De vervuiler betaalt. Prima, maar die moet het dan wel kunnen

Klimaatonderzoeker Heleen de Coninck werd geëerd om haar heldere analyses over de opwarming van de aarde. Nog steeds vindt ze dat de doelen niet worden gehaald als er niet meer gebeurt. Maar met alleen makkelijke praatjes kom je er niet.

Pieter Anko de Vries
Afbeelding bij 'De vervuiler betaalt. Prima, maar die moet het dan wel kunnen'
De kolengestookte Hemwegcentrale in het havengebied van Amsterdam is vroegtijdig gesloten. Hoe moeten financiële instellingen de rentabiliteit van dit soort centrales inschatten als die dicht moeten? Foto: ANP

Een belangrijke kreet die in Nederland te horen is, is dat de ‘vervuiler moet betalen’ als het gaat om het halen van de internationale klimaatdoelstellingen. En in ons land is de grootste vervuiler de zware industrie.

Maar een omzetting van fossiele brandstoffen (met grote uitstoot van broeikasgas CO2) naar hernieuwbare energie zal miljarden euro’s kosten. En de grote vraag is: hoe krijg je dat voor elkaar?

‘Het is verleidelijk om in de politiek het vraagstuk plat te slaan tot het principe ,,de vervuiler betaalt”. Dat is in de praktijk alleen vol te houden als de kosten betaalbaar zijn voor de vervuiler. Of als je bereid bent de fabrieken van die vervuiler te sluiten. Maar ik denk niet dat we dat willen’, zegt klimaatonderzoeker Heleen de Coninck (1974).

Een omzetting van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie zal miljarden euro's kosten. En de grote vraag is: hoe krijg je dat voor elkaar?

Zij was een van de vijftien hoofdauteurs van het rapport uit 2018 van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties. Ze werd er met haar onderzoek en optredens in vele media wereldberoemd mee.

Per deze maand is ze benoemd tot hoogleraar socio-technische veranderingen en klimaatverandering aan de Technische Universiteit Eindhoven. Hiervoor was ze universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Big bang nodig

In het jongste nummer van Tijd & taak, het tijdschrift van de Banning Vereniging (de club binnen de PvdA die nadenkt over zaken op het snijvlak van levensovertuiging, religie en sociaaldemocratie) is ze er duidelijk over: de zaken liggen als het over klimaatverandering gaat niet zo makkelijk als wel wordt verkondigd.

Ondanks dat besef blijft haar bezorgdheid bestaan. Zo wijst ze op het feit dat in Nederland en wereldwijd de maatregelen achterblijven om de opwarming van de aarde en de zeespiegelstijging te bestrijden.

Maar eenvoudig is het niet. Veel internationale systemen zijn met elkaar verbonden. Het heeft niet veel zin één of twee elementen aan te pakken. Daarmee kom je er niet. Er is op meerdere vlakken een ‘big bang’ nodig, zo laat ze weten.

Financiële systemen

Naast haar observaties over de veranderingen die nodig zijn in de (zware) industrie heeft ze ook haar zorgen over de ingewikkeldheid die te maken hebben met de wereldwijde (en Nederlandse) financiële systemen, en dan met name de risico-inschattingen die financials moeten maken. Je kunt veel kritiek hebben op de investeringsgewoonten van dit soort ondernemingen, maar ze maken op dit moment een grote worsteling door als het gaat om hun toekomstig beleid.

Veel internationale systemen zijn met elkaar verbonden. Het heeft niet veel zin één of twee elementen aan te pakken. Daarmee kom je er niet

Een citaat: 'Hoe schatten we risico's in van beschadigingen van de infrastructuur door extreem weer? Hoe beoordeel je de rentabiliteit van kolencentrales als die misschien voortijdig dicht moeten? Pensioenfondsen hebben aandelen in Shell, omdat olie en gas een stabiele een zeer rendabele investering zijn. Stel dat Shell gaat verduurzamen, dan dalen mogelijk de inkomsten voor de pensioenfondsen, met alle gevolgen van dien. Als banken stoppen met investeren in niet-duurzame projecten, kan het hard gaan. Het is daardoor echt een systeemvraagstuk . Iedereen moet tegelijk bewegen, maar dat is heel ingewikkeld.'

Het PvdA-lid en klimaatdeskundige geeft in het interview een hele doorwrochte kijk op de realiteit van de complexe problemen die Nederland en de wereld staan te wachten als het gaat om het bestrijden van de klimaatverandering.


Naar aanleiding van: Tijd & taak. Ledenblad van de Banning Vereniging, April 2020

Deel dit artikel