Genen hebben niets te maken met Europese volken, naties of cultuur

Duizenden migranten die via de Balkanroute Europa in willen is geen nieuw verschijnsel. Duizenden jaren geleden gebeurde dat ook al. Migratie heeft Europeanen gemaakt wie ze nu zijn.

Pieter Anko de Vries
Afbeelding bij 'Genen hebben niets te maken met Europese volken, naties of cultuur'
Een verbrande wervelkolom van een mens uit de ijzertijd werd in 2003 gevonden bij een opgraving bij Tiel. Onderzoek wijst uit dat de bevolking van Europa genetisch gezien steeds is veranderd. Foto: ANP

De migratiestromen die nu overal ter wereld zijn te zien, worden vaak weggezet als de grootste en invloedrijkste ter wereld. Dit beeld klopt helemaal niet, blijkt uit de jongste onderzoeken naar het genetisch materiaal van de mensheid.

Ook de in sommige kringen populaire meningen over de ‘omvolking’ van Europa is niet meer dan een loze kreet. Wat we nu Europa of Nederland noemen is vele keren ‘omgevolkt’, schrijven de Duitse archeogeneticus Johannes Krause en journalist Thomas Trappe in hun onlangs in het Nederlands vertaalde boek De reis van onze genen.

De nieuwe wetenschap archeogenetica onderzoekt met name de genetische kenmerken van fijngemalen botresten van dieren en mensen die bij archeologische vondsten worden aangetroffen. Deze verse loot aan de boom van archeologisch onderzoek kan meehelpen bestaande theorieën op basis van vondsten te bevestigen of te ontkrachten.

Ook de in sommige kringen populaire meningen over de 'omvolking' van Europa isn iet meer dan een loze kreet. Wat we nu Europa of Nederland noemen is vele malen 'omgevolkt'

De eerste Europeanen hadden een donkere huid en leken genetisch gezien niet op de huidige bewoners van het continent. En binnen Afrika zijn de genetische verschillen tussen menig volk vele malen groter dan, tussen, pak hem beet, de huidige West-Europeanen en Aziaten.

Balkanroute

Grote migratiegolven hebben sinds de oertijd een stempel gedrukt op Europa. Uit het onderzoek blijkt dat de tegenwoordig veelbesproken Balkanroute een duizenden jaren oude weg is waarlangs nieuwkomers naar het westen kwamen. Zo kwam zo’n achtduizend jaar geleden een tsunami van migranten vanuit Anatolië (delen van wat nu Turkije heet) via de Balkan naar Europa.

Het waren boeren die zich deels vermengden met de jagers en verzamelaars die al duizenden jaren leefden in Europa. Een ander deel van de oorspronkelijke bevolking werd verdreven. Uiteindelijk verdween haar oude cultuur en de genetische eigenheid.

De eerste Europeanen hadden een donkere huid en leken genetisch gezien niet op de huidige bewoners van het continent

Maar wie denkt dat de huidige bewoners van het continent zuivere afstammelingen zijn van de Anatoliërs die heeft het mis. Uit genenonderzoek van oude vindplaatsen van mensenresten blijkt dat een volgende migratiestroom van steppebewoners uit het verre oosten van het continent later Europa gingen bevolken. Zij spraken ook een oervorm van de meeste huidige Europese talen en brachten de bronsverwerking met zich mee. Op een paar geïsoleerde plaatsen na bleef er niet of nauwelijks iets over van de genetische achtergrond van de eerste Europese boeren.

Vooruitgang

De kracht van het boek is de stelling dat je niet kunt spreken van een Europees volk. ‘Omvolking’ is van alle tijden en migratiestromen verlopen zelden zonder grote schokken.

Maar de auteurs wijzen er erop dat migratie in het geval van Europa steeds heeft geleid tot vooruitgang en betere omstandigheden. De auteurs stellen dat ‘de vooruitgang zal aanhouden, wat niet in de laatste plaats te danken is aan de natuurlijke, menselijke drang tot mobiliteit en netwerkvorming’.

Migratie heeft in het geval van Europa steeds geleid tot vooruitgang en betere omstandigheden

Maar bovenal: genen hebben niets met ‘natie’ of ‘volk’ of ‘cultuur’ te maken. Wat de genen betreft, bestaan er geen grenzen. Deze nuchtere wetenschappelijke constatering ontkracht het oude en steeds weer opgerakelde idee dat er zoiets zou bestaan als de speciale genen van de Germanen, de Kelten, de Scandinaviërs of zelfs van afzonderlijke nationaliteiten.


Naar aanleiding van: Johannes Krause en Thomas Trappe, De reis van onze genen. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 24,00 euro

Deel dit artikel