Opvoeden door voordoen

Er is een belangrijke overeenkomst tussen opvoeden en rechtspreken: Wat vandaag niet mag, mag morgen ook niet.
Past de rechter abstracte regels toe, of zijn regels vooral de samenvattingen van een serie voorgeschreven toepassingen? 

Dit is een oud probleem in de rechtsfilosofie, en het houdt vooral rechtsfilosofen bezig. Helemaal onbelangrijk is het echter niet. De eerste uitleg laat veel meer mogelijkheden open voor rechtsprekende computers. Maar als het recht juist niet bestaat uit abstracte, rationele regels die je in een computer kunt invoeren maar uit reeksen vergelijkbare gevallen, dan kun je rechtspraak niet aan computers over laten. Het herkennen van vergelijkbaarheid valt namelijk - uit de aard der zaak - niet te veralgemeniseren. 

Ik vond het in mijn studie een leuk probleem om op te knagen en ik schreef er mijn scriptie over. Maar daarna heb ik er eigenlijk nooit meer over nagedacht. 
Tot nu. Nu probeer ik een eigenwijze dreumes op te voeden die verrassend scherp weet wat ze echt niet mag. Soms kun je dan doen alsof je het niet gezien hebt. Soms gaat dat niet, omdat het gevaarlijk is. Maar soms ook zoekt ze actief oogcontact, wacht ze je dreigende vermaning af en doet ze het toch. 

Als er voor één dogma empirisch bewijs bestaat, zei Van Ruler al, dan is het de erfzonde. Fijn voor theologen. Maar ik zit er maar mee. De pedagogische escalatieladder heeft niet zoveel treden.

Gelukkig zijn er in ons mooie land nog best veel mensen aan wie je zoiets kunt navragen. Je eigen ouders, gastouders, collega-ouders of consultatie-bureauouders. Wat blijkt? Kinderen leren niet een norm toe te passen, maar ze leren de norm door de toepassingen met elkaar te verbinden. 

Ze testen of iets vandaag ook niet mag, of het ook van mamma niet mag, of het ook niet mag als geintje, en zo meer. Daarom zijn ze zo gevoelig voor voorbeelden. En daarom kunnen kinderen dus niet door computers worden opgevoed. Maar krijg ze maar eens van dat scherm af.

Geerten Boogaard is hoogleraar decentrale overheden en bekleedt in die hoedanigheid de Thorbeckeleerstoel aan de Universiteit van Leiden.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief