Samenleving

  • 9 maanden geleden
  • essay
  • Eric Holterhues
  • Met geld zeg je wel iets, maar zeker niet alles. Foto: Shutterstock
Samenleving

Geld als waarde in crisistijd

Misschien hebben we in de economie geld te belangrijk gemaakt. Juist de coronacrisis leert ons dat andere waarden ook belangrijk zijn, zoals bijvoorbeeld solidariteit. 

Ik probeer net als iedereen tijdens het coronavirus er maar het beste van te maken. Ik let erop dat ik voldoende beweging heb en bel mijn moeder, die weduwe is, om de dag.  

En ik lees ook meer. Zo ben ik mijn boekenkast eens afgegaan langs de boeken die ik ooit heb gekregen, maar waar ik nooit aan toegekomen ben. Een van die boeken is Echte economie van de recentelijk overleden econoom Arnold Heertje.  

Ooit woonde ik een lezing bij van hem, een enorm bevlogen man die heel toegankelijk sprak over economie. Na afloop verdween zijn boek, dat ik toen kreeg, ongelezen in mijn boekenkast. Tot nu. 

Wat is economie? 

In het boek hekelt Heertje de eenzijdige nadruk op de financiële kant van de economie. Hij pleit voor een herwaardering van natuur en cultuur en bekritiseert de illusie van universele meetbaarheid. Indrukwekkend vond ik een citaat van dr. J.E. Vleeschhouwer: ‘De grootste abstractie die mensen hebben ingevoerd is geld.’  

Daarmee bedoelt hij, volgens Heertje, dat geld eigenlijk een communicatiemiddel is. Het drukt letterlijk uit wat ons iets waard is en roept daardoor de suggestie van objectiviteit op. Maar het versluiert daardoor volgens Heertje subjectieve gevoelens waar het uiteindelijk om gaat. Met geld zeg je íets, maar zeker niet álles.  

Geld is eigenlijk een communicatiemiddel. Het drukt letterlijk uit wat ons iets waard is en roept daardoor de suggestie van objectiviteit op

En de vraag is of je echt het belangrijkste zegt. ‘Economen die hun werkterrein bewust vernauwen tot de sfeer van de klinkende munt en het betalingsverkeer, spelen een valse partij, daar zij niet in geld waardeerbare zaken bij voorbaat ongewogen laten. Als mensen een gezond milieu van belang vinden, valt het voorzien in de behoefte aan frisse lucht, schoon water en stilte onder het begrip welvaart’, zo zegt Heertje.  

Kortom: geld drukt een bepaalde waarde uit, maar niet alles van waarde wordt uitgedrukt in geld. 

Andere waarden 

Is dit niet wat ongepast om te zeggen nu zoveel zzp’ers van de ene op de andere dag hun omzet volkomen hebben verloren? Nu banen op de tocht staan omdat menig bedrijf nauwelijks meer inkomsten heeft? Nu er een recessie dreigt?  

Ik denk het niet. Want het is natuurlijk niet of-of, maar en-en. Geld is wel degelijk belangrijk. Maar door de coronapandemie zijn we ook andere zaken gaan (her)ontdekken die waardevol zijn. Uiteraard een goede gezondheid, maar ook saamhorigheid en onderlinge solidariteit.  

Want als er iets opvalt is het misschien wel hoe individualistisch we geworden waren en hoe we solidariteit als waarde nu weer herontdekken. Overal worden nu solidariteitsacties uit de grond gestampt. Jongeren die boodschappen voor ouderen doen, bloementelers die bloemen brengen naar verzorgingstehuizen en ziekenhuizen, spontane dankbetuigingen aan zorgmedewerkers.  

Door de coronapandemie zijn we ook andere zaken gaan herontdekken die waardevol zijn. Een goede gezondheid, maar ook saamhorigheid en onderlinge solidariteit

Deze onderlinge solidariteit is hard nodig, want alleen met elkaar lossen we deze crisis op. Dit geldt niet alleen voor nu, maar ook voor straks, als de economie weer langzaam opstart.  

Harde klappen

Ik hoop dat we die solidariteit dan vasthouden. Niet alleen dichtbij huis, maar ook wat verder bij ons vandaan: in de zogeheten lagelonenlanden in Latijns-Amerika, Afrika en Azië. Want als in die landen het coronavirus uitbreekt, zullen mensen aan de onderkant van de samenleving daar de hardste klappen krijgen en is solidariteit en steun extra hard nodig.  

Geld vertegenwoordigt een waarde, maar niet alles van waarde kan uitgedrukt worden in geld. Wat is voor u van waarde? 


Eric Holterhues is directeur van Oikocredit