO, hoeksteen van het naoorlogse, westerse veiligheidsbeleid, werd irrelevant genoemd en Trump dacht hardop na over terugtrekking van de VS uit de militaire alliantie.

Onder Trump deden de VS niet meer mee aan het klimaatakkoord van Parijs dat in Brusselse kringen werd beschouwd als een huzarenstukje van de Europese diplomatie. En hij trok de stekker uit de onderhandelingen over het TTIP-vrijhandelsakkoord met de EU en voerde heffingen in op Europees staal en andere producten.

De vrees bestaat dat als Trump een tweede termijn in de wacht sleept hij de relatie met Europa verder zal ondermijnen. En de verwachting is dat onder Biden de relaties min of meer weer normaal worden. Toch moet daar niet te veel op worden gehoopt. De toon zal anders zijn, de Amerikaanse koers niet.

Opkomst van China

Sinds het einde van de Koude Oorlog is met het wegvallen van de Sovjet-dreiging de relevantie van het bondgenootschap met de Europese landen voor Washington kleiner geworden. Door de opkomst van China is het Amerikaanse blikveld verlegd naar de Pacific.

Onder zijn voorganger Barack Obama werd de ‘Pivot to Asia’ al ingezet en Trump heeft die draai alleen maar voortgezet. En ook Biden, als vice-president onder Obama medeverantwoordelijk voor diens buitenlandse beleid, zal die lijn voortzetten.

Het besef dat globalisering en vrijhandel niet altijd in het voordeel zijn van de Amerikaanse arbeiders, is ook tot de Democraten doorgedrongen

Ook Biden zal, net als George Bush, Obama en Trump, de Europese NAVO-bondgenoten er op aanspreken dat zij wanbetalers zijn. Biden zal dat waarschijnlijk wel met minder verbaal geweld doen dan Trump, maar de boodschap blijft hetzelfde.

Naar verwachting worden de handelsrelaties met Europa onder Biden beter, maar alleen als die het Amerikaanse belang dienen. Het besef dat globalisering en vrijhandel niet altijd in het voordeel zijn van de Amerikaanse arbeiders, is nu ook tot de Democraten doorgedrongen. Want ook Biden heeft een America First-agenda die vanwege de coronauitbraak alleen maar aan urgentie heeft gewonnen.

Europa op eigen benen

Als Biden wordt gekozen zal hij vooral in beslag worden genomen door de gezondheidscrisis en de economische ravage die daar het gevolg van is. Ook zal hij proberen in het diep gepolariseerde Amerika de politieke en etnische tegenstellingen te overbruggen.

De eerste prioriteit op buitenlands gebied is de concurrentiestrijd met China. Daarna komt er een hele tijd niets en dan pas het herstel van de relaties met Europa.

Lees ook: Amerika is onze vriend en dat blijft zo

De Europese Commissie heeft de ambitie van de EU een geopolitieke macht te maken. ‘Europa moet een speler worden en geen speeldveld zijn’, in de woorden van EU-president Charles Michel.

De grootste verdienste van Trump is dat hij de EU heeft wakker geschud en dat het besef is ingedaald dat het hoog tijd wordt dat Europa op eigen benen leert staan. Het valt te hopen dat de EU dit gevoel van urgentie weet vast te houden, ook als Biden president wordt.

De versplintering van een wereldmacht

Wat is er toch aan de hand met de Verenigde Staten? Het land lijkt in opperste staat van verwarring met een losgeslagen president, steeds meer geweld en een lamgelegde democratie. En dan zijn er ook nog verkiezingen in november. Het lijkt alsof het land langzaam implodeert. Wat is er typisch Amerikaans aan de problemen en wat is de rol van Trump? Een interview met politicoloog en Amerikanist Koen Petersen.



Deel dit artikel