Samenleving

  • 1 maand geleden
  • interview
  • Trudy Oldenhuis
  • Klaartje van Veldhoven: “Mensen hebben behoefte aan rituelen, aan samen iets vieren. Dan is het mooi naar een kerstconcert te kunnen gaan.” Foto: Shutterstock
Samenleving

Geen Kerst zonder kerstconcert

Voor musici was 2020, zacht uitgedrukt, een moeilijk jaar. De lockdown in maart zorgde voor annulering van de vele passieconcerten, en na de zomer volgde de tweede coronagolf. “We moeten hoop houden dat het volgend jaar beter wordt.”

Normaal gesproken is het duidelijk wat sopraan Klaartje van Veldhoven (39) in december doet. “Zingen bij zo’n zes of zeven uitvoeringen van het Weihnachtsoratorium of de Messiah”, vertelt ze. In grote zalen of kerken, die dan vaak zijn uitverkocht, omdat het bijwonen van een kerstconcert voor veel mensen een jaarlijks ritueel is. Iets wat er gewoon bij hoort, bij december en bij Kerst.

Maar niets van dat al dit jaar. Grote concerten zijn er niet, vanwege corona. Theaters en concertzalen mogen nog maar net weer open, na wéér een sluiting in november, en dan nog slechts voor dertig man publiek.

Koren mogen bovendien nog steeds niet samen zingen, waardoor een uitvoering van een groot koorwerk als de Messiah of het Weihnachtsoratorium onmogelijk is. Het virus dat zoveel in de war schopte dit jaar, heeft ook grote gevolgen voor de culturele sector.

Lees ook: Kerst overslaan? Juist dit jaar niet

Van Veldhoven studeerde zang aan de Schola Cantorum in Basel en aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Na haar afstuderen werd ze zangdocent aan dit conservatorium. Van Veldhoven wordt geprezen voor haar heldere klank en interpretatie. Ze zingt even gemakkelijk repertoire uit de barok als contemporaine muziek. Ze heeft meegewerkt aan verschillende cd-opnames, onder meer samen met de Nederlandse Bachvereniging, Barokopera Amsterdam en de Nieuwe Philharmonie Utrecht.

Even dus dreigde een lege agenda bij Kerst, maar dat wilde Van Veldhoven niet laten gebeuren. “Ik kan ook niet zo goed niets doen”, geeft ze toe. “En thuis zitten zonder perspectief op iets anders is bovendien erg deprimerend.”

Glühwein en vuurkorven

Wat kan er dus wel, vroeg zij zich af. Nou, dit dus: in een kleine bezetting kerstconcerten geven op kleine podia, in een kerk of in een boerenschuur of buiten op een erf, “met glühwein en vuurkorven erbij waar mensen omheen kunnen staan, zodat we toch een soort kerstgevoel hebben”. Zes concerten zijn er gepland, her en der in het land, soms twee achter elkaar op dezelfde plek. “Dat maakt het intensiever, tegelijkertijd meer de moeite van het reizen waard.”

Want een Kerst zonder kerstconcert, dat kan niet volgens Van Veldhoven. “Mensen hebben behoefte aan rituelen, aan samen iets vieren. Ik heb die behoefte ook. En dat is moeilijk dit jaar, ook bij Kerst, zoals het er nu uitziet. Dan is het mooi om misschien wel naar een kerstconcert te kunnen gaan, al gaat dat dan anders dan anders.”

Bij deze concerten zingen Van Veldhoven en sopraan Wendy Roobol liederen met Renée Bekkers op accordeon. Op het programma staan delen delen uit de Messiah, die aangepast zijn aan deze bezetting, maar ook liederen van Purcell en kerstliederen. “Hoopvolle teksten”, zegt Van Veldhoven. “Daar hebben we in deze tijd behoefte aan.”

Sopraan Klaartje van Veldhoven. Foto: Mark Engelen

Boerencantate

De kerstconcerten van Van Veldhoven zijn een voorbeeld van een nieuwe manier van werken, die musici zich hebben moeten aanleren dit jaar. Doordat een regulier programma vrijwel geheel is weggevallen, is het voortdurend zoeken naar wat nog wél kan.

De eerste lockdown, die halverwege maart inging, was in dat opzicht daarom erger dan die van het najaar, zegt Van Veldhoven. De eerste lockdown ging in vlak voor de vele traditionele passieconcerten die gepland stonden in maart en april. Van het ene op het andere moment zat Van Veldhoven thuis. “Oké, dacht ik toen. Dit gaat dus allemaal niet door. Misschien volgend jaar weer. Dan moeten we nu een paar maanden overbruggen.”

Dat lukte, ook met hulp van de Tozo-regeling van de overheid. “Maar daarna startte alles langzamerhand weer op, behalve het zingen! Zingen was in de beeldvorming ineens ‘ongezond’ en zelfs ‘gevaarlijk’. Terwijl ondertussen uit onderzoek ruimschoots is bewezen dat dit niet zo is. Dat was heel moeilijk, want ik had ondertussen wel projecten bedacht die ook binnen de coronamaatregelen georganiseerd konden worden.”

Als de coronacrisis ons één ding heeft geleerd, dan is het wel dat we behoefte hebben aan menselijk contact

Zo’n project kwam er deze zomer wel. Van Veldhoven ging op tournee door Nederland met de ‘Boerencantate’ van Bach. In een kleine bezetting (twee zangers, een accordeonist en een cellist) zong ze deze cantate in een geënsceneerde setting, in tuinen, schuren of zalen.

“Dat was echt fantastisch. Als de coronacrisis ons één ding heeft geleerd, dan is het wel dat we behoefte hebben aan menselijk contact. Natuurlijk kun je een concert ook streamen, maar het leuke aan een concert is juist de echte ontmoeting met mensen. Het praatje achteraf. En dat kon nu af en toe wel, als er genoeg ruimte was. Het was bovendien een vrolijk programma, ook omdat we het geënsceneerd opvoerden. Mensen lachten weer. Het lukte soms zelfs om corona een beetje te vergeten.”

Koren

Maar het coronavirus zelf was natuurlijk niet weg en sloeg in het najaar al snel weer toe. Maar inmiddels had ook Van Veldhoven, net als zoveel andere musici in Nederland, zich opnieuw uitgevonden.

“Kijken naar wat wél kan, dat moet je nu veel meer doen. Creatieve oplossingen zoeken. Daar is de ene musicus natuurlijk beter in dan de andere. Ik had het ook niet alleen gekund. Ik heb het geluk dat ik een groepje musici om me heen heb, zodat we samen iets kunnen bedenken en elkaar kunnen helpen.”

Dat neemt niet weg dat de gevolgen van de coronacrisis groot zijn voor de muzikale sector. “Als ik zie at zelfs de grote podia het nu moeilijk hebben, dan vraag ik me af hoe het nu is met de kleine podia en met al die vrijwilligers die zich daarvoor inzetten. Komen die weer terug? En de koren die niet kunnen repeteren: wat blijft daar straks van over? Zo’n koorrepetitie is voor veel leden bovendien niet alleen maar samen zingen en muziek maken. Het is ook een sociale ontmoeting. Dat valt nu al heel lang weg.”

Zingen was in de beeldvorming ineens ‘ongezond’ en zelfs ‘gevaarlijk’. Terwijl ondertussen uit onderzoek ruimschoots is bewezen dat dit niet zo is

Zolang het niet anders kan, zingt Van Veldhoven daarom graag deze kleine kerstconceten. Maar toch hoopt ze dat het voor één keer zal zijn en dat volgend jaar de Messiah en het Weihnachtsoratorium weer op het programma staan. En dat, nog wat eerder, de afgelaste passieconcerten dit voorjaar in 2021 wél doorgaan.

“Nóg een jaar geen passieconcerten zou vreselijk zijn. Maar de Matthäus uitvoeren voor dertig man is gewoon niet haalbaar. Ik hoop echt dat er dan iets mogelijk is met een vaccin of met sneltesten desnoods. We moeten hoop houden! Dat is het enige wat erop zit.”


De zogenoemde ‘Kerststalconcerten’ zouden plaats vinden op woensdag 16 december in Muiden, donderdag 17 december in Norg, vrijdag 18 december in Leidschendam, zaterdag 19 december in Nuenen en woensdag 23 december in Maartensdijk. Helaas zijn ze later alsnog geannuleerd, door de nieuwe coronamaatregelen die vanaf 15 december van kracht werden.


Info: www.klaartjevanveldhoven.nl


Alleen in een kerk klinkt de Matthäus zoals het hoort

Als jongen luisterde Johannes Leertouwer onder de tafel naar zijn vader als die speelde op zijn altviool. Nu hij zestig is, voert hij al enkele jaren de Matthäus Passion uit op bijzondere wijze: met slechts tien zangers, zonder dirigent en altijd in een kerk.