Elke stap telt in de groene transitie

Ook in België is men actief bezig met de encycliek Laudato si’. Daar gebeurt dat onder meer via de werkgroep Ecokerk. Karel Malfliet: “De voorbije decennia heeft klimaatverandering de basiscondities voor het leven op aarde definitief veranderd.” 

Karel Malfliet
Afbeelding bij ' Elke stap telt in de groene transitie '
Deelnemers aan de klimaatmars in maart 2019 vragen om actie van de overheid. Foto: ANP

Terwijl ik dit schrijf dwalen mijn gedachten af naar de zomer van 2014, toen ik begon te werken voor Ecokerk. Er was toen nog geen encycliek Laudato Si’, geen Klimaatakkoord van Parijs, en al helemaal geen vijfjaarlijks te herzien Nationaal Energie- en Klimaatplan voor België.  

Ecokerk was er al wel. De organisatie werd in 2005 door de Belgische bisschoppen opgericht als onderdeel van het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede (NRV), dat actief is in Vlaanderen en Brussel. De link met dit solidariteitswerk - dat ook kijkt naar de verhoudingen Noord en Zuid wereldwijd - is essentieel. Voor Ecokerk is ecologie niet ‘los verkrijgbaar’, maar staat het altijd in relatie met de strijd tegen armoede en onrecht. 

Groene Kerken 

In Nederland hebben we goede contacten met de beweging Groene Kerken en met de Laudato Si’-werkgroep Nederland. Ecokerk is actief op drie werkterreinen: ecospiritualiteit, ecopraktijk en deelname aan het maatschappelijk debat en politieke actie. Sinds 2015 is de encycliek Laudato Si’ het voornaamste richtinggevende document. 

Helemaal nieuw was Ecokerk niet voor mij. Ik heb eerder gewerkt in het bisdom Gent voor Welzijnszorg en Broederlijk Delen, en later op het nationaal kantoor van Broederlijk Delen als campagneverantwoordelijke. Welzijnszorg is actief rond armoedebestrijding in eigen land. Broederlijk Delen is de vasten-actie van de Vlaamse kerkgemeenschap, en werkt aan solidariteit tussen Noord en Zuid. Samen met nog zeven andere kerkelijk verbonden solidariteitsorganisaties zijn beide lid van het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede (NRV), de thuisbasis van Ecokerk. 

We beseften dat we onze eigen politici moesten aanmoedigen om de urgentie om te zetten in daadkrachtige politieke besluitvorming

Ik had dus in mijn vorige banen zowel de groeiende aandacht gezien voor ecologische thema’s in de eigen werkkring, maar ook in 2005 de oprichting meegemaakt van mijn toekomstige nieuwe werkplek. Ik kende de jaarlijkse campagnes die gezinnen aanmoedigden hun ecologische voetafdruk te verminderen of lokale kerkelijke verantwoordelijken motiveerden om vanuit een goed begrepen ecospiritualiteit te vergroenen.  

Het was voor hen moeizaam werk. Naast het enthousiasme van medestanders hadden ze ook vaak af te rekenen met onwil of onverschilligheid. Veranderingsprocessen gaan soms traag, zo blijkt in de praktijk. 

Nieuwe campagne 

Ik stapte dus in een organisatie die ik al kende en die al negen jaar geduldig en vasthoudend aan de weg had getimmerd. Het was een boeiend moment om met mijn baan te beginnen. De Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties waren in voorbereiding en we waren anderhalf jaar verwijderd van de cruciale klimaattop in Parijs. 

We beseften dat we onze eigen politici moesten aanmoedigen om de urgentie om te zetten in daadkrachtige politieke besluitvorming. We startten een campagne: Het klimaat verandert OOK MIJ’.  

We vroegen mensen om op te schrijven wat deze slogan voor hen zelf concreet betekende. Een jaar lang lieten we inspirerende en prominente stemmen uit de Belgische samenleving aan het woord. De meer dan vijftig columns op onze website toonden dat de bezorgdheid over de klimaatverandering groot is, en dat steeds meer mensen en organisaties bereid zijn om actie te ondernemen en te sleutelen aan de eigen levensstijl. Samen vormden deze persoonlijke verhalen een symbolische draagvlakverklaring die we samen met ons klimaatdossier en eisenpakket overhandigden aan de toenmalige milieuminister. Het was een van onze bijdragen aan de wereldwijde mobilisatie voor de Klimaattop in Parijs. 

Laudato Si’ was een bevestiging van ons werk en een inspirerende programmaverklaring voor de jaren die komen

Het was tijdens dit campagnejaar dat paus Franciscus zijn encycliek Laudato Si’ publiceerde. De respons daarop was ongekend, de invloed op onder meer het klimaatdebat en het Akkoord van Parijs onbetwistbaar.  

Bij de lancering noemde Ecokerk Laudato Si’ ‘een bevestiging van ons werk en een inspirerende programmaverklaring voor de jaren die komen’. Nog altijd wordt het document veel besproken op talrijke bijeenkomsten, en nodigt het uit tot actie en het herijken van onze visie op het milieu en de aarde en onze levensstijl. 

Elke groep een klimaatplan 

De oproep in Laudato Si’ tot een dringende ecologische bekering, en het Akkoord van Parijs dagen iedereen uit om daadwerkelijk ecologisch burgerschap te ontwikkelen. Een geloofwaardig handelende kerkgemeenschap is een van de manieren om dit te bewerkstelligen. 

Met het initiatief ‘Klimaatnetwerk.be – Elke groep een klimaatplan’, ontwikkelde Ecokerk een methodiek waarmee we sinds 2016 kerkelijke en christelijk geïnspireerde groepen, (verenigingen, bewegingen, organisaties, instellingen, parochies) motiveren om een eigen klimaatplan te maken en dit te delen op Klimaatnetwerk.be, onderdeel van de website van Ecokerk.  

Soms gaat het om bescheiden stappen. Soms gaat het over fundamentele keuzes en dure investeringen, waardoor het ook niet altijd zo snel gaat als men zou wensen

Doel is om met onze plannen op termijn - netto - geen CO2 of andere broeikasgassen meer uit te stoten, en dus geen bijdrage meer te leveren aan de wereldwijde klimaatopwarming. We willen evolueren naar een klimaatneutrale kerkgemeenschap. 

Op Klimaatnetwerk.be staan intussen tal van concrete verhalen. Over de Belgische bisschoppenconferentie die besliste om hun investeringen in fossiele brandstoffen te stoppen. Over het groen beleid van tachtig parochies en kerken, de jeugdbewegingen, achttien nationale organisaties, 775 zorginstellingen via hun netwerken, een aantal congregaties, abdijen en gemeenschappen, en diverse lokale groepen. Meer dan 1500 katholieke scholen besloten tot het samen inkopen van groene energie. Via het initiatief Klimaatscholen2050 kunnen ze intekenen op een aanbod voor energiebesparing en het plaatsen van zonnepanelen. 

Grootste uitdaging  

Soms gaat het om bescheiden stappen. Soms gaat het over fundamentele keuzes en dure investeringen, waardoor het ook niet altijd zo snel gaat als men zou wensen. Zeker voor grote renovaties van oude gebouwencomplexen zijn er ook subsidie en vergunningen mee gemoeid. En niet iedereen is altijd overtuigd van de noodzaak en de urgentie.  

Toch oogt het resultaat al indrukwekkend en eigenlijk is het dat ook. Elke stap telt. Het is onze hoop dat deze positieve verhalen een aanloop vormen voor de grote transitiegolf die nodig is en die gestimuleerd wordt door het Laudato Si’-actieplatform dat het Vaticaan oprichtte. 

De voorbije decennia heeft klimaatverandering de basiscondities voor het leven op aarde en de spelregels voor het menselijk handelen definitief veranderd. We zien een steeds grimmiger realiteit. De transitie naar een uitstootvrije en klimaatbestendige wereld is simpelweg de grootste uitdaging waar de mensheid voor staat.  

Zowel de armoede als de overconsumptie zijn een probleem voor het goede leven in ons gezamenlijk huis dat aarde heet

In mei vorig jaar waarschuwde het biodiversiteitsrapport van de Verenigde Naties bovendien dat we in de hele wereld de fundamenten aan het aantasten zijn van onze economieën, ons levensonderhoud, de voedselveiligheid, onze gezondheid en levenskwaliteit. Volgens het rapport kan enkel een fundamentele verandering, wereldwijd en in alle geledingen van de maatschappij, nog tot een ommekeer leiden. 

Het wereldwijde jongerenprotest in 2019 vertolkte een terechte vrees: ‘Jullie stelen onze toekomst.’ Twee jaar lang zoomen we met onze campagnes in op de urgente vraag om onze toekomst te waarborgen. 

Tijd voor schepping 

De schepping is geen ‘voltooid verleden tijd’ maar ‘onvoltooid tegenwoordige tijd’, een work in progress. Wij worden geroepen om als medescheppers aan het werk te gaan om de harmonie van ‘de zevende dag’ dichterbij te brengen. 

Precies daarom zeggen we dat deze crisistijd voor ons ook een creatieve tijd moet zijn: een tijd voor schepping. We roepen op om de confrontatie met die bedreigende werkelijkheid niet uit de weg te gaan of ons te laten verlammen, maar ze aan te gaan en in actie te komen. 

Zowel de armoede als de overconsumptie zijn een probleem voor ‘het goede leven’ in ons gezamenlijk huis dat aarde heet. Het is tijd om moedig te zijn en radicaal te kiezen voor verandering. Voor de toekomst. Voor de komende generaties en de wereld die zij zullen erven.  

Een moedige keuze die zich afspeelt binnen de grenzen van onze aarde, waarbij we geloven dat een ethiek van het genoeg op termijn meer betekent. Meer aan kwaliteit van leven, meer aan welzijn, kortgezegd: meer aan leven. Met Laudato Si’ als inspiratiebron wil Ecokerk onverminderd bijdragen aan die opdracht. 

 

Karel Malfliet is stafmedewerker van Ecokerk. Meer informatie: www.ecokerk.be 

 

Deel dit artikel