Zingeving

  • 1 jaar geleden
  • essay
  • Matthijs Schuurman
  • De achterblijvers worden met de dood geconfronteerd. Foto Pexels
Zingeving

Nieuw leven, levendiger dan ooit tevoren

De opstanding van Christus is altijd een belangrijk thema geweest voor theoloog Jürgen Moltmann. Nu hij 94 jaar is, schreef hij er weer een essay over.

Jürgen Moltmann is 38 jaar oud als hij zijn boek Theologie van de hoop publiceert, het boek dat hem beroemd maakt. In dat boek beschrijft hij wat voor hem de opstanding van Christus betekent, en de hoop op het eeuwige leven. Na dat boek schrijft hij geregeld over deze thematiek.

Als in 2016 zijn vrouw Elisabeth Moltmann-Wendel overlijdt, ziet hij zichzelf genoodzaakt nog eens over de thematiek van Christus’ opstanding na te denken en zijn gedachten op te schrijven. Moltmann, die op 8 april 94 jaar geworden is, publiceerde onlangs als uitwerking een klein essay Auferstanden in das ewige Leben. Nu hij persoonlijk met rouw te maken heeft gekregen, wil hij hoop en troost bieden.

Moltmann gelooft dat wij onze dood niet meemaken. Op het moment dat we sterven, gaan we over in de volheid van het eeuwige leven. Degenen die achterblijven worden wel geconfronteerd met de dood van een geliefde. In de ervaring met de rouw probeert hij zich voor te bereiden op dat eeuwige leven in de volheid.

Hardvochtige gedachte

Moltmann kan zich niet voorstellen dat er na de dood niets is. Dat is voor hem een hardvochtige gedachte, omdat voor velen het leven hier op deze aarde fragmentarisch en onvoltooid is, en beperkingen kent. Moltmann stelt zich de nieuwe wereld - waarin de mens op het moment van het overlijden opstaat - voor als een onzichtbare wereld die ons omgeeft.

Moltmann gelooft dat wij onze dood niet meemaken. Op het moment dat we sterven, gaan we over in de volheid van het eeuwige leven

Het leven dat hier op aarde onvoltooid, fragmentarisch en beperkt is, krijgt in dat leven van de opstanding een voltooiing zoals we het ons hier niet kunnen voorstellen. Die voltooiing zal aan iedereen gebeuren. Ook aan een kind dat op jonge leeftijd verongelukt, of iemand met een beperking.

Dat nieuwe leven is een leven waarin de ziel levendiger is dan ooit tevoren. Daarom kan dat nieuwe leven van de opstanding geen verlenging van het aardse leven zijn. Het is een nieuw leven dat de overledene krijgt.

Dat nieuwe leven mag in het leven op aarde al moed geven. In het aardse leven mogen we al ons instellen op het nieuwe leven dat wacht. Moltmann spreekt daarom liever van de kunst van het opstandingsleven dan van de kunst van het sterven.

Maria Magdalena

Het is bijzonder dat we de hoop op dat opstandingsleven hebben. We hebben dat aan Maria Magdalena te danken. Voor Moltmann is zij de belangrijkste volgeling van Jezus. Zij was tot het einde toe bij Jezus, ook op het moment van zijn dood. Zij was de eerste die getuige was van de opgestane Heer. Zij ontmoette hem al voordat de andere leerlingen geloofden dat hij was opgestaan.

Dat nieuwe leven mag op aarde al moed geven. Moltmann spreek liever van de kunst van het opstandingsleven dan van de kunst van het sterven

Het is een geloof van hoop dat groeide uit de teleurstelling van Jezus’ dood. Pasen begint bij die teleurstelling. Het feit dat het graf leeg is, roept eerst ontzetting op. Zelfs de zekerheid van de dood is niet meer zeker. Alle vertrouwde kennis over leven en dood is onbetrouwbaar geworden.

Totdat Maria Jezus ontmoet in de hof. Hij is niet alleen de opgestane Heer, maar Hij is ook de Heer die reeds naar de hemel aan het teruggaan is. Haar vriendschap met de levende Jezus verandert zich in een gemeenschap met God met de opgestane Jezus.

Zij krijgt de opdracht om aan de apostelen de boodschap van de opstanding te brengen. Voor Moltmann hoort zij daarom in het centrum van het christelijk geloof. Voor de eerste christenen was Jezus’ opstanding geen individuele opstanding, maar net zo universeel als de dood universeel is.

Voor Moltmann hoort Maria Magdalena in het centrum van de het christelijk geloof

Jezus is de eerste van degenen die opstaat en hij neemt de andere overledenen mee in het opstandingsleven. In zijn opstanding omvat hij het gehele mensheid, de gehele kosmos. De opstanding van Jezus is een kosmisch gebeuren: de herschepping van alle dingen.

De opstanding van Jezus is de overwinning op alle destructieve machten die er zijn, zoals de dood en de zonde maar ook onrecht en onderdrukking. De opstanding van Jezus geeft de gelovige moed om hier in het aardse al te strijden tegen onrecht en onderdrukking.

Individuele betekenis

Moltmann had er daarom lang moeite mee gehad om de opstanding in het nieuwe leven individueel te zien. Na het overlijden van zijn vrouw gaat hij die gedachte dat de opstanding ook een individuele betekenis heeft waarderen.

Moltmann gaat ervan uit dat we op het moment van ons overlijden opgewekt worden in dat nieuwe opstandingsleven. In dat nieuwe leven krijgt de ziel een levendigheid en voltooidheid zoals er hier op aarde niet was. In dat nieuwe leven ontvangt de ziel een nieuw lichaam.

Het aardse leven is wel de kiem van het nieuwe leven, net als bij het beeld van Paulus van het zaad dat gezaaid wordt (1 Korinthe 15:36). Bij het aardse leven is ook veel dat verkeerd is gegaan: de aarde heeft het bloed gedronken van broeders die elkaar in de oorlog doodden.

Laatste oordeel

Het moment van ons heengaan in dat nieuwe leven is ook meteen het moment van het laatste oordeel. Op het moment van zijn heengaan wordt de mens geconfronteerd met de waarheid van zijn leven. In het geloof in Christus zijn de zonden weliswaar vergeven, maar de gevolgen van de zonden niet uitgeboet. In dat eeuwige leven worden die herinneringen en ervaringen, ook van ons falen en zondigen, niet uitgewist. We dragen de gevolgen.

Op het moment van zijn heengaan wordt de mens geconfronteerd met de waarheid van zijn leven. In het geloof in Christus zijn de zonden weliswaar vergeven, maar de gevolgen van de zonden niet uitgeboet

We gaan er echter niet aan onderdoor. Ook ons falen en zondigen brengt God in dat opstandingsleven tot voltooiing. Het is de gemeenschap met Christus die ons door de dood en het oordeel heen ons bewaart. Door die gemeenschap krijgen wij dat eeuwige leven in zijn volheid. In die gemeenschap kunnen wij zonder vrees heengaan.

Matthijs Schuurman is predikant van de hervormde gemeente van Oldebroek

Naar aanleiding van Jürgen Moltmann, Auferstanden in das ewige Leben. Über das Sterben und Erwachen einer lebendigen Seele (Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus, 2020).