Lente in de kerk!

Het tij is aan het keren voor de kerk, meent René van Loon. Hij ziet overal nieuwe gemeentes verschijnen, als krokusjes in de lente.

Ineke Evink
Afbeelding bij 'Lente in de kerk!'
René van Loon: "Ik hoop dat de kerken tijdig door hebben dat er vernieuwing nodig is om jongeren erbij te houden." Foto Koos van Noppen

René van Loon (1966), predikant van de Protestantse wijkgemeente ‘De Samaritaan’ in Rotterdam, zag veel leegloop in de kerken, maar sinds een aantal jaren ook weer groei. Er komen weer nieuwe kerken en gemeentes op, vaak een ander type dan de bekende kerken. De kerk op sterven na dood? Integendeel.

Lente in de kerk, heet uw boek. ‘Waar dan?’, zullen veel mensen vragen.

“Ik zie ook veel herfst en winter in de kerk, zeker, maar de lente is er ook. De aanleiding is wat ik heb gezien in Rotterdam. Ik zie daar, maar ook in andere plaatsen, veel lente en veel nieuwe gemeentes. Sommige zijn klein en hebben een diaconaal karakter, die vind je vooral in de buurten waar het niet lekker gaat. Mensen geven elkaar daar steun in de kerk, op allerlei manieren. Maar er zijn ook grotere, zoals Noorderlicht in Rotterdam, met zo’n 450 kerkgangers per zondag. Die gemeente is een jaar of zeven geleden begonnen en heeft inmiddels weer twee dochtergemeentes opgericht. Er komen voornamelijk twintigers en dertigers bij Noorderlicht, waarvan een derde geen kerkelijke achtergrond heeft. En daarnaast zijn er nog kerkplantingen die gericht zijn op worship-muziek, zoals het internationale Hillsong. Ook een grote nieuwe kerk is Mozaiek0318 in Veenendaal.”

Er is kritiek op Mozaiek0318 omdat ze bestaande kerken leegtrekken.

“Ja, dat klopt en ik begrijp de pijn, maar het succes van Mozaiek stelt ook een vraag aan de kerken die daarover klagen: hoe komt dat dan? Het is immers ook een kans. Wellicht kunnen ze iets nieuws gaan bieden naast het bestaande. Want ook voor Mozaiek geldt dat een deel van hun leden een christelijke achtergrond heeft, maar een ander deel niet.”

Is kerkvernieuwing makkelijker in een stad?

“Dat denk ik wel. Er wonen nu ook weer meer mensen in de stad, en zeker meer jongeren. Maar ook het platteland heeft z’n voordelen. Daar is nog een structuur, er zijn middelen en mensen. Ik hoop alleen dat de kerken tijdig door hebben dat er vernieuwing nodig is om jongeren erbij te houden. Dat straks niet een groepje vijftigers en zestigers zich afvragen waar die jongeren eigenlijk gebleven zijn.”

Migrantenkerken zijn er ook steeds meer, er zijn een miljoen christelijke migranten in Nederland. Hoe komt het dat de mainstream kerken er niet in slagen contact met hen te leggen?

“De Pinksterkerken slagen daar vaak wel in, de Rooms-Katholieke Kerk, die zich immers echt een wereldkerk voelt, ook nog wel, maar de protestantse kerken zijn voornamelijk wit. Ik denk dat protestanten de sense of urgency missen. Dat is heel jammer, want migrantenkerken zijn vaak heel vitaal. Sommige migranten-christenen stammen uit landen waar ze werden vervolgd, andere uit landen waar ze in de meerderheid zijn, maar waar ze gewend zijn veel opener te zijn over hun geloof dan Nederlanders. Aan de andere kant zoeken migranten-christenen – net als Nederlandse migranten elders – het liefst hun eigen mensen op. Pas de tweede of derde generatie sluit zich aan.”

Het kan ook flink botsen. Over de visie op homoseksualiteit bijvoorbeeld.

“Ja, dat is waar. Maar dat is ook het geval als kerken contact zoeken met moskeeën. Het is voor een migrantenkerk wel zuur als een Nederlandse kerk wel naar de plaatselijke moskee gaat, maar niet naar hen.”

U noemt Engeland als voorbeeld voor kerkvernieuwing. Hoe komt het dat juist Engeland - en dan nog wel een staatskerk als de Anglicaanse - daar zo goed in slaagt?

“Engeland loopt altijd voor. Veertig jaar geleden begon in Holy Trinity Brompton in het bisdom London de Alpha-cursus. En daar werd voor het eerst besloten een kerkgebouw dat eigenlijk dicht zou gaan, te gebruiken voor vernieuwing.” 

Ligt het ook aan de hiërarchie in de Anglicaanse kerk? De bisschop kan zelf een besluit nemen, hier kan vernieuwing stranden in een kerkenraad.

“Ja, dat kan inderdaad een voordeel zijn. Maar een bisschop kan het ook tegenhouden, en een kerkenraad die ervoor gaat, zorgt voor draagvlak”.

U pleit voor instandhouding van kerken die als zodanig herkenbaar zijn.

”Ja, die herkenbare gebouwen zijn landmarks, ze zijn zichtbaar en verwijzen naar het christendom. Bij Omroep MAX was een programma te zien met een reis door Albanië. Een kerk daar was in de tijd van Enver Hoxha omgebouwd tot sportzaal en op die manier van de sloop gered, door een islamitische architect. Nu is het weer een kerk. Houd ze dus open, desnoods als boekhandel of trampolinehal.

Het mag van mij wel een stuk opener. Niet zelden zie je alleen een klein bordje op de muur met de diensten, of: ‘in geval van onraad, bel…’ Zet er grote vitrinekasten neer met aankondigingen, en doe ze vaker open. Dat is best te organiseren.” 

Een van uw aanbevelingen is een liturgietransitie.

“Ja, dat doe ik inderdaad. Aan de ene kant is muziek eigenlijk een randzaak in die zin dat elk muziekinstrument geschikt is voor in de kerk. Het evangelie is het evangelie, met en zonder orgel. Maar ik vind het erg als mensen de weg naar God niet kunnen vinden vanwege de muziekstijl in de kerk.”

Ligt de weerstand tegen praise en worship ook niet aan gebrek aan goede kwaliteit daarvan?

“Ik denk dat dat inderdaad vaak beter kan, bijvoorbeeld door meer diversiteit aan te brengen in types muziek, in ritmes, en ook inhoudelijk wat de teksten betreft. Ik hoor weinig Afrikaanse of Zuid-Amerikaanse ritmes bijvoorbeeld. De landelijke kerk investeert echter vooral in de klassieke kerkmuziek. Dat is jammer, een gemiste kans.”

Christen zijn is een vorm van tegendraadsheid, zegt u. Voor de meeste ouderen was het juist aanpassen aan de norm.

“Stephan Sanders noemde het tegendraads. Ooit was christendom de norm, daarna werd kerkverlating de norm, hoe hard mensen toen ook riepen dat ze tegendraads waren. Tegenwoordig roei je tegen de stroom in als je naar de kerk gaat. Christen zijn is een vorm van onaangepast gedrag geworden. Je kunt wel zeggen dat de tegenstroom weer groeit, al zijn het geen grote getallen. Schrijfster Esther Gerritsen, voetballer Memphis Depay, zomaar wat namen van bekende mensen die hun christen zijn niet onder stoelen of banken steken.”

En nu komt er zelfs een hele dag die aan de Lente in de kerk is gewijd: op 21 maart.

“Ja, ik was blij verrast! Het wordt een inspiratiedag voor iedereen die graag vernieuwing in de kerk wil. En het is inderdaad niet voor niets op de eerste dag van de lente gepland. 

‘Lente in de kerk’. LET OP: Gewijzigde datum in verband met het coronavirus


Op zaterdag 26 september wordt in Lelystad ‘lente in de kerk’ gevierd, een inspiratiedag naar aanleiding van de gelijknamige boek van ds. René van Loon. Aan de bijeenkomst werken ongeveer twintig organisaties en sprekers mee, zoals Samuel Lee, Stefan Paas, Paul Visser, Niels de Jong, Marleen Stelling, Jurjen ten Brinke en vele anderen. Met 18 workshops, ontmoeting en muziek (onder andere The Psalm Project en het Emmanuel Choir van de Presbyterian Church of Ghana). Dank en voorbede hebben een belangrijke plaats in het programma. En de vraag staat centraal wat er van de groeiende en bloeiende kerken valt te leren. De inspiratiedag is bedoeld voor iedereen: gemeenteleden, kerkenraden en predikanten. Kijk voor meer informatie en aanmelding op www.lentekindekerk.nl

René van Loon, Lente in de kerk. Uitg. KokBoekencentrum, 17,99

Deel dit artikel