Democratie

  • 9 maanden geleden
  • essay
  • Matthijs Schuurman
  • De leider van het land moet een krachtige figuur zijn, strijdend voor het vaderland en dus het christendom. Foto Diana Sherbs
Democratie

De militante mannelijkheid van de evangelicals

Waarom stemmen Amerikaanse evangelicale christenen op een overspelige man die scheldt, dreigt en intimideert? Omdat hij een echte man is, een stoere leider die het land en dus het christendom verdedigt, de John Wayne van de politiek.

In 2016 stemde 81 procent van de evangelicals, evangelische christenen, tijdens de presidentsverkiezingen op Donald Trump. Dat hoge aantal evangelicale stemmers op Trump riep veel verbazing op: hoe konden evangelicals op een persoon stemmen, die in zijn doen en laten zo haaks staat op de Bijbel?

Volgens Kristin Kobes du Mez, hoogleraar geschiedenis aan Calvin University (Michigan), is de enorme steun voor Trump helemaal niet zo verbazingwekkend. Integendeel, voor evangelicals belichaamt Trump juist bij uitstek hoe een Amerikaanse leider moet zijn.

De Amerikaanse evangelicals hebben in de afgelopen eeuw namelijk een militante visie op mannelijkheid ontwikkeld, waar Trump helemaal aan voldoet. Volgens deze visie staat de man aan het hoofd van zijn gezin en zijn de echtgenote en de kinderen aan hem onderworpen. Met daadkracht leidt hij zijn vrouw en kinderen en hij is bereid te strijden om zijn gezin te beschermen tegen de gevaren van buitenaf.

Vitale man

Volgens Kobes du Mez is dit niet een recente ontwikkeling, maar begon deze visie in het begin van de twintigste eeuw onder de evangelicals in de VS op te komen als reactie op het Victoriaanse tijdperk, waarin vooral vrouwelijke eigenschappen voor de man belangrijk werden gevonden.

De man moet zijn gezin met daadkracht leiden en beschermen om het karakter van Amerika als christelijke natie veilig te stellen

Theodore Roosevelt is de eerste president die zich bewust als een vitale man presenteert, die bereid is te strijden voor vaderland en gezin. Vanaf het allereerste moment dat deze visie opkomt is de militante visie op mannelijkheid verbonden met Amerikaans nationalisme. De man moet zijn gezin met daadkracht leiden en beschermen om het karakter van Amerika als christelijke natie veilig te stellen.

Omgekeerd is het gezin dienstbaar aan de staat: als de man zijn eigen gezin niet kan leiden en beschermen, is hij niet in staat zich op te offeren voor het vaderland.

Feminisme

De evangelicals moeten niets hebben van het feminisme, dat ervoor zorgt dat de man niet meer sterk durft te zijn. Een man die niet sterk durft te zijn zal het ook niet aandurven om te strijden voor zijn vaderland. Het vaderland is daarmee een prooi geworden voor de vijanden van binnenuit en buitenaf. Die vijanden willen de christelijke identiteit Amerika ontnemen.

Evangelicals zijn gevoelig voor mannen die daadkracht en strijdlust tonen. De filmster John Wayne wordt het prototype van deze evangelicale militante mannelijkheid. Wayne was zelf geen evangelical en hij was meerdere keren gescheiden, maar hij speelde in films wel de rol van cowboy en soldaat, waarin hij de strijd aanging met de vijanden van Amerika. Succesvol wist hij de mythologie van de cowboy te verbinden met de soldaat die vecht voor de vrijheid.

Evangelicals hebben het idee dat Amerika en daarmee het voortbestaan van het christendom wordt bedreigd

Dat gevecht voor de vrijheid is nodig, omdat de evangelicals het idee hebben dat Amerika en daarmee het voortbestaan van het christendom daar wordt bedreigd. Die dreiging kwam van buitenaf gedurende de Koude Oorlog door het communisme en na de aanslagen op 11 september 2011 de islam.

Homoseksualiteit

De dreiging kwam ook van binnenuit: de opkomst van het feminisme en homoseksualiteit doorkruisten het beeld van de strijdlustige man. De evangelicals snakten naar sterke mannen die het gezin en het land verdedigden tegen deze verderfelijke vijanden van binnenuit en buitenaf. Ze steunden politici en generaals die bereid waren de held uit te hangen.

Zo hadden ze grote waardering voor Ronald Reagan. Reagan loste Jimmy Carter af als president. De democratische presidenten Carter, Clinton en Obama worden gezien als verraders van het evangelicale ideaal, omdat ze zelf een achtergrond hebben die sterk overeenkomt met de evangelicals. Deze presidenten durfden in hun ogen geen leiding te geven aan het land en zetten daarmee de identiteit van Amerika op het spel.

Voor vrouwen is er buiten het gezin geen taak weggelegd. Zij behoren niet te werken en zij kunnen geen predikant of voorganger worden

Trump past met zijn boodschap Amerika weer groot te maken uitstekend in het plaatje van de militante evangelicale mannelijkheid. Dat hij, net als Reagan, in zijn levensstijl compleet afwijkt van waar evangelicals aan hechten, is voor hen geen probleem. Zij zijn er om een land te leiden, niet een kerk.

Jezus als strijder

Die militante mannelijkheid beperkt zich echter niet tot de politiek. Ook binnen de kerk is de militante mannelijkheid sterk benadrukt: Jezus krijgt trekken van John Wayne, een strijder die alle vijanden met geweld bestrijdt en overwint. De man heerst over de vrouw en de vrouw is onderdanig aan de man. Voor vrouwen is er buiten het gezin geen taak weggelegd. Zij behoren niet te werken en zij kunnen geen predikant of voorganger worden.

In verschillende evangelicale kerken komen autoritaire mannen aan het roer te staan, die geen tegenspraak dulden

In verschillende evangelicale kerken komen autoritaire mannen aan het roer te staan, die geen tegenspraak dulden. Deze autoritaire visie wordt in de jaren zeventig van de twintigste eeuw krachtig uitgedragen, doordat de evangelicals een heel netwerk aan uitgeverijen, christelijke boekhandels en mediabedrijven weten uit te rollen. Daardoor krijgen ze ook invloed in kerken die geen evangelicale achtergrond hebben.

Met groot succes wordt deze militante mannelijkheid ook naar het buitenland geëxporteerd. Ook in Nederland komt deze visie via schrijvers als James Dobson, John Eldredge en John MacArthur binnen.

Westerns

Hoewel de evangelicalen beweren dat deze visie op de rol van man en vrouw rechtstreeks uit de Bijbel komt, is hier in feite een rollenpatroon opgedaan dat eerder door de stereotiepe beelden van de populaire oorlogsfilms en westerns is bepaald.


De man moet bereid zijn te strijden voor gezin en vaderland. John Wayne in de film The Searchers. Foto Wikimedia


Deze militante mannelijkheid kent enorme schaduwzijden. Het zorgde voor een onveilige situatie, waarin leiders de grenzen van mannen en vrouwen overgingen. In de afgelopen decennia zijn talloze voorgangers in opspraak gekomen door verhalen over seksueel misbruik, nadat die verhalen eerst werden ontkend of gebagatelliseerd.

In deze evangelicale visie is het belangrijk dat de vrouw de seksuele verlangens van de man in alle opzichten bevredigt, waarbij sommige voorgangers zelfs openlijk zeiden dat mannen orale seks mochten afdwingen bij hun vrouw

Die onveiligheid voor vrouwen was er niet alleen in de kerk, maar ook in veel gezinnen. In deze evangelicale visie is het belangrijk dat de vrouw de seksuele verlangens van de man in alle opzichten bevredigt, waarbij sommige voorgangers zelfs openlijk zeiden dat mannen orale seks mochten afdwingen bij hun vrouw. Wanneer de man op seksueel gebied bevredigd is, kan hij als leider schitteren.

Blanke identiteit

Een andere ernstige schaduwzijde van deze visie is dat deze visie op mannelijkheid racistische trekken heeft. De christelijke identiteit van Amerika is vooral een blanke protestantse identiteit, waarin geen ruimte is voor Afro-Amerikanen, Latino’s, katholieken, moslims, enzovoorts.

De blanke suprematie, waar bijvoorbeeld de Afro-Amerikanen tegenaan lopen, is diep in de evangelicale beweging geworteld en verweven met deze visie op militante mannelijkheid. Deze blanke suprematie, deze nationalistische visie en deze extreme visie op mannelijkheid hebben de weg geplaveid voor Trump. Geen wonder dat veel van deze evangelicals zich graag ophouden in zijn omgeving. Hij belichaamt de man waar zij naar snakken, de leider bij uitstek.

Geëxporteerd

Kobes du Mez doet als historicus onderzoek naar de visie op vrouwen in de Amerikaanse geschiedenis. Door haar studenten, die mede uit de evangelicale beweging komen, is zij deze evangelicale visie op militante mannelijkheid op het spoor gekomen. Zij komt zelf uit de Christian Reformed Church, een kerk die in haar jeugd juist kritisch was op de Amerikaanse cultuur, maar door het succesvolle uitdragen van het evangelicale gedachtegoed ook steeds meer beïnvloed wordt.

Deze blanke suprematie, deze nationalistische visie en deze extreme visie op mannelijkheid hebben de weg geplaveid voor Trump

Toen ik via Twitter meldde dat bepaalde namen die in haar boek een belangrijke rol spelen in het propageren van deze extreme visie ook in Nederland bekend zijn, vertelde zij onthutst te zijn door alle reacties uit alle delen van de wereld.

De evangelicalen hebben deze visie succesvol naar elders geëxporteerd. Met haar boek wil Kobes du Mez een bijdrage leveren aan de bestrijding van de militante mannelijkheid en voor een gelijkwaardige behandeling van man en vrouw.

Matthijs Schuurman is predikant van de hervormde gemeente van Oldebroek


N.a.v. Kristin Kobes du Mez, Jesus and John Wayne. How White Evangelicals Corrupted a Faith and Fractured a Nation (New York: Liveright Publishing Corporation, 2020)