Discriminatie bestrijden blijft nodig

Het tegengaan van discriminatie is altijd een drijfveer gebleven van Harcourt Klinefelter, oud pr-man van Martin Luther King. Er is al veel bereikt, maar veel ook niet. Een wet maken is één ding, het veranderen van mentaliteit kost veel meer moeite.”

Jan Ybema
Afbeelding bij 'Discriminatie bestrijden blijft nodig'
Harcourt Kleinfelter met een foto waarop hij met Martin Luther King op pad is. Links de oude taperecorder. Foto: Gerrit Boer

Dat er meer dan vijftig jaar na Martin Luther King opnieuw massaal wordt gedemonstreerd tegen racisme in Amerika en Europa, is voor Harcourt Klinefelter (82) geen verrassing. Hij was van 1965 tot Kings dood in 1968 met tussenpozen diens pr-man.

Klinefelter woont in Steenwijkerwold met zijn vrouw Annelies, die oorspronkelijk uit Ureterp komt. “Er is sinds de tijd van King veel bereikt, maar ook veel niet”, aldus Klinefelter.

Hij groeide op in New Jersey in een progressief-christelijk milieu van methodisten, baptisten en Quakers. “De Bergrede in Mattheus en ook de parallel in Lucas werden mijn leidraad. Jezus’ weg volgen, betekende voor mij dat ik me wilde inzetten voor vrede en mensenrechten.” Toen hij King hoorde spreken en na de gewelddadige dood van dominee en burgerrechtenactivist James Reeb, vond Klinefelter zijn roeping.

Hij reisde af naar het zuiden, naar Selma, Alabama, om zich bij de Civil Rights Movement aan te sluiten. In zijn tuin in Steenwijkerwold laat hij de kilo’s zware bandrecorder zien waarmee hij interviews en Kings toespraken opnam, die hij monteerde tot opnames van een kwartier en dan via een telefooncel doorstuurde naar mediastations.

Jezus’ weg volgen, betekende voor mij dat ik me wilde inzetten voor vrede en mensenrechten

“Dr. Kings burgerrechtenbeweging kende drie fases: de strijd tegen segregatie, de campagne voor stemrecht en de beweging tegen armoede”, zegt Klinefelter. De eerste fase eindigde met de mars naar Washington en de Civil Rights Act van 1964. De tweede culmineerde in de mars van Selma naar Montgomery en de Voting Rights Act van 1965. “Maar de armoede is nooit grondig aangepakt.” En daarmee zijn ook veel sociale problemen in Amerika blijven bestaan, die vooral de zwarte bevolking treffen.

Het geweldloze verzet van de burgerrechtenbeweging heeft wel degelijk veel bereikt, beklemtoont Klinefelter, vooral juridisch. “Maar een wet maken is één ding, het veranderen van mentaliteit kost veel meer moeite.”


Martin Luther King bij de mars naar Washington. Foto: Wikimedia

Bijbel

Na Kings dood verloor de beweging aan kracht en in 1972 ging Klinefelter met Annelies, die hij in Amerika had ontmoet, naar Nederland, waar hij in Drachten kwam werken aan de lopende band bij Philips. “Verschrikkelijk. Bij de koffie sprak iedereen Fries, terwijl ik nog Nederlands moest leren. Tussen de twee machines waarmee ik scheerapparaten in elkaar zette, legde ik een bijbel neer. Voor het eerst heb ik toen de Bijbel van kaft tot kaft gelezen.”

Gelukkig kon Klinefelter, die theologie en filosofie studeerde, bij de volkshogeschool in Havelte aan het werk. Later werd hij doopsgezind dominee in Zeist. Verder heeft hij onder meer verzoeningsbijeenkomsten georganiseerd tussen Molukse treinkapers en hun gijzelaars, gaf hij cursussen over de geweldloosheid en zette hij zich in voor onder meer Vluchtelingenwerk.

Een wet maken is één ding, het veranderen van mentaliteit kost veel meer moeite

Het tegengaan van discriminatie is in al die functies en in al die jaren bij hem een drijfveer gebleven. “Iedereen discrimineert op de een of andere manier wel eens”, stelt Klinefelter. “Wie zegt dat hij dat niet doet, is als een alcoholist die zegt dat hij geen drankprobleem heeft. Vaak gaat het echter onbewust, en die onbewuste discriminatie is juist het moeilijkst tegen te gaan. Maar het begint ermee te erkennen dat ook jij dat soms onbewust en onbedoeld toch doet”, legt hij uit.

Zwarte Piet

De betogingen van de Black Lives Matter-beweging helpen om de discussie daarover op gang te brengen. “In Nederland is de figuur van Zwarte Piet het symbool geworden van die alledaagse onbewuste discriminatie en de frustratie van zwarte Nederlanders daarover.”

In de Kick Out Zwarte Piet-beweging laten mensen die tot nu toe niet gehoord werden, hun stem horen. “De frustratie komt boven en dat gaat er dan soms stevig aan toe.”

Iedereen discrimineert wel eens. Wie zegt dat hij dat niet doet, is als een alcoholist die zegt dat hij geen drankprobleem heeft

Rapper Akwasi riep onlangs bij een betoging dat hij een Zwarte Piet ‘hoogstpersoonlijk in zijn gezicht’ trapt, als hij er een zou tegenkomen. “Dat is symbolische taal die vervolgens al te letterlijk wordt opgevat. Media gaan daarmee aan de haal”, vindt Klinefelter.

Wapenbezit

In Nederland zijn problemen rond discriminatie nog lang niet de wereld uit, benadrukt Klinefelter, maar de etnische verhoudingen zijn wel een stuk beter dan in Amerika. “In de Verenigde Staten treedt de politie enorm gewelddadig op tegen de zwarten. Dat heeft zeker met racisme te maken.”

In Nederland is de figuur van Zwarte Piet het symbool geworden van die alledaagse onbewuste discriminatie en de frustratie van zwarte Nederlanders daarover

Bovendien is het wijdverspreide wapenbezit een groot probleem dat het geweld in dat land in de hand werkt. “Die mentaliteit dat wapens heilig zijn, stamt uit de tijd dat je in Amerika nog een geweer nodig had om je tegen de wilde dieren te beschermen.” 

Met de verkiezing van Donald Trump tot president zijn de tegenstellingen in Amerika alleen nog maar verscherpt. Maar Klinefelter houdt hoop op die wereld van vrede en verbroedering. Want zoals president Barack Obama graag Martin Luther King citeerde: ‘de boog van het morele universum is lang, maar het neigt naar gerechtigheid’.


Lees ook: Katrien Ruitenberg, Het leven van vredesapostel Harcourt Klinefelter, Theologische uitgeverij Narratio, 196 bladzijden, 19,50 euro

Deel dit artikel