‘De kerk is geen gebouw, maar een beweging en een gemeenschap’

In de Protestantse Gemeente te Rutten (NOP) is er deze zomermaanden van alles te doen in de kerk. De gemeente besloot het creatief op te pakken nu er geen diensten zijn.

Lodewijk Born
Afbeelding bij '‘De kerk is geen gebouw, maar een beweging en een gemeenschap’'
Ds. Sifra Baayen met een groentepakket: “Je kunt niet zonder elkaar in de gemeente. Dat is denk ik wat we tegen elkaar moeten blijven zeggen.” Foto: Marco Keyzer

Dominee Sifra Baayen (32) uit Echtenerbrug is sinds begin dit jaar ambulant predikant in Rutten. Een gemeente met zo’n 270 leden en normaal gesproken ongeveer zeventig tot tachtig kerkgangers, die naar de Emmaüskerk komen.

Een gemeente waar jong en oud goed is vertegenwoordigd, zo vertelt Baayen enthousiast. “We hebben een bank met allemaal kinderen en ook met tieners. En je ziet dat die ook echt zondags naar de kerk komen voor de contacten met elkaar.”

Net zoals dat voor de andere gemeenteleden geldt. In Rutten is er sprake van een geloofsgemeenschap waar de zondag normaal gesproken voor velen het trefpunt was om elkaar te ontmoeten.

Het belangrijkste wat mensen zeiden: wij missen de ontmoeting. Hoe zou het nu met iedereen zijn?

Maar toen kwam corona en de kerkdiensten gingen niet meer door. Dat had, zo bleek, zijn weerslag op de beleving van het samen kerk-zijn, zo vertelt de predikante. “Er was het gebrek aan contact, de behoefte aan bemoediging in het geloof.”

Wat er in de wandelgangen zoal klonk: ‘Ik mis het om te zingen’, ‘Wat zou ik graag weer een stevige preek willen horen’ en ‘Ik ben nu koster van een lege kerk’. “En het belangrijkste wat mensen zeiden: wij missen de ontmoeting. Hoe zou het nu met iedereen zijn?”

Goede ideeën

Baayen merkte zelf eind mei, rond Pinksteren, dat ze voelde dat ‘de knop om moest’. “We kwamen niet samen, veel dingen konden niet, maar ik had echt genoeg zin en energie om iets te doen.”

Ze stond er niet alleen in. Ook diverse gemeenteleden ervoeren hetzelfde, zo bleek. “Toen we met elkaar om de tafel zaten, was het enthousiasme overweldigend. Er waren zoveel goede ideeën dat we een heel zomerprogramma konden maken.” Er kwam een werkgroep ‘Alternatieve vormen van kerk zijn’ die het nu coördineert.

Voor elke doelgroep is er wat wils. Op zondag en op woensdag is er een activiteit in de kerk, in juli en augustus. “Elke veertien dagen wordt er woensdagavond Binnenloopkerk gehouden. Er is dan een stilteviering van een half uur om even tot jezelf en tot God te komen. De andere woensdagavonden worden gevarieerd ingevuld.”

Het gebouw is dicht, de kerk is open. Dat is heel treffend gezegd. Want we zijn samen kerk, al is het kerkgebouw zondagmorgen niet open

Op een van deze woensdagavonden was er de actie ‘Groeten in Groenten’, waarbij diaconale groentepakketten werden bezorgd met recepten. “Wij leverden ingrediënten voor courgettesoep, paprika-tomatensoep, een spaghetti groentepakket en een recept voor witlofschuitjes met fruit(salade). Wat dat betreft zit je hier in de Noordoostpolder natuurlijk goed.”

Ook was er een Emmaüswandeling waarbij gemeenteleden met twee personen op pad werden gestuurd langs een route met bezinningsvragen. “En dan dus met iemand die je normaal in de gemeente niet zo snel spreekt.”

Elke zondagmorgen is er kindernevendienst/zondagsschool in het kerkgebouw en om de drie weken tienerdienst, zodat ook de kinderen en tieners elkaar weer treffen. Op de zondagmiddag is er ‘Kerk & Koffie’, waarbij de onlinedienst wordt getoond die vanuit de Nieuw-Jeruzalemkerk in Emmeloord wordt opgenomen voor de kerken van de westelijke Noordoostpolder; een samenwerking van de gemeenten in Creil-Espel, Emmeloord, Nagele en Rutten.

Het gebouw dicht, de kerk open

Op een bord buiten de kerk staat elke week wat er die week te beleven is in en rond de kerk. “Je merkt dat je veel meer in doelgroepen moet gaan denken en in activiteiten ánders dan de gewone kerkdienst. En dat als je dat doet er zóveel is wat je wél kan doen als je geen vieringen kunt houden. Wij hebben zo’n lange lijst, we hebben zelfs moeten kiezen.”

Baayen werd getriggerd door een tekst die ze zag op een website van een Anglicaanse kerk: ‘The building is closed, the church is open.’ Baayen: “Het gebouw is dicht. De kerk is open. Dat is heel treffend gezegd. Want we zijn samen kerk, ook al is het kerkgebouw zondagmorgen niet open. Als je kijkt naar Jezus was hij hét voorbeeld van iemand die durfde om buiten de lijntjes te kleuren. De kerk is een beweging, niet een gebouw.”

Ze vindt dat dat geluid wel wat vaker mag klinken. “We moeten niet blijven hangen in het negatieve. Dat we ‘niet meer naar de kerk kunnen zoals vroeger’, want we weten ook niet of dat wel weer zo gaat worden. We zijn ook niet kerk om maar precies voort te zetten wat vroegere generaties hebben gedaan. Dan maak je van kerk-zijn iets stars en statisch, en dat was nooit de bedoeling. Je moet ánders durven denken. Er zijn voldoende andere mogelijkheden om God de eer te geven die Hem toekomt. ”

De kerk als lichaam

Tot september blijft men in Rutten samenwerken met de kerken van de westelijke Noordoostpolder om online kerkdiensten te houden. “Dit heeft ermee te maken dat wij een naoorlogse, moderne kerk hebben die op maat is gebouwd. We hebben geen grote gotische kerk waar we goed die anderhalve meter afstand kunnen houden als alle gemeenteleden naar de kerk komen. Zingen kan bij ons ook nog niet.”

Gelukkig is samen kerk-zijn niet beperkt tot een gebouw. “Paulus sprak in zijn brieven de gemeentes aan: ‘U bent samen één geheel, één lichaam. Het oog kan niet tegen de hand zeggen: ‘Ik heb jou niet nodig’. Een zwak lichaamsdeel is net zo noodzakelijk, misschien nog wel meer noodzakelijk dan de sterke lichaamsdelen. Paulus herinnerde de gemeente van Korinthe eraan dat iedereen in de gemeente elkaar nodig heeft: want als één deel van ons lijdt, lijden wij allemaal. Iets waar wij als gemeente onder te lijden hebben is het missen van die onderlinge bemoediging.”

Als je kijkt naar Jezus was hij hét voorbeeld van iemand die durfde om buiten de lijntjes te kleuren. De kerk is een beweging, niet een gebouw

Een gemeente - in de breedste zin van het woord - kan niet zonder contacten functioneren, zo beseft Baayen steeds meer. Er zijn nu allerlei momenten waarbij men elkaar weer op kan zoeken. “Er zullen ook gemeenteleden zijn die dat nog niet willen - en dat is natuurlijk ook goed. We houden ook steeds de RIVM-regels in acht.”

Na de zomer moet alles weer op gang komen, zoals dat altijd is in september, maar nu moet het gewoon van wat verder komen. “Om die gang wat te versterken hebben we de groothuisbezoeken wat naar voren gehaald. Ieder gemeentelid wordt persoonlijk gebeld of men naar de groothuisbezoeken wil komen. Dat kan helpen om de gang er weer in te krijgen. De goede gewoonte, die kerkgang op zondag is.”

Nieuw narratief

Het kerkseizoen begint ook nu met een startzondag. “Ja, dat hebben we al helemaal bedacht hoe we dat gaan doen: met een bosviering. Daar hebben we alle ruimte. Kinderen en tieners gaan bezig met de twee Grote Geboden uit de Bijbel (‘Heb je naaste lief en God boven alles’) en die komen ook terug in de reguliere dienst, waarin Guus Doorn voorgaat.”

We zijn ook niet kerk om maar precies voort te zetten wat vroegere generaties hebben gedaan. Je moet ánders durven denken

Dat sluit helemaal aan bij wat er de laatste maanden duidelijk is geworden: “Je kunt niet zonder elkaar in de gemeente. Dat is denk ik wat we tegen elkaar moeten blijven zeggen. Nee, we moeten niet genoegen nemen met het op afstand met elkaar kerk-zijn of het veilige gevoel zoeken van de televisie of de laptop. Voor corona waren we een gemeenschap en we moeten er voor waken dat we dit als gelovigen niet te veel laten verwateren. Misschien kan dat niet meer zoals vroeger, maar moeten we bezig om een nieuw verhaal, een nieuw narratief over samen kerk-zijn, met elkaar te schrijven.”


Deel dit artikel