Het beloofde land van Barack Obama

Daar zijn ze eindelijk, de beloofde memoires van Barack Obama, deel 1. Hij schrijft met vaardige pen over andere grote wereldleiders en neemt ook zichzelf op de hak. Maar echt spannend wordt het pas in deel 2.

PG Kroeger
Afbeelding bij 'Het beloofde land van Barack Obama'
De langverwachte memoires van Barack Obama staan in grote aantallen in de boekwinkel. Foto ANP

Memoires zijn een ongemakkelijk boekengenre. Meestal zijn ze geschreven door mensen zonder veel aangeboren letterkundig talent, of door ghostwriters.

Zelden vormen zij een hoogtepunt van de schrijfkunst. En toch zijn ze vaak fascinerend en als documenten uniek. Dat geldt ook voor A Promised Land van Barack Obama.

Belangrijk pluspunt van dit boek is dat wij uit zijn eerdere werken al wisten dat de oud-president een uitstekend schrijver is. Zijn terugblik op zijn leven en werk stelt dan ook in dat opzicht niet teleur. Wie het boek vergelijkt met de onleesbare pil van Bill Clinton of de overmatig brave, alles behalve authentieke memoires van Lyndon Baines Johnson kan daar allereerst al blij om zijn.

Lees ook: De versplintering van een wereldmacht

Sterker nog, Obama vult zijn nieuwe boek met de nodige zelfspot en schetst regelmatig met enkele zinnen of beelden even rake als vileine portretten van tijdgenoten, collega-wereldleiders en overige ‘belangrijke mensen’. Hoe de ‘grote, blauwe ogen’ van Angela Merkel tijdens onderhandelingen en andere bijeenkomsten goed te lezen zijn en haar ware gedachten laten raden, bijvoorbeeld.

Obama schetst hoe de blauwe ogen van Angela Merkel verraden hoe zij over bepaalde zaken denkt. Foto ANP

Of hoe hij Erdogan ineens leerde begrijpen, toen hij het in de Turkse president verborgen blokhoofd ontdekte van de legendarische en uitermate autoritaire burgemeester van Chicago, Richard Daley sr.. Zulke politieke baasjes en patriarchen had de jonge buurtwerker ‘Barry’ in die stad en in zijn partij als geen ander leren kennen. En bewerken.

Wijze les

Een klein juweel is het verhaal over een door gedoe in het bezoekschema veel te kort gesprek in Praag met de Tsjechische oud-president Vaclav Havel, en over die ene wijze les die hij de net begonnen man in het Witte Huis meegaf. Daar komt Obama in de loop van het boek dan ook op terug en niet zonder reden.

Waar hij ook regelmatig over vertelt is het feit dat het presidentschap ook maar een baan is en de staf van het Witte Huis gewone mensen bevat, met dagelijkse beslommeringen in hun werk. Dat lukt hem eigenlijk niet erg. Hen prijzen voor hun toewijding en geduld met zo’n veeleisende baas is nobel, maar geeft nog geen overtuigend beeld van wat die dagelijkse werkzaamheden, routines en gewone inzet nu werkelijk inhouden.

Dan lees je liever toch de kostelijke herinneringen van Reagans jonge speechschrijfster Peggy Noonan. Zij vertelt eerlijk en heerlijk over het ambtelijk gedoe in zo’n staf, over de uitgewoonde werkkamertjes in het alles behalve luxe en iconische kantoordeel van dat wereldcentrum, en over het ongezonde leven, eten en stressen dat er usance is.

Balkenende

Op wie lijkt Obama in dit boek eigenlijk een beetje, als je hem met iemand uit onze leefwerelden zou vergelijken? Op Jan Peter Balkenende. Ik hoor lezers al 'tang en varken' roepen. Maar toch, ga maar eens na. Beiden waren hoogleraren die wat zijdelings, via de regio, in de politiek verzeild raakten.

Op wie lijkt Obama in dit boek eigenlijk een beetje? Op Jan Peter Balkenende

Beiden kwamen uit het niets, ook door eigen bluf en lef, in een keer op het hoogste politieke toneel terecht, zonder enige ervaring als leider, manager of ‘strateeg’. Beiden waren ook sterk verbonden met hun jonge gezin als basis voor hun ‘gewoon kunnen blijven’. Beiden traden onverwacht aan in een diepe, plotselinge en wereldwijde crisis. Kortom, de weinig stabiele politieke omstandigheden van de voorbije jaren leiden ertoe dat dit soort patronen zich kunnen gaan voordoen.

Een echt oordeel over Obama’s memoires is nu zowel voorbarig als niet echt fair. Als het tweede deel over de periode van 2012 tot 2021 verschijnt, kunnen we vaststellen of hem lukte wat maar enkelen wisten te voltooien. Namelijk een briljante, diepe en onmisbare nalatenschap voor de historie en de lezer van komende generaties.

Je zou bijna zeggen ‘yes, we can!’ Want het lukte Otto von Bismarck wel degelijk met zijn onthullende, vileine en smeuïg geschreven Gedanken und Erinnerugen.

En een literaire en geschiedkundige top werd zeker bereikt door Charles de Gaulle. De eerste zin van zijn memoires was al meteen zo’n meesterwerkje, dat die zelf geschiedenis schreef: ‘Ik heb altijd al een zekere gedachte gehad bij ‘Frankrijk’’.


We moeten terug naar de ‘amazing grace’

Discussies in de samenleving verharden. Er is geen genade meer voor elkaar. Maar wij raken ook verwijderd van de bron van onze genade. We moeten terug van een duivelse ‘amazing hate’ naar de ‘amazing grace’.  


PG Kroeger is historicus en CDA-watcher, en maakt samen met Jaap Jansen de podcast Betrouwbare Bronnen

Deel dit artikel