‘Elke week word ik nu uitgenodigd voor een online begrafenis’

In Zuid-Afrikaanse gevangenissen heeft het coronavirus hard toegeslagen. Hulpverlener Annette Waagemans ziet de gevolgen dagelijks om zich heen.

Lodewijk Born
Afbeelding bij '‘Elke week word ik nu uitgenodigd voor een online begrafenis’'
Annette Waagemans met een auto voor spullen waarmee voedselpakketten worden samengesteld. Foto: FD

Annette Waagemans (55) werkt voor Hope Prison Ministry in Zuid-Afrika. Het is een van de landen waar de coronapandemie elke dag leidt tot nieuwe besmettingen en doden. Hoe is dat voor haar persoonlijk en voor het werk in de gevangenissen?

Zuid-Afrika heeft inmiddels meer dan een half miljoen mensen bij wie een coronabesmetting werd vastgesteld. Rond de 8900 mensen zijn overleden aan de ziekte.

Terwijl Zuid-Afrika de piek bereikt van het aantal Covid-19-besmettingen, liggen de gevangenissen onder vuur. Tot nu toe zijn er nog geen grote uitbraken van Covid-19 geweest bij de gevangenen, maar het aantal besmette gevangenisbewaarders is hoog. Velen van hen wonen in de dichtbevolkte townships. Ze reizen met openbaar vervoer naar hun werk. Dit is bovenop het risico dat ze al lopen omdat ze zonder adequate hygiënische en beschermende maatregelen moeten werken.

 

Wat kun je vertellen van de actuele situatie?

“De lockdown is heel beperkend voor de samenleving. Social distancing is extra moeilijk als je arm bent. De mensen aan wie wij (na)zorg geven buiten de gevangenis, leven midden in de hotspots van de coronabesmettingen. Wat het erger maakt, zijn de protesten en rellen die uitbreken omdat mensen geen werk en geen eten hebben. Voor de scholieren in arme gezinnen betekent de lockdown: geen school. Want geld om internet te betalen voor afstandsonderwijs is er niet.”

 

Hoe beïnvloedt dit alles op dit moment jouw werkzaamheden?

“Onze werkzaamheden zijn momenteel meer verschoven van in de gevangenissen naar buiten de gevangenissen. Op zich is dit niet nieuw, want we werkten altijd al buiten de gevangenis. We hebben nazorgprojecten en begeleiden daarbij ex-gevangenen.”

De gevangenen krijgen nu geen bezoek. Dat betekent ook dat ze geen toiletartikelen krijgen of wat geld om extra eten te kopen in de gevangenis

“We geven geestelijke ondersteuning aan gevangenisbewaarders die hun werk onder hoge stress moeten doen door de bendeactiviteiten in de gevangenis. We begeleiden slachtoffers, en faciliteren gesprekken tussen de daders en de slachtoffers. Ook helpen we families van de gevangenen, want als je kind veroordeeld wordt tot een gevangenisstraf is dit tegelijkertijd een veroordeling en straf voor de moeder of ouders.”

“Omdat we het niet het alleen bij woorden willen houden in deze moeilijke tijden geven we ook voedselpakketten aan de mensen die we begeleiden. De meeste van de mensen die wij ondersteunen hebben geen werk meer door de crisis en geen enkele vorm van inkomen.”

 

Krijgen gevangenen nog wel bezoek?

“Wij mogen niet de gevangenissen in. Alle hulpprogramma’s, begeleiding en andere activiteiten zijn stopgezet binnen de gevangenissen. De gevangenen krijgen dus geen bezoek. Dit betekent ook dat ze geen toiletartikelen krijgen of wat geld om extra eten te kopen in de gevangenis, want dit wordt normaal tijdens de bezoeken geregeld. Dit leidt tot extra spanning voor de gevangenen en de bewaarders. Er zijn al rellen geweest en zelfs al een uitbraak uit de gevangenis van Malmesbury.”

 

Wat is nu je rol binnen de organisatie?

“Ik ben de operations administrator van Hope Prison Ministry. Terwijl ik vanaf het begin van de lockdown me vooral heb gericht op de logistiek en inkoop en distributie van onze voedselpakketten, heb ik per 1 augustus veel van deze taken kunnen overdragen aan de teammanagers van Hope Prison Ministry. Ik ben gevraagd om me richten op de verdere verbetering van onze administratieve systemen. Daarbij komt mijn administratieve achtergrond goed bij van pas.”

Het is verschrikkelijk als dood en leven zo dicht bij elkaar liggen

“Het departement van Correctieve Diensten vraagt van ons rapportages van elke gevangene waar wij mee werken. Dit is erg arbeidsintensief. Bovendien zijn veel van onze werkers ervaringsdeskundigen, mensen die zelf ooit in de gevangenis hebben gezeten. Voor velen van hen is het administratieve gedeelte een grote uitdaging. Mijn taak is om een systeem te ontwikkelen dat wel door hen gebruikt kan worden en ze te trainen om dit te gebruiken.”

 

Maak je ook sterfgevallen in je directe werkkring mee?

“Eind juli kregen we het nieuws van een verwoest gezin. Een vader en zijn dochter, beiden gevangenisbewaarders, zijn overleden ten gevolge van Covid-19. De dochter was zwanger toen ze in het ziekenhuis werd opgenomen, en vlak voor ze stierf bracht ze het baby’tje ter wereld. Het is verschrikkelijk als dood en leven zo dicht bij elkaar liggen.”

“Er is nu de echtgenote van de man die rouwt, maar ook voor de baby, haar kleinkind moet zorgen. Als Hope Prison Ministry kijken we nu naar mogelijkheden om haar en de vele andere gezinnen die geliefden hebben verloren in deze strijd te ondersteunen.”


Bij uitvaarten in Zuid-Afrika, zoals hier in Johannesburg, mag maar een beperkt aantal mensen zijn. Foto: Hollandse Hoogte

Kleine woning

“Ook bij een directe collega van mij, de secretaresse van ons kantoor, is deze week Covid-19 vastgesteld. Zij woont met zeven mensen in een kleine woning. Omdat het kantoor dicht was, heeft zij zich tijdens de lockdown gericht op een voedselproject in haar wijk. Ze maakte elke dag eten voor zo’n tweehonderd kinderen.”

“Ik krijg wekelijks een uitnodiging om online een begrafenis bij te wonen. Zowel van bewaarders met wie wij werken, als van onze vrijwilligers – Hope Prison Ministry heeft zo’n 150 vrijwilligers – en van de families die we begeleiden in de townships. Doordat je samenwerkt met de allerkwetsbaarsten van de samenleving zie je helaas erg veel leed. Terwijl de rijkere mensen in deze lockdown thuiswerken en weinig merken van de ramp die zich afspeelt.”

 

Wat zijn de economische gevolgen voor de bevolking van Zuid-Afrika?

“De cijfers zijn zorgwekkend, werkloosheid en honger zijn enorm. De werkloosheid is op dit moment opgelopen tot 30 procent van de bevolking. Het meest getroffen is de categorie vijftien tot 34 jaar. 63,3 procent van de werklozen valt daar onder. Voor veel mensen geldt: geen werk is geen inkomen, geen spaargeld, niks en niemand om op terug te vallen. Opnieuw valt de tegenstelling op tussen arm en rijk. Zes op de tien kinderen leeft in meervoudige armoede. Dat betekent dat ze niet alleen niet te eten hebben, maar ook op andere terreinen zoals onderwijs en huisvesting in belabberde omstandigheden verkeren.”

 

Vorig jaar was je nog in Nederland om in kerken over je werk te vertellen. Dat zit er nu niet in?

“Nee, de lockdown is wel erg moeilijk. Terwijl ik hier in het land alle vrijheid heb om te reizen, omdat ik een speciale vergunning heb als hulpverlener, kan ik niet terug naar Nederland. Het luchtruim voor commerciële vluchten is gesloten en dit blijft waarschijnlijk zo tot 1 januari 2021. Dit zou betekenen dat ik ook met Kerst niet naar huis kan. Mijn beide ouders hebben in het ziekenhuis gelegen de afgelopen twee weken. En de realiteit dat je niet even naar huis kan komt dan hard binnen. Het is moeilijk zowel voor mijn familie als voor mij.”

 

Hoe kunnen mensen jou nog ondersteunen op dit moment?

“Als zendeling leef ik van giften, ik heb een groep mensen die mij maandelijks ondersteunen. Wat ik persoonlijk belangrijker vind op dit moment is de steun voor het voedselproject van Hope Prison Ministry. Misschien zijn er kerken, bedrijven of particulieren die deze voedselhulp willen sponsoren in deze tijd van crisis. 100 procent van de giften die binnenkomen met als label ‘voedselpakketten’ wordt besteed aan voedsel. Een voedselpakket waar een gezin ongeveer een week van kan eten kost 12,50 euro.”

Ik verwacht helaas dat het nog erger gaat worden. Ik verwacht meer geweld, meer mensen die in hun wanhoop om aan eten te komen daarvoor 'kiezen'

“We hebben 2500 monden gevoed voor één week, er staan momenteel 276 families op onze lijst, dit betekent dat we momenteel mensen ongeveer één keer per zes weken een pakket kunnen geven. Tot nu zijn er 176 pakketten uitgedeeld van Nederlands geld, ik heb dinsdag weer inkopen gedaan voor zestig pakketten met geld uit Nederland.”

 

Wat zijn je verwachtingen voor de komende weken en maanden aangaande de coronacrisis?

“Ik verwacht helaas dat het nog erger gaat worden. Het aantal besmettingen is traag op gang gekomen en gestart in de toeristensector, waar mensen over het algemeen wat meer te besteden hebben. Maar nu zie je juist dat de meeste besmettingen plaatsvinden in gemeenschappen waar men de ‘luxe’ van social distancing zich niet kan permitteren.”

“Ik verwacht daarom meer geweld, meer mensen die in hun wanhoop om aan eten te komen daar voor ‘kiezen’. Ik zie een toename van roofovervallen. En ik hou mijn hart vast voor de onhoudbare situatie in de gevangenissen. Mensen zijn wanhopig.’’


Mensen die Hope Prison Ministry willen steunen kunnen contact opnemen met a.waagemans@gmail.com Meer informatie is ook te vinden op de site www.stadskerkdewijngaard.nl/


Deel dit artikel