Moslims missen dit jaar maaltijden met vrienden en moskeebezoek tijdens ramadan

De ramadan is voor moslims niet alleen een maand van vasten, maar ook van samenzijn. Hoe kun je dat vormgeven in de anderhalvemetersamenleving? “Gezellige iftars met familie en vrienden zijn er niet bij dit jaar.”

Redmar Bosma en Jan Auke Brink
Afbeelding bij 'Moslims missen dit jaar maaltijden met vrienden en moskeebezoek tijdens ramadan'
Said Raouj bidt met zijn vrouw Loubna (42) en kinderen Ansaar (8), Irshad (13) en Laith (18) in hun eigen huis. Foto: Rens Hooyenga

De ramadan, de heilige maand van de moslims, begon donderdagavond. Vasten, bezinning, maar ook zeker saamhorigheid zijn belangrijke onderdelen van deze periode. Dat laatste aspect zal dit jaar minder aanwezig zijn, aangezien samenkomsten van grote groepen mensen verboden zijn.

Onder meer de Marokkaanse moskee El Fath in Heerenveen heeft maatregelen getroffen, vertelt Said Raouj (49), secretaris van de moskee. “De gezamenlijke Taraweeh-gebeden zijn heel belangrijk tijdens de ramadan. Daarbij wordt in een grote groep achter de imam gebeden. Helaas gaat dat nu niet vanwege de veiligheidsvoorschriften. Ik zal daarom deze vorm van aanbidding thuis voortzetten met mijn gezin.”

De gezamenlijke Taraweeh-gebeden zijn heel belangrijk tijdens de ramadan. Ik zal deze vorm van aanbidding thuis voortzetten met mijn gezin

Ook de Turkse Ulu Moskee in Leeuwarden blijft dicht. Cem Kaya (41) is lid van die moskee. Hij doet van jongs af aan mee aan de ramadan. “En ook dit jaar kijk ik uit naar deze bijzondere maand. Ondanks de omstandigheden.” 


Wat betekent de ramadan voor u?

Raouj: “Tijdens de ramadan is het de bedoeling dat een persoon zich ‘terugtrekt’ en aan het innerlijk gaat werken. In deze bijzondere maand is de heilige Koran neergedaald en deze lezen wij volledig tijdens de ramadan.”

“Ik zie het vasten als een vorm van zuivering van de ziel en gehoorzaamheid aan Allah. Het vasten is een van de vijf zuilen van de islam en is dus verplicht. Het laat voelen hoe het is om honger te hebben en het helpt daarmee om empathie voor minderbedeelden te ontwikkelen. Het gaat onder meer om het vinden van een harmonieus evenwicht, een juiste balans tussen het lichaam, het verstand en ons ego.”

 

Hoe beleeft u de ramadan normaal gesproken?

Raouj: “Overdag werk ik gewoon, bij thuiskomt doe ik de woedoe, een kleine rituele wassing. Daarna ga ik naar de moskee, waar we bidden en een deel van de Koran lezen. De Koran bestaat uit zestig delen en ramadan telt dertig dagen, dus lezen twee delen per dag.”

“Bij het aanbreken van de zonsondergang kunnen wij onze vastendag verbreken door een dadel te eten. Thuis bid ik met mijn gezin en dan genieten we van een heerlijke iftar, bijvoorbeeld met familie en vrienden. Daarna gaan we voor het Taraweeh-gebed weer naar de moskee.”

Het gaat onder meer om het vinden van een harmonieus evenwicht, een juiste balans tussen het lichaam, het verstand en ons ego

Kaya: “Ik ga ’s avonds naar de moskee. Dat doen we niet alleen voor het lekkere eten, maar vooral vanwege de sociale contacten. Om je broeders en zusters te zien. Het samen bidden geeft bovendien een gevoel van samen zijn. Na het gebed, dat zo’n drie kwartier duurt, drinken we vaak een kopje thee met elkaar, en soms worden er nog wat toetjes genuttigd.”

 

Hoe verwacht u dat het dit jaar zal zijn?

Kaya: “Nu gebeurt ook het bidden in de avond individueel. De saamhorigheid en sociale controle wordt hierdoor natuurlijk aangetast.”

“De ramadan schuift iedere keer weer wat op, en is soms ook in de winter. Omdat de zon nu relatief laat ondergaat, is het wat onpraktisch om nog veel mensen uit de nodigen of om zelf ergens op bezoek te gaan. Als de zonsondergang vroeger is, eet ik vaak samen met familie en vrienden. Dat zou ik dit jaar in de weekenden doen, omdat het late tijdstip dan minder uitmaakt. Maar dat valt nu af. Al zullen sommigen misschien een anderhalvemeteriftar houden. Ikzelf beperk het contact in ieder geval tot mijn eigen gezin.”

Raouj: “Het werken en vasten zal precies hetzelfde zijn als andere jaren, maar daarna is er het gemis van de gebeden in de moskee en iftars met familie en vrienden. Aangezien we geen anderhalve meter afstand hebben als we met vrienden en familie om de tafel zitten wordt deze gezelligheid dit jaar geschrapt.”

Het werken en vasten zal precies hetzelfde zijn als andere jaren, maar daarna is er het gemis van de gebeden in de moskee en iftars met familie en vrienden

“Om onze gezondheid te waarborgen houden wij ons aan de richtlijnen van het RIVM. We maken er een gezellige en veilige iftar van met mijn gezin. We zullen thuis samen bidden, waardoor we hopelijk ook dichter bij elkaar en bij Allah komen.”

Kaya: “Het is nu belangrijk dat ouderen niet geïsoleerd raken. Dat is ook wat de ramadan leert: naar elkaar omkijken. Corona dwingt ons om naar andere mogelijkheden te grijpen. Dus wat weerhoudt je ervan iemand op te bellen?”

Cem Kaya filmt iman Achmed Yapici in de Ulu moskee in Leeuwarden. Foto: Hoge Noorden/Jaap Schaaf


Komt er door de maatregelen een smet op de ramadan van dit jaar?

Kaya: “Het gaat om meer zaken dan het samenkomen. De ramadan is geen social event. Bezinning, verrijking, jezelf leren kennen, daar draait het voor mij vooral om. Het vasten is dan ook helemaal geen straf of kwelling, wat sommigen denken. Het is niet makkelijk, zie het als een berg die je beklimt. Het is een strijd. En als je eenmaal de top bereikt, voel je trots en euforie.”

“Het Suikerfeest, waarmee de ramadan wordt afgesloten, is natuurlijk altijd leuk, maar het is niet zoals in Turkije of Marokko. Daar is het echt een volksfeest. Alles gaat er dicht en mensen trekken hun nette kleren aan. Hier gaat het leven gewoon door. Al had ik het ook dit jaar graag meegemaakt hoor. Het is altijd erg gezellig en er is heerlijk eten. Maar helaas, deze keer kan ik geen baklava proeven van anderen.”

 

Hoe is het momenteel om als islamitische gemeenschap te leven? In kerken worden veel diensten via internet uitgezonden. Gebeurt dat ook in de moskee?

Raouj:  “Ja, er zijn veel online lezingen en grote moskeeën zenden via internet het vrijdagsgebed met de preek uit, maar helaas kan dat nog niet vanuit onze moskee. Wij zijn wel bezig om alles aan te leggen zodat het straks wel kan, maar we zijn nog niet zo ver. Verder is er veel te vinden op het web en op islamitische zenders op televisie. Op dit moment bidden we thuis op de manier waarop onze profeet het ook deed. Verder lees ik verzen uit de Koran en kijk ik islamitische animatie met mijn kinderen.”

Het gaat om meer zaken dan het samenkomen. De ramadan is geen social event. Bezinning, verrijking, jezelf leren kennen, daar draait het voor mij vooral om

Kaya: “De preken zijn bij ons niet live via internet te volgen. Wel verschijnt het vrijdagsgebed, de khutbah, op de Facebookpagina. Net als lezingen en voordrachten uit de Koran door de imam. Normaal werd Facebook alleen voor mededelingen gebruikt, maar nu is het een platform geworden dat het fysieke samenkomen deels vervangt.”

 

Zijn de moeilijkheden waar u in de ramadan tegenaan loopt vergelijkbaar zijn met de moeilijkheden die joden en christenen ervaren in hun paasfeest?

Raouj: “Ja, waarschijnlijk lopen we tegen hetzelfde aan, met het niet naar de moskee kunnen en niet bij familie op bezoek gaan. Dat is een groot gemis op deze bijzondere dagen.”

Controle op binnen blijven

In grote steden met veel islamitische inwoners gaan vrijwilligers van moskeeën de komende weken na zonsondergang de wijken in. Als ze groepjes mensen zien, worden die aangespoord om naar binnen te gaan. In Amsterdam doen zestien tot twintig moskeeën mee met de rondes door de wijken, zegt hoofdimam Yassin Elforkani van de Blauwe Moskee. In Den Haag gaat onder meer de moskee as-Soennah langs pleintjes, parken en andere hangplekken voor jongeren.

“Normaal gaan mensen na de iftar massaal naar de moskee voor het avondgebed. Bovendien begint straks de meivakantie. Dan ontstaat een situatie dat mensen lekker lang kunnen opblijven. Onze vrees is dat mensen de rituelen en de gang naar de moskee inruilen voor een samenkomst bij elkaar over de vloer, of nog erger, op straat of in parkjes”, zegt Abdelhamid Bouzzit, bestuurder van de moskeekoepel in Den Haag.

Deel dit artikel