Column

  • 23 dagen geleden
  • column
  • Hanneke Gelderblom-Lankhout
Hanneke Gelderblom-Lankhout

Niet aftreden maar optreden

Het kabinet moet aftreden vanwege de toeslagenaffaire, menen veel mensen. Maar het kabinet moet eerst maar eens de ontstane problemen oplossen en daarna kijken hoe het beter kan.

Aan het pleidooi om de ruim 26.000 gedupeerde gezinnen door de toeslagenaffaire met Kerst tenminste 1000 euro compensatie te betalen, lijkt geen gehoor gegeven. Opnieuw lijken procedures voorrang te krijgen, ook na het laatste overleg in het Catshuis op 22 december.

Slechts een klein aantal gezinnen heeft een voorschot van 750 euro gekregen. De anderen krijgen vóór 1 mei 30.000 euro. Zelfs met deze noodoplossing blijft het werkelijke probleem levensgroot en onopgelost: hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Het hele kabinet moet opstappen, wordt nu geroepen. Ik ben het daar niet mee eens. Kijk niet naar wat de ander fout heeft gedaan, maar kijk naar jezelf: wat heb ik niet goed gedaan? Excuses aanbieden is een schijnoplossing en aftreden helpt de gedupeerden niet.

Excuses aanbieden is een schijnoplossing en aftreden helpt de gedupeerden niet

De vragen gaan veel dieper. Waarop baseert de regering haar beleid en waarop baseren de Tweede en Eerste Kamer hun goedkeuringsprocedures? Worden eventuele negatieve effecten besproken? Hoelang al wordt, wanneer ambtenaren op forse uitvoeringsproblemen wijzen, daaraan voorbijgegaan en gezegd dat zij dat dan maar moeten oplossen?

De Kamer moet niet alleen beoordelen of een bepaalde doelstelling mooi klinkt, maar ook of die kan worden waargemaakt. Maak een horizonbepaling in elke wet, waardoor die wet na een aantal jaren moet worden geëvalueerd.

Bij de kindertoeslagaffaire was fraudebestrijding een terechte doelstelling. Niemand wil dat belastinggeld onrechtmatig wordt besteed. Maar wanneer een dienst fraudebestrijding tot hoofdinzet maakt, wordt al snel elke kleine vergissing geïnterpreteerd als opzet. En die kon niet eens via een simpele procedure worden rechtgezet. Vervolgens oordeelde de bestuursrechter niet inhoudelijk, maar slechts procedureel. En de procedure klopte inderdaad…

Een bij de belastingdienst aangestelde jurist die inhoudelijke onrechtmatigheden vaststelde, werd door de top weggestuurd. Zo kon men ongehinderd jarenlang doorgaan met een onrechtmatige fraudejacht.

Wie als burger bij de bestuursrechter aanklopt, loopt vaak tegen een muur

Ook de rechtspraak zou naar zichzelf moeten kijken. De Raad van State zou naast de beoordeling of een nieuwe wet wel goed in elkaar zit, ook de vraag kunnen stellen of de wet noodzakelijk is. Ook het bestuursrecht functioneert slecht. Wie als burger bij de bestuursrechter aanklopt, loopt vaak tegen een muur: de bevoegdheid inhoudelijk te toetsen ontbreekt.

We hebben eerder te maken gehad met dit soort denken in procedures. Het drama rond de inzet van Nederlandse blauwhelmen in Sebrenica leidde tot het aftreden van het kabinet-Kok.

In geen van de vele onderzoeken daarover werd bekeken of het goed was geweest militairen met zulke lichte bewapening op vredesmissie te sturen. Want de blauwe VN-helmen en -vesten waren toch voldoende. De toenmalige minister van Defensie wilde het zo, de militaire top raadde het ten sterkste af, maar de Tweede Kamer ging toch akkoord.

In de Raad van Europa vroeg mijn Deense collega destijds of wij in Nederland niet goed wijs waren. Denemarken voerde een vergelijkbare VN-missie uit, maar dan wel zwaarbewapend.

Nederland is een sterk en democratisch land. Uiteindelijk komen misstanden aan het licht. Maar je op inhoud tegen de overheid verweren is nagenoeg onmogelijk. Dat moet en kan beter.

Het is boeiend om te bekijken welke partijen in de komende verkiezingscampagne daartoe zinnige voorstellen gaan doen.


Hanneke Gelderblom-Lankhout was D66 twaalf jaar gemeenteraadslid voor D66 in Den Haag en dertien jaar lid van de Eerste Kamer, waarvan vijf jaar ook lid van de Raad van Europa