Zingeving

  • 9 maanden geleden
  • essay
  • Matthijs Schuurman
  • Ook in de kerk doet een biculturele achtergrond ertoe. Chinese kerk in Honolulu. Foto Wikicommons
Zingeving

Biculturaliteit heeft ook in de kerk aandacht nodig

Een predikant houdt rekening met de mensen voor wie hij preekt. Maar wat als je bent opgeleid met westerse theologie en je kerk zit vol mensen met een biculturele achtergrond? Een boek van twee Aziatische Amerikanen kan ook Nederlandse predikanten helpen. Immers, het maakt uit of je in Groningen, op de Veluwe of in de Randstad bent.

Je eigen culturele achtergrond heeft veel invloed op hoe je de Bijbel leest en hoe je theologie beoefent. Een dubbele culturele achtergrond geeft daar nog eens een extra dimensie aan. Matthew D. Kim en Daniel L. Wong schreven een boek over preken voor christenen met een Aziatisch-Noord-Amerikaanse achtergrond.

Het boek blijkt de moeite waard te zijn: ik stap niet alleen de wereld in van de Aziatisch-Noord-Amerikaanse christenen maar wordt ook geholpen met mijn eigen reflectie. Ik moet rekening houden met de culturele achtergrond van mijn gemeenteleden hier op de Noord-Veluwe.

Aziatisch-Noord-Amerikanen zijn een brede groep: hun wortels of die van hun voorgeslacht kunnen liggen van India tot Japan en Indonesië. Kim behoort tot de tweede generatie Koreanen in de VS, Wong tot de derde generatie Chinezen in de VS. Beiden waren predikant van een gemeente met een biculturele achtergrond en houden zich al langere tijd bezig met preken voor de grote groep van Amerikanen en Canadezen met roots in Azië.

Etnische minderheid

In hun boek beschrijven ze allereerst hun ervaringen als etnische minderheid in de VS en Canada. In hun eigen ogen zijn ze allereerst Amerikaan of Canadees, en zo voelen ze dat ook. Dat ze een dubbele culturele achtergrond hebben, merken ze pas aan de beoordeling van Amerikanen die afkomstig zijn uit Europese landen.

Iedereen van Aziatische afkomst kan vertellen over ervaringen van racisme, discriminatie en vooroordelen

Deze Amerikanen noemen ze steevast Kaukasische Amerikanen, om aan te geven dat zij ook een bepaalde culturele achtergrond hebben.

Iedereen van Aziatische afkomst kan vertellen over ervaringen van racisme, discriminatie en vooroordelen, waardoor ze zich steeds pijnlijk bewust zijn van hun dubbele culturele achtergrond. Terwijl Amerikanen met Chinese of Japanse roots soms al generaties lang in de VS wonen, worden ze vaak behandeld alsof ze er nog maar net zijn. Daarmee wordt hun Amerikaanse identiteit miskend.

Ze zien er anders uit, waarbij vrouwen aantrekkelijk gevonden worden, maar mannen juist afschrikwekkend. Vrouwen hebben een mysterieuze oosterse uitstraling, terwijl mannen als kil, haast robotachtig worden gezien. Aziatisch-Noord-Amerikanen worden gezien als een voorbeeldige minderheid: anders dan de Latino’s en Afro-Amerikanen lijken ze goed geïntegreerd, met een hoge opleiding en een goede positie.

Vreemdeling

Aan de andere kant weten ze dat ze vanwege hun uiterlijk altijd een vreemdeling zullen blijven. Veel Amerikanen of Canadezen met Aziatische roots worstelen daarom door alle stereotyperingen met hun identiteit.

De worsteling met de identiteit wordt versterkt door de patronen die vanuit de Aziatische achtergrond meegegeven worden. De eerste generatie is vaak de oceaan overgestoken om de kinderen een beter bestaan te geven. Daardoor ligt er een enorme druk op de tweede en volgende generatie om te presteren: goede cijfers halen, het hoogste diploma, de beste universiteit. De druk om een beta-studie te doen is vaak hoog.

Een zoon of dochter kan geen sociaalwetenschapper worden, en al helemaal geen kunstenaar. Dat geeft te weinig status

Daarbij is in deze culturen de wil van de vader zo dominant, dat een kind wel in het spoor dat aangewezen wordt moet gaan. Een zoon of dochter kan geen sociaalwetenschapper worden, ook geen predikant en al helemaal geen kunstenaar. Dat geeft te weinig status. Wie toch die kant op wil, doet dat vaak pas na een succesvolle carrière als beta-wetenschapper. Deze druk versterkt het stereotiep dat mensen met een Aziatische achtergrond vooral goed zijn in beta-vakken.

Generatieconflicten

Naast de worsteling met de identiteit zijn er generatieconflicten. Die conflicten ontstaan doordat in deze culturen de wil van de vader wet is, maar ook door de taal. De eerste generatie wil vaak de taal behouden om feeling te houden met de eigen cultuur, de tweede en volgende generatie schakelt over op het Engels. Daardoor is er vaak geen goed contact mogelijk tussen grootouders en kleinkinderen.

De eerste generatie wil vaak de taal behouden om feeling te houden met de eigen cultuur

Ook voor de kerkdiensten is de kwestie van de taal een stevig issue: in welke taal wordt er gezongen, gebeden, gepreekt?

Wong en Kim merken dat de opleiding tot predikant vooral gericht is op een westerse achtergrond. Noord-Amerikaanse predikanten die zelf een Aziatische achtergrond hebben of een gemeente dienen met een Aziatische achtergrond kopiëren vaak die westerse stijl. Wong en Kim, beiden inmiddels hoogleraar, willen deze predikanten helpen om hun eigen stem te vinden. Dat kan door de eigen dubbele culturele achtergrond niet weg te duwen, maar juist te omarmen.

Zij laten zien hoe die dubbele of zelfs driedubbele culturele achtergrond enorm behulpzaam kan zijn. Wie zijn culturele achtergrond durft te gebruiken, ziet in de Bijbel aspecten die iemand met een Westerse achtergrond niet ziet.

Zo zal iemand met een westerse achtergrond in het verhaal van de verloren zoon gemakkelijk voorbij kunnen gaan aan het leven van de verloren zoon in dat verre land, omdat hij of zij geen ervaring heeft als etnische minderheid. Ook dat er in dat verre land honger komt en de impact daarvan wordt eerder over het hoofd gezien.

Identiteit

Een predikant kan zijn gemeente helpen met het vinden van de eigen identiteit, een goede verhouding met ouders, de ontworsteling aan stereotiepen, het vinden van de eigen weg. Dat kan hij of zij doen door het navertellen van de Bijbelse verhalen, waarin deze aspecten naar voren komen. Door toepassingen en voorbeeldverhalen in de preek waarin deze thema’s verwerkt zijn. Door als predikant zelf een voorbeeld te zijn.

Preken buiten de Randstad hebben soms een andere invulling nodig dan daarbinnen

Het boek van Kim en Wong daagt mij zelf ook weer uit om na te denken over de verwerking van de culturele achtergrond van mijn gemeenteleden in de preek. Preken buiten de Randstad hebben soms een andere invulling nodig dan daarbinnen.

De voorbeelden en toepassingen in Friesland en Groningen kunnen er soms anders uitzien, omdat de leefwereld en de levenservaringen anders zijn. In het noorden kan een Bijbelverhaal soms anders naverteld worden dan in het midden of het zuiden.

Daarom is het boek ook nuttig voor een gemeente waar de gemeenteleden al geslachten lang op dezelfde plek wonen. Dat laatste komt trouwens steeds minder voor. In die zin helpt de homiletiek van Kim en Wong ook om te reflecteren op de migratiebewegingen die onze gemeenteleden hebben gestempeld.

 

Matthijs Schuurman is predikant in Oldebroek


Matthew D. Kim, Daniel L. Wong: Finding Our Voice. A Vision for Asian North American Preaching. Uitg. Bellingham, Lexham Press, 2020


Genen hebben niets te maken met Europese volken, naties of cultuur

Duizenden migranten die via de Balkanroute Europa in willen is geen nieuw verschijnsel. Duizenden jaren geleden gebeurde dat ook al. Migratie heeft Europeanen gemaakt wie ze nu zijn.