Samenleving

  • 18 dagen geleden
  • essay
  • Pieter Anko de Vries
  • Stand van het Chinese internetbedrijf Alibaba. Foto: EPA
Samenleving

Big tech heeft u meer in de macht dan u denkt

Hoe ver laten we als samenleving de macht van de grote internetbedrijven van deze wereld komen? Wat zijn hun doelstellingen en in welke sectoren hebben ze inmiddels hun tentakels?

Het lijkt allemaal zo mooi. We hebben gratis toegang tot de hele wereld dankzij de diensten van de grote internetbedrijven als Google, Facebook of Amazon. Dat is toch goed voor de consument?

Maar, zo schrijft Rana Forohoohar, het probleem is dat ‘gratis’ niet echt gratis is. ‘We betalen voor de meeste digitale diensten dan wel niet met geld, maar we betalen wel een hoge prijs, namelijk met onze data en onze aandacht. ‘Mensen’ zijn het verdienmodel. We beschouwen onszelf als consumenten, maar in werkelijkheid zijn we het product.’

Foroohar (1970) woont in New York, schrijft economische columns voor de Financial Times en is daar ook eindredacteur. Daarnaast is zij ook economisch analist voor CNN. Eerder werkte zij bij Time en bij Newsweek.

We beschouwen onszelf als consumenten, maar in werkelijkheid zijn we het product

Haar opzienbarende boek Big tech. Hoe we onze privacy, vrije markt en democratie in de uitverkoop doen, dat gaat over de macht van de grote digitale bedrijven, is eerder in de Verenigde Staten verschenen, maar nu in het Nederlands vertaald en uitgegeven.

Ze beschrijft in dat boek de verschillende onderdelen van de samenlevingen wereldwijd waarin de big tech-bedrijven zich een schier onaantastbare machtspositie hebben verworven. De haast hippie-achtige idealistische droom waarmee deze bedrijven zijn begonnen - toegang tot informatie voor iedereen en het verbinden van mensen - is nu een kapitalistische nachtmerrie geworden waarin de bedrijven streven naar macht en monopolieposities, en gebruikers uitbuiten.

Nepverhalen

Die machtspositie geldt niet alleen op het economische vlak, zo schrijft Forohoor. Ook op het gebied van beïnvloeding van politieke gebeurtenissen heeft big tech een belangrijke rol gespeeld. Denk aan de nepverhalen die een rol speelden bij de brexit en de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016.

Online desinformatie heeft de cohesie in de samenleving aangetast. Veel mensen hebben het vertrouwen in de instituties, in de leiders en de systemen die de samenleving regelen verloren.

De haast hippie-achtige droom waarmee deze bedrijven zijn begonnen is nu een kapitalistische nachtmerrie geworden

We zien het in Nederland als het gaat om de manier waarop de regering de coronacrisis aanpakt. ‘Uit onderzoek blijkt dat het afnemende vertrouwen in de liberale democratie samenvalt met de opmars van sociale media’, schrijft de auteur.

En dan is er de kwestie van de persoonlijke vrijheid. In steeds meer vaak autoritair geregeerde landen ontstaan er allianties tussen grote databedrijven en regeringen. Bijvoorbeeld in China waar het regime gebruikt maakt van gegevens van bijvoorbeeld Alibaba en Tencent om de bevolking in de gaten te kunnen houden.

Huishoudelijke producten

Dit soort koppelingen zullen ook hier in de toekomst een rol spelen. Al was het alleen maar omdat allerlei huishoudelijke producten verbindingen hebben met internet.

‘De prijs van uw verzekering zal worden verhoogd als sensoren registreren dat uw zoon van zestien jaar cannabis in zijn slaapkamer rookt (rookmelders zullen het in realtime naar uw verzekeraar doorsturen).’

Lees ook: Wanneer gaan we nou eens regels opleggen aan sociale media

Als we al deze gevaren die zo zonneklaar aan de fundamenten van onze samenleving knagen zien, waarom lukt het de gebruikers en overheden dan niet om de macht van big tech in te dammen? Een van de redenen, schrijft Foroohar, is dat we verslaafd zijn en verslaafd worden gehouden.

Het is een wrede ironie: we zijn allemaal te zeer verslaafd aan onze gadgets en apps en Facebookpagina’s om de problemen die door technologie worden veroorzaakt op te lossen. Dit raakt aan het ingrijpendste onderdeel van de macht van big tech: de macht om onze gedachten, ons handelen en zelfs ons brein te manipuleren.’


Big tech. Hoe we onze privacy, vrije markt en democratie in de uitverkoop doen. Lemniscaat, 24,95 euro

Trek de stekker eens uit Facebook en Twitter

We leven in een aandachtseconomie waarbij vooral sociale mediabedrijven erop uit zijn om onze aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Maar wie daar niet (meer) aan meedoet, ervaart rust.