Met zijn Godsbeeld bood Titus Brandsma een oplossing voor de sociale crisis

Titus Brandsma was een kritisch denker die zaken van verschillende kanten bekeek en kennis vergaarde. Zijn ideeën kunnen ons nog steeds wat te zeggen hebben.

Jan Auke Brink
Afbeelding bij 'Met zijn Godsbeeld bood Titus Brandsma een oplossing voor de sociale crisis'
Beeld van Titus Brandsma in Bolsward. Ook in de huidige tijd zou Titus gezocht hebben naar manieren om mensen nabij te zijn op anderhalve meter afstand. Foto: Wikimedia

Het Titus Brandsma Instituut begint maandag met een gratis online studieweek In de leerschool van Titus Brandsma. Al ruim 600 mensen hebben zich opgegeven voor de cursus over Titus en mystiek. “Er is grote interesse in dit onderwerp”, merkt Anne-Marie Bos, cursusleider, zuster karmeliet en wetenschappelijk medewerker van het Titus Brandsma Instituut.


Wat is mystiek? En wat heeft Titus Brandsma er mee?

“De Zalige Titus Brandsma (1881-1942) was niet alleen karmeliet-priester en Fries, filosoof, journalist en lid van velerlei besturen. Hij was ook hoogleraar aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen, met een leeropdracht in de filosofie en de mystiek, met name de geschiedenis van de Nederlandse mystiek.

In de Katholieke Encyclopaedie van 1937 schrijft hij het lemma over mystiek. Hij definieert mystiek als ‘een bijzondere vereniging van God en mens, waarbij deze [mens] zich bewust wordt van de tegenwoordigheid van God en zich ook zijnerzijds met God verenigt.’

Titus Brandsma was er van overtuigd dat het goed is voor mensen om alles te zien in relatie tot God

Titus Brandsma beschrijft mystiek dus als een wederkerige beweging van elkaar naderen. Het is een bijzonder samenkomen van God en mens, het is namelijk niet-gewoon. Een centraal gegeven van deze vereniging ligt in de bewustwording van de mens. Het is niet buiten de mens om, het is niet buiten het verstand om. Mystiek is ‘je bewust zijn van’ en daar naar toe bewegen, meebewegen met die vereniging met Gods tegenwoordigheid.”

 

In de omschrijving van het college staat dat Titus er van getuigt hoe mystiek verbonden is met het gewone leven. Hoe uitte zich dat bij hem?

“Je Godsrelatie heeft invloed op je doen en laten. Titus Brandsma was er van overtuigd dat het goed is voor mensen om alles te zien in relatie tot God. Als men zich bewust wordt van Gods aanwezigheid in de hele schepping, in de natuur, in de medemens, in zichzelf ook, dan gaat men daar anders, beter mee om, aldus Titus.

Het Godsbeeld dat Titus presenteerde is gebaseerd op Gods tegenwoordigheid, aanwezigheid, in de kern van iedereen - zonder uitzondering

In zijn diesrede over het Godsbegrip uit 1932 presenteerde hij een nieuw Godsbeeld om daarmee een oplossing te bieden voor de sociale crisis van die tijd, waarin individualisme en sociale uitsluiting belangrijke aspecten waren. Het Godsbeeld dat Titus presenteerde is gebaseerd op Gods tegenwoordigheid, aanwezigheid, in de kern van iedereen – zonder uitzondering.

Titus Brandsma sprak hier niet alleen over, hij probeerde dit ook zelf te leven. Er zijn veel getuigenissen van hoe hij dit deed. Het duidelijkst is het getuigenis uit Kamp Dachau, waar Titus de bewakers bleef aanspreken, hoewel hij keer op keer door hen werd geslagen en geschopt. ‘Daarom moet je het niet laten’, zei Titus, ‘want wie weet, misschien blijft er wel iets van hangen. Men moet voor deze mensen bidden.’ Titus Brandsma hield altijd de deur open voor bewustwording, dat mensen tot bezinning zouden komen.”

 

Titus zag gedegen studie van mystiek als een belangrijke bijdrage aan de maatschappij. Wilt u daar met deze cursus ook aan bijdragen?

Titus Brandsma was een kritisch denker die goed om zich heen keek, zaken van verschillende kanten bekeek, en kennis vergaarde. Hij deelde zijn observaties, zijn kennis en zijn gedachten met een zo groot mogelijk publiek, opdat ieder de kans kreeg zelf goed na te denken en een afgewogen mening te vormen. In deze online studieweek lezen we enkele van zijn teksten om ons door hem te laten informeren en de ruimte te nemen om te zien waar hij ons in meeneemt en naar toe gidst.”

In Kamp Dachau bleef Titus de bewakers aanspreken, hoewel hij keer op keer door hen werd geslagen en geschopt. 'Daarom moet je het niet laten', zei hij, 'want wie weet, misschien blijft er wel iets van hangen' 

Is er iets te zeggen over hoe Titus naar deze coronacrisis zou kijken?

“Daar kan ik natuurlijk alleen naar gissen. Hij was er wel goed in zich aan te passen aan de omstandigheden en zou creatieve oplossingen hebben gezocht om zijn werk voort te zetten; zowel zijn gebedsleven als ook zijn hulp aan mensen in nood. Daarbij zou hij de tijd weten te gebruiken om extra veel teksten te lezen, artikelen en brieven te schrijven.

Voor zichzelf was hij er niet goed in om aan zijn eigen gezondheid te denken. In Kamp Amersfoort, net hersteld van dysenterie liep hij langs de bedden van de zieken om hen op te beuren. Hij zou ook nu manieren zoeken om mensen in nood nabij te zijn op anderhalve meter afstand. Hij stond ook open voor nieuwe vormen van journalistiek, dus als hij nu leefde zou hij volop de online media weten in te zetten voor wat hij van belang achtte.”

 

Wat voor soort college is dit? Het zijn al eerder opgenomen video’s?

“In 2018, bij gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het Titus Brandsma Instituut, verzorgde ik de studieweek mystiek In de leerschool van Titus Brandsma, bestaande uit zestien colleges. Deze colleges zijn op video opgenomen met een camera die achterin de collegezaal stond.

Titus zou ook nu manieren zoeken om mensen in nood nabij te zijn op anderhalve meter afstand

Voor de komende online studieweek heb ik deze video’s ingekort en omgewerkt naar tien colleges van 40 tot 45 minuten. De teksten die we lezen kunnen als reader gedownload worden, maar worden ook in de video’s zelf getoond zodat ieder eenvoudig mee kan lezen.”

 

Voor wie is deze studieweek bedoeld?

“Voor ieder die geïnteresseerd is in christelijke mystiek, voor ieder die zich in de leerschool van Titus Brandsma wil begeven. Voorkennis is niet vereist. Het voordeel van de video-colleges is dat je de video op elk moment kunt stilzetten, terug kunt spoelen, nog eens kunt beluisteren, de tijd kunt nemen om iets na te kijken. Ook in die zin kan de studieweek goed werken. Daarbij zijn er drie interactieve live-colleges gepland waarin ik eventuele vragen van de cursisten beantwoord.”

 

Waarom biedt het Titus Brandsma Instituut deze cursus nu gratis aan?

“De jaarlijkse Studieweek Mystiek van het Titus Brandsma Instituut heeft een traditie van 37 jaar. De ene keer staat een specifieke mystieke tekst centraal, de andere keer laten we ons gidsen door meerdere teksten van een bepaalde mysticus. Voor dit jaar hadden we een studieweek gepland rond de natuurmystiek van Thomas Merton. Vanwege de corona-maatregelen hebben we besloten deze studieweek een jaar uit te stellen: in 2021 zal die studieweek alsnog door Kick Bras gegeven worden.

Hij stond ook open voor nieuwe vormen van journalistiek, dus als hij nu leefde zou hij volop de online media weten in te zetten voor wat hij van belang achtte

Om de traditie van de studieweek echter niet te doorbreken, en ieder de kans te geven ook dit jaar een Studieweek Mystiek te volgen, hebben we gezocht naar een alternatief. Daar komt bij dat we in verband met de coronamaatregelen de afgelopen maanden veel van ons aanbod hebben moeten afgelasten. Om toch voor ieder die in deze periode bezinning en verdieping zoekt op het gebied van de christelijk mystieke traditie een aanbod te kunnen doen, bieden we deze studieweek gratis nu aan.”

 

Is er veel belangstelling?

“We hebben inmiddels meer dan zeshonderd aanmeldingen ontvangen. Dat laat zien dat er grote interesse is voor dit aanbod. Volgende week zetten we dagelijks twee colleges online. De video’s blijven tot eind augustus online beschikbaar.”


Opgeven voor de studieweek kan nog tot en met zondag via www.titusbrandsmainstituut.nl


Deel dit artikel