Klein worden in het grote Waddenlandschap

Duizenden kluten, wulpen en strandlopers vliegen in enorme zwermen over Kwelder Westhoek. Het maakt toeschouwer en filmmaker Monique Moors even de gelukkigste mens op aarde. Dít is het beeld waar ze dagen in investeerde. 

Wouter Hoving
Afbeelding bij 'Klein worden in het grote Waddenlandschap '
Oesterbanken op de Waddenzee. Foto: Monique Moors

Vijf, zes uur lang zit filmmaker Monique Moors op een hoog liggende wadplaat bij de Waddenkust van Terschelling. Het is voorjaar en de zon draait langzaam om haar heen. Geduldig en zo stil mogelijk wacht ze tot het stukje zand omgeven wordt door zee. Alles gaat langzaam: de zee komt langzaam op, de tijd kruipt voorbij. Ze gebruikt de tijd om rustig te worden en één te worden met het landschap. Haar geest schakelt ze even uit, alledaagse beslommeringen doen er niet toe. 

Moors hoopt vanaf haar plekje scholeksters op beeld te kunnen vangen. Maar de zwart-witte steltlopers krijgt ze niet goed voor de camera. Toch brengt het haar niet van de wijs. Ze verlegt haar blik: in de lucht ziet ze grote vluchten vogels die haar verrassen door er al zwermend de bijzonderste figuren te vormen. 

Het zijn die pareltjes waarvan Moors kleine natuurdocumentaires maakt, zogenaamde dwaalfilms. Bezoekers van haar website kunnen er ‘dwalen’ door die korte verhalen van zo’n anderhalve minuut. Haar dwaalfilms bieden een plek om terug te keren. Om je steeds opnieuw op de Wadden te wanen, waar de grote natuurdocumentaires over de Wadden na één keer gezien te zijn op tv of in de bioscoop, sneller uit beeld kunnen raken. 

 

Een zwerm vogels maakt een figuur in de lucht. Foto: Monique Moors

Door heel Nederland 

Al ruim twintig jaar maakt Monique Moors uit Nijmegen door heel Nederland natuurfilms. Bij de Waal, de Maas en de Biesbosch, onder andere.  

 De afgelopen drie jaar maakte ze veel filmopnames in het Waddengebied. Uiteindelijk wil ze er 160 korte films over maken en daarvan staan de eerste zestig al online. Voor de productie kreeg ze financiële bijdrages en hulp van onder meer het Waddenfonds. Met de laatste honderd films zal Moors nog zo’n drie jaar achter haar camera staan. Op het wad en in de duinen.  

Het zijn die pareltjes waarvan Moors kleine natuurdocumentaires maakt, zogenaamde dwaalfilms. Bezoekers van haar website kunnen er ‘dwalen’ door die korte verhalen van zo’n anderhalve minuut

De processen en dynamiek in de natuur fascineren Moors. Bijvoorbeeld eb en vloed, het afkalven van duinen en de verplaatsing van geulen. “Er gebeurt veel in de natuur en daar kom je achter als je haar observeert. Dan zie je overal verhalen, die als puzzelstukjes in elkaar passen en samen het grote verhaal vormen.”  

Op haar interactieve website plaatst ze de films in de context. Op panoramabeelden en kaarten kun je precies zien waar de natuurgebieden liggen en waar de opnames zijn gemaakt.  

 

Uren wacht Monique Moors soms op het juiste plaatje. Foto: Monique Moors


In het begin was filmen op de Wadden voor Moors - die tot dat moment veel langs de grote rivieren filmde - even andere koek. “Ik film in natuurgebieden waar de natuur zoveel mogelijk haar gang kan gaan.”  

Zelfs in het verstedelijkte Nederland zijn zulke dynamische plekken nog te vinden, ondervond Moors. “Maar het Waddengebied spant wel de kroon: zo groot, zo uitgestrekt. Ik ben een jaar bezig geweest om na te denken: hoe ga ik dit vormgeven, hoe geef ik hier duiding aan? Dat is voor een natuurgebied op kleinere schaal makkelijker.” 

Heel veel kijken 

Lezen, praten en kijken, heel veel kijken, was Moors’ oplossing. Het was het voornaamste wat ze de afgelopen drie jaar deed om tot de eerste zestig filmpjes te komen. Want zomaar op pad gaan, dat doet ze niet. “Je probeert wel te begrijpen: waar kijken we naar? Die kennis heb je nodig om te filmen.” 

Maar hoeveel vooronderzoek Moors ook doet, het kan altijd anders lopen dan gepland. Zo ging ze in augustus naar het Waddengebied om jonge lepelaars te filmen die zelfstandig voedsel zoeken. Als ze er staat met haar camera heeft ze al vrij snel door: die lepelaars worden ’m vandaag niet. Er hangt een dichte mist boven de Waddenzee “Ik vroeg me af: zal het nog opklaren?”  

Het Waddengebied spant wel de kroon: zo groot, zo uitgestrekt. Ik ben een jaar bezig geweest om na te denken: hoe ga ik dit vormgeven, hoe geef ik hier duiding aan?

Drie uur lang kijkt ze over een mistige Waddenzee, waar geen beweging in zit. “En dan opeens valt die leegte en stilte op z’n plek en denk ik: dat er zó weinig gebeurt hier in de zee, dat is eigenlijk best bijzonder. Toen maakte ik een verhaaltje over stilte en wat zich daarin afspeelt.”   

Het is die diversiteit die haar aanspreekt. De wind die de duinen laat wandelen. De onuitputtelijke voorraad schelpdieren en wadpieren die leven op en in de wadplaten. De tienduizenden vogels die zich te goed doen aan die overvloed aan voedsel. “In dat grote, dynamische landschap, voelde ik me even heel klein worden.” 

 

De uitgestrektheid van het Waddengebied imponeert. Foto: Monique Moors

Momentopnames 

De dwaalfilms moeten bezoekers een plek bieden waar iedereen met liefde en enthousiasme voor de Wadden even zijn hart op kan halen. “Met mijn filmpjes wil ik mensen ontroeren en nieuwsgierig maken. Hen verleiden om meer te willen weten en naar het Waddengebied te verlangen.” 

Veel bezoekers zien het landschap in de Wadden alleen op één specifiek moment. Ze verblijven er maar kort, zegt Moors. Met de filmpjes wil ze laten zien wat zich er afspeelt op andere momenten. “Neem een fietser die even de dijk opklimt, misschien ziet hij vogels, maar vaak ook niet. Of mensen die op de veerboot langs een plaat met zeehonden varen: iedereen haast zich naar de reling, maar veel van wat de zeehonden doen en hoe ze leven kunnen ze zo snel niet zien.” 

Met haar dwaalfilms vult Moors die beelden voor de waddenliefhebber aan. Daarvoor filmt ze verschillende omstandigheden, dagdelen, seizoenen en getijden. En niet onbelangrijk: ze voegt er context aan toe. “Alles houdt met elkaar verband, dat is de rode draad die door alle dwaalfilms heen speelt.” 


Veel van wat zeehonden doen, zien toevallige bezoekers van het Wad niet. Foto: Monique Moors


Zo leert de kijker allerhande wetenswaardigheden. Bijvoorbeeld bij de film over duizenden aangespoelde Amerikaanse zwaardschedes en zeesterren op het strand. “Het is voor de kijker leuk om dan te bedenken dat het levende dieren zijn.”  

In het anderhalve minuut durende filmpje dat Moors erover maakte, introduceert zij de zeesterren als echte rovers die met honderden tegelijk schelpenbanken overvallen en deze met hun zuignappen openbreken. Eenmaal op het strand aangespoeld, vallen de dieren zelf hulpeloos ten prooi aan meeuwen en strandlopers . 

Er was eigenlijk geen reden voor het gedrag, er was geen verstoring van roofvogels of mensen. Toch deden ze het. Dat vond ik op zichzelf al een mooi verhaal

Ook bij de zwermende vogels, die Moors vastlegde, wachtend op een zandplaat, deed ze extra onderzoek. “Ik wil dan weten: waarom waren ze zo actief die dag? Normaal trekken ze over, nu bleven ze maar zwermen. Heen en weer, heen en weer.”

Ondanks navraag kreeg Moors geen eenduidig antwoord op die vraag. “Er was eigenlijk geen reden voor het gedrag, er was geen verstoring van roofvogels of mensen. Toch deden ze het. Dat vond ik op zichzelf al een mooi verhaal.”   


Foto's van Monique Moors zien soms zwart van de vogels. Foto: Monique Moors


Moors hoopt dat haar films ook een maatschappelijke uitwerking hebben. “Als je meer leert over het Waddengebied dan kun je er ook meer waardering voor opbrengen. Dan snap je waarom bescherming van deze unieke en onvervangbare natuur zo belangrijk is.” 

Schuilhutje 

Voor het filmen heeft Moors niet alleen een engelengeduld, maar ook zeker wel eens wat geluk nodig. Voor opnames van de geboorteperiode van de gewone zeehonden zat ze half juli in een schuilhutje in de Punt van Reide onder Delfzijl om er spelende pups te filmen. Maar die waren niet zo actief als ze hoopte. 

Wel zag ze in haar verrekijker een moeder met tien pups om zich heen. Het was te ver weg voor goede beelden, maar bij het vallen van de avond kwam het vrouwtje recht voor het schuilhutje liggen. “Dat vond ik een spectaculair beeld: heel veel moederliefde en heel veel pups.”  

Om haar beelden te duiden, ging Moors naar Zeehondencentrum Pieterburen. “Daar herkenden de onderzoekers de zeehond meteen. ‘Oh, dat is die, een hele zorgzame moeder.’” Slechts een van de pups - de dikste - hoorde bij de moeder. De andere waren al afgespeend en moesten hun eigen vis gaan vangen. Uit gewenning hingen ook zij nog rond de tepels van de nog zogende zeehond. 

 

Rosse grutto's tanken bij op het Wad. Foto: Monique Moors


Misschien wel het opzienbarendste filmmoment zijn voor Moors de duizenden bonte strandlopers, wulpen en kluten bij Kwelder Westhoek (dichtbij Sint Jacobiparochie). De vogels tankten er bij voor hun najaarstrek.  

Talloze keren was Moors er al geweest. Dán was de wind niet goed, dán de zon niet en een derde keer vloog er net een roofvogel over. Tot het moment dat alles net even perfect was: het getij, het moment op de dag, de hoeveelheid wind en zon. “De vogels deden precies wat ik hoopte dat ze zouden doen. Het was spectaculair.”   

De beelden die Moors er maakte, zijn grijs en bruin van de vogels. “Wauw, dacht ik, dit is de Waddenzee, dit is ook Nederland! Zo ziet het eruit als miljoenen vogels in het gebied verblijven. Als je op de goede plek bent, is het echt overweldigend. Dat voelt dan als een overwinning: yes, het is gelukt, ik heb dit mogen zien!” 

 

 

dwaalfilmwadden.nl 

 


Deel dit artikel