Iedereen heeft een verhaal nodig, ook wetenschappers

Nog steeds geloven veel mensen dat een wetenschapper zijn geloof thuis moet laten. In Oer doen de schrijvers een originele poging om te laten zien dat dit idee niet klopt. En je steekt nog wat van het boek op ook.

Ineke Evink
Afbeelding bij 'Iedereen heeft een verhaal nodig, ook wetenschappers'

Wetenschap en geloof worden niet zelden als elkaars natuurlijke tegenstanders gezien. Maar dat is volgens de schrijvers van Oer volkomen ten onrechte. In hun boek beschrijven ze de lotgevallen van Proton, een deeltje dat er vanaf het allereerste begin van de kosmos al bij was en als onderdeel van een koolstofatoom de geschiedenis van het heelal en de aarde beschrijft.

Oer is een mengeling van een goed geschreven vertelling, een wetenschappelijke verhandeling en een geloofsverhaal. Dat maakt het spannend, en hier en daar wringt het een beetje.

Een verhaal hebben we allemaal nodig, vinden de auteurs. En dat is natuurlijk helemaal waar. Zelfs de meest rationele wetenschapper heeft een verhaal en kan lyrisch worden van een nieuwe ontdekking of een sluitende verklaring. En neem zegswijzen als ‘Moeder Natuur’ of ‘de natuur heeft hier een oplossing voor gevonden’.

Miljarden jaren

Nanotechnoloog Cees Dekker, theoloog Gijsbert van den Brink en kinderboekenschrijver Corien Oranje doen geen enkele moeite het scheppingsverhaal in zes dagen te proppen. Integendeel, de miljarden jaren zijn niet van de lucht, Proton laat rustig een stilte van een paar miljoen jaar vallen voor hij antwoord geeft op een vraag, en evolutionaire ontwikkelingen ontstaan bij toeval. Maar toch ook weer niet:

‘Dat kopiëren ging niet vlekkeloos. … Maar dat bleek precies in het plan van de Schepper te passen. De fouten in het gekopieerde materiaal zorgden juist voor variatie en ontwikkeling.’

Door het hele verhaal heen is theologie te vinden. Of liever, geloof:

‘Dit was geen dooie boel meer. Dit was niet het levenloos bewegen van losse moleculen. Nee, hier zag ik het begin van leven. Leven dat energie en grondstoffen verzamelde van buitenaf; dat leven doorgaf aan dochters; dat informatie verzamelde en kennis doorgaf. Hier was een levend wezen ontstaan. Het ontsteeg de natuurlijke hang naar verval, dit wezen verzette zich tegen de chaos die het heelal in zijn greep had. De eerste cel.’

En dat is een directe verwijzing naar het onderzoeksterrein van co-auteur Cees Dekker.

Kinderboeken

De stijl van Oranje, theoloog en kinderboekenschrijver, verwijst af en toe tongue-in-cheek naar onze eigen samenleving: ‘Ook ging het management over naar een nieuwe eigenaar; een extreem lang, mager molecuul, dat zichzelf DNA liet noemen en dat het beheer over de erfelijke informatie had overgenomen.’ 

Maar haar stijl is ook duidelijk die van een kinderboekenschrijver. Het boek leest als een trein en dat is zonder twijfel haar verdienste. Maar al lezend had ik steeds het gevoel dat ik dit zou moeten voorlezen aan mijn kleinkinderen.

Voor hen is een groot deel van het boek echter moeilijk te begrijpen. Een kind heeft minstens een bepaalde manier van abstract denken nodig om in dit verhaal geïnteresseerd te blijven. En dan kan hij of zij dit boek zelf ook lezen.

Als een kind daar inderdaad toe in staat is, is het heel leerzaam. De hele geschiedenis van de kosmos komt langs, van de oerknal, naar het ontstaan van de aarde, de inslag van de grote meteoriet en het uitsterven van onder andere de dinosauriërs. En natuurlijk het ontstaan van een boomdiertje dat wel een heel grote kop heeft vergeleken met andere dieren en die de hele dag bezig is met voedsel zoeken voor zijn hersenen.

Theoloog

Met de komst van de mens begint een boek aan een ander onderdeel. De theoloog neemt het over van de wetenschapper. En op de een of andere manier zorgt dat voor een andere schrijfstijl, hoewel het verhaal nog steeds wordt verteld vanuit het gezichtspunt van Proton. Losjes wordt het Bijbelse verhaal gevolgd.

In het derde deel komt de tegenstelling wetenschap en geloof tussen personen aan de orde. Het boek is in het heden aanbeland, of eigenlijk in de toekomst want er is inmiddels een vaccin tegen Covid-19. Voor je het weet, loop je al weer achter, zullen de auteurs hebben gedacht. 

Cesuur

Oer is een heel leesbaar boek, zeker als je de kinderboekentoon, die met name in het eerste stuk te horen is, voor lief neemt. Het is humoristisch, geeft goede uitleg – ook als je geen bèta-aanleg hebt. Maar halverwege neemt de theoloog het over en dat zorgt voor een cesuur.

Het is de vraag hoe erg dat is. Je zou immers kunnen betogen dat met de komst van de mens - de bewust levende en beslissingen nemende mens - er ook daadwerkelijk een omslag plaatsvindt in de geschiedenis van de kosmos. Al zou een seculiere wetenschapper dat meteen omschrijven als grenzeloze zelfoverschatting van de homo sapiens.

Het boek eindigt met een uitgebreide uitleg van de totstandkoming van het boek en de bedoeling ervan. Een beetje boek kan zonder, en dat geldt ook voor Oer.

 

Gijsbert van den Brink, Cees Dekker, Corien Oranje, Oer.

Uitgeverij Jongbloed, 14,99 euro

 

Deel dit artikel