Het nieuwe normaal, ook een nieuwe moraal?

De huidige crisis geeft een mooie gelegenheid de balans tussen het eigen belang en dat van de gemeenschap opnieuw af te wegen. En dat gaat verder dan het wel of niet opvolgen van afgekondigde maatregelen.

Hanneke Gelderblom
Afbeelding bij 'Het nieuwe normaal, ook een nieuwe moraal? '

Vandaag is het ruim twee maanden geleden dat de eerste alarmberichten over een nieuw zeer dodelijk virus ons bereikten. Intussen bevindt de hele wereld zich in een situatie die een jaar geleden voor onmogelijk werd gehouden.

En hoewel thuis blijven in het ene land een ‘totale lockdown’ heet en in Nederland een ‘intelligente lockdown’, was het resultaat vergelijkbaar: iedereen moet zoveel mogelijk thuis blijven.

Toch zijn er significante verschillen. In China beweren de machthebbers de uitbraak onder controle te hebben. Het is alleen verre van zeker of het aantal doden, zieken en herstellenden klopt.

In andere ook niet zo democratische staten grijpen leiders deze pandemie aan om een nog straffer regime af te kondigen. Geen enkele vorm van tegenspraak of discussie wordt nog gedoogd. Een triest toppunt van onzekerheid biedt de Verenigde Staten, waar president Trump vandaag het ene medicijn aankondigt, morgen weer iets anders en intussen zijn wetenschappers ontslaat omdat die hem tegen durven te spreken.

In andere ook niet zo democratische staten grijpen leiders deze pandemie aan om een nog straffer regime af te kondigen

Dan ben ik blij in Nederland te wonen, waar minister-president Rutte 'corona-maatregelen' afkondigt die zijn gebaseerd op continu onderzoek van de beste wetenschappers, maar waar hij  ook hardop durft te zeggen dat het Nederlandse beleid is gebaseerd op 50 procent kennis in plaats van de gewenste 100 procent.

Ook valt op dat vrijwel iedereen in Nederland het principe aanvaardt dat gezondheid boven al het andere gaat: samen kunnen we dit aan, dus blijf thuis. Degenen die toch in een afgelegen schuur een pokerwedstrijd menen te moeten houden, worden nu met 390 euro per persoon beboet en dienen stante pede te betalen. Vóór de coronacrisis was dat ondenkbaar.

Nieuwe normen en ingrepen, maar scherp blijven nadenken en meepraten is ook een goed Nederlands principe. Zijn dit soort maatregelen gezien de bescherming van de privacy grondwettelijk wel houdbaar, vragen enkele hooggeleerde juristen zich al af. Ze nemen daarbij kennelijk nauwelijks in hun beschouwingen mee dat zowel de Tweede als de Eerste Kamer en de gemeenteraden hierover hebben vergaderd.

Zijn dit soort maatregelen gezien de bescherming van de privacy grondwettelijk wel houdbaar, vragen enkele hooggeleerde juristen zich af

Het nieuwe normaal is een oproep over essentiële zaken opnieuw grondig na te denken. Hebben wij nog algemeen aanvaarde normen? Hoe staat het ervoor met de grondslagen van onze rechtsstaat? Kan een persoonlijke opvatting zo zwaar wegen dat er niet of nauwelijks rekening gehouden hoeft te worden met de belangen of opvattingen van anderen? Prevaleert privacybescherming altijd of is het belang van de gemeenschap minstens  zo belangrijk? Dit zijn wel de grondslagen van onze democratie.

Een andere soort vraag is: hoeveel ruimte krijgen geestelijk leiders die de eigen leer ver verheven achten boven al het andere, en die het principe van scheiding van kerk en staat niet willen erkennen? Is het een overtreding of wellicht zelfs strafbaar wanneer zo iemand  voor de televisie ijskoud beweert dat het burgerlijk huwelijk van nul en generlei waarde is?

Ik hoop dat we blijven kiezen voor balans, voor verbinden en niet voor nog meer polarisatie. Dan inspireert het nieuwe normaal tot een nieuwe moraal.

 

Hanneke Gelderblom-Lankhout was D66 twaalf jaar gemeenteraadslid voor D66 in Den Haag en dertien jaar lid van de Eerste Kamer, waarvan vijf jaar ook lid van de Raad van Europa

Deel dit artikel