Samenleving

  • 2 maanden geleden
  • interview
  • Trudy Oldenhuis
  • “Ik ben de eerste, maar ik zal niet de laatste zijn”, zei Kamala Harris in haar overwinningsspeech. Foto: ANP
Samenleving

Kamala Harris: meer dan alleen vicepresident

Precies een eeuw nadat vrouwen het kiesrecht verwierven in de VS, schrijft Kamala Harris geschiedenis. Ze wordt de eerste vrouwelijke vicepresident, de eerste zwarte vicepresident en de eerste vicepresident met een Aziatische achtergrond. Zulke rolmodellen zijn nodig.

Hij twitterde het zelf, Dave Ensberg, bij de toespraak die Kamala Harris hield toen duidelijk was geworden dat Joe Biden de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen. ‘Mijn dochter heeft een nieuw rolmodel!’

En wellicht geldt dat niet alleen voor zijn dochter, zegt Ensberg, onder meer directeur van Jantje Beton en voorzitter van de Stichting Martin Luther King Lezing in een toelichting.

Want of we het leuk vinden of niet: “Huidskleur doet ertoe. Discriminatie is nog steeds een probleem. Mensen van kleur komen structureel minder op hoge posities terecht dan witte mensen. En dat geldt nog meer voor vrouwen. Dat Kamala Harris nu wel vicepresident wordt, als eerste zwarte vrouw en bovendien als dochter van immigranten, is ontzettend belangrijk voor zwarte jongeren. Zij is voor hen een rolmodel, en zeker voor de meisjes onder hen.”

“Het gevaarlijke van Trump is dat hij racisme niet duidelijk veroordeelt. Dat is ongekend voor een president”

Zulke rolmodellen zijn nodig, zegt Ensberg, ook in de politiek. Want het ontbreken van gekleurde mensen of mensen met een migratie-achtergrond op hoge politieke posten, kan die jongeren de gedachte geven dat zoiets voor hen niet haalbaar is. “En nu blijkt dat het wel kan. Er zijn mensen nodig die dat laten zien, mensen als Barack Obama, Nelson Mandela of vroeger ook Martin Luther King.”

Zelf had Ensberg die ervaring bij de verkiezing van Obama in 2008. “Tot die tijd dacht ik: om president van Amerika te worden, moet je een witte man zijn. Want Amerikaanse presidenten waren altijd witte mannen. Obama doorbrak dat glazen plafond: zwart, en toch president.”

Ook in een ander opzicht is de verkiezing van Harris van betekenis voor de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Juist onder Trump lijkt racisme en discriminatie meer mainstream te zijn geworden. “Het gevaarlijke van Trump is dat hij racisme niet duidelijk veroordeelt. Dat is ongekend voor een president en het maakt de situatie onveiliger voor gekleurde mensen. Op vreedzame protesten van de Black Lives Matter-beweging kwamen soms regelrechte neonazi’s af. Er vielen een dode en gewonden. En wat zei Trump? ‘Het geweld komt van vele kanten.’ Of neem zijn oproep aan de Proud Boys: ‘Stand back and stand by’. Dat is gewoon gevaarlijk.”

Niet de laatste

Dat zij als rolmodel fungeert, stipte Harris zelf ook aan in de toespraak die ze hield vlak nadat zij en Joe Biden de verkiezingen hadden gewonnen. “Ik ben de eerste, maar ik zal niet de laatste zijn. Ieder klein meisje dat kijkt vanavond, ziet dat dit een land van mogelijkheden is. Inclusief de zwarte vrouwen die te vaak over het hoofd worden gezien, maar die zo vaak bewijzen dat ze de ruggengraat van onze democratie vormen.”

Harris werd in 1964 geboren als de dochter van een Indiase onderzoekster naar borstkanker die in 1958 naar de VS emigreerde, en een Jamaicaanse econoom die in 1961 als economiestudent naar de VS kwam. De strijd voor de burgerrechten kreeg ze met de paplepel ingegoten. Als kind al werd zij door haar ouders meegenomen naar demonstraties in het Californische Berkeley.

“Harris kan ook zwarte jongeren hier het vertrouwen geven dat zij iets kunnen bereiken. Niet opgeven, altijd doorzetten, net als zij heeft gedaan”

Ze studeerde economie en politieke wetenschap in Washington en keerde begin jaren negentig van de vorige eeuw terug naar Californië. Daar werd ze achtereenvolgens officier van justitie, hoofdaanklager en senator. Bij iedere nieuwe baan vermeldde ze trots dat ze de eerste zwarte vrouw was in die functie en - net als in haar overwinningsspeech - merkte ze daarbij op dat ze niet de laatste wil zijn.

Politiek gezien staat ze bekend als progressief, onder andere door haar pleidooien voor de legalisering van marihuana, het aan banden leggen van het wapenbezit en haar uitgesproken kritiek op excessief politiegeweld na de dood van de zwarte arrestant George Floyd in Minneapolis. Fel in het debat kan ze ook zijn. Zo noemde Trump haar ondervraging van Brett Kavanaugh, kandidaat voor het Hooggerechtshof, “buitengewoon smerig”. Zelf werd ze in de campagne vooral op sociale media het doelwit van seksuele en racistische laster van Trump-aanhangers.

Harris is alles wat Biden niet is en dat trok stemmen. Foto: ANP

Weinig voorbeelden

Harris is niet de eerste vrouw die werd genomineerd als vicepresident - in 1984 gebeurde dat ook met de Democratische Geraldine Ferraro en in 2008 met de Republikein Sarah Palin -, maar zij is wel de eerste die het daadwerkelijk wordt. En hoewel de Verenigde Staten geografisch misschien ver weg liggen, heeft haar verkiezing betekenis in Nederland, denkt Ensberg. “Cultureel gezien is de VS nog altijd invloedrijk. Harris kan ook zwarte jongeren hier het vertrouwen geven dat zij iets kunnen bereiken. Niet opgeven, altijd doorzetten, net als zij heeft gedaan.”

Lees ook: Discriminatie bestrijden blijft nodig

Dat is nodig ook, want het aantal zwarte vrouwen op invloedrijke posities in Nederland is relatief laag. “Als we naar de politiek kijken, is het op dit moment echt sprokkelen. Het aantal vrouwen van kleur op de kieslijsten van politieke partijen die nu gepresenteerd worden, is beperkt. Bij D66 heb je op plek elf bijvoorbeeld Raoul Boucke, iemand met een Surinaamse achtergrond, maar dat is een man. Bij de ChristenUnie staat Don Ceder op plek vier, maar opnieuw: een man. Bij de VVD had je vroeger nog Laetitia Griffith, een goed Tweede Kamerlid, en bij het CDA Kathleen Ferrier. Nu staan er nul vrouwen van kleur op de CDA-lijst. Ik vind dat beschamend. Want de kwaliteit is er wel, als je kijkt naar gemeenteraden en Provinciale Staten.”

President

Voor een politiek rolmodel lijken zwarte en gekleurde meisjes in Nederland daardoor voorlopig aangewezen op Kamala Harris. En wie weet, wordt zij meer dan vicepresident. Want Joe Biden is op 20 januari bij zijn inauguratie 78 jaar, en daarmee de oudste Amerikaanse president ooit.

Het is niet uitgesloten dat Harris tussentijds het stokje van Biden moet overnemen, mocht zijn gezondheid te wensen overlaten. En anders heeft zij de beste positie om zich te kandideren als zijn opvolger over vier jaar. En dan zou Kamala Harris ook wel eens de eerste zwarte vrouwelijke president van de Verenigde Staten kunnen worden.


De Stichting Martin Luther King Lezing organiseert op 10 december 2020 een online lezing met dr. Wes Bellamy, voormalig loco-burgemeester van Charlottesville in de VS en auteur van het boek Monumental. It was never about a statue.

Racisme is niet normaal

Behalve in de VS is ook in Nederland het racisme wijd verbreid. Dat blijkt niet alleen uit burenruzies die uit de hand lopen, maar ook uit het handelen van bijvoorbeeld de Belastingdienst.