Laten we meer werk maken van kampvuren

Als we niet de tijd nemen om naar elkaar te luisteren, komen nieuwkomers en blijvers tegenover elkaar te staan.
Het kampvuur is een plek waar we elkaar verhalen vertellen. Foto: ANP
Het kampvuur is een plek waar we elkaar verhalen vertellen. Foto: ANP
Bij de wisseling van het oude naar het nieuwe jaar lopen de bewoners van het pleintje waar ik ook aan woon vaak naar buiten om naar het vuurwerk te gaan kijken of zelf een aantal pijlen de lucht in te schieten. We schenken elkaar bubbels in en schudden handen om de beste wensen over te brengen. 

In de huidige discussies over vuurwerk realiseerde ik mij opeens waarom dit ritueel zo betekenisvol is. Het is al jaren het enige moment op ons pleintje waar wij elkaar spontaan ontmoeten. Je zou het een soort ‘kampvuurmoment’ kunnen noemen. 

Een onderzoek van een aantal jaren geleden in onze stad Utrecht heeft uitgewezen dat het overgrote deel van de inwoners niet weet met wie ze in de straat wonen. Dat leidt tot vervreemding en voor diegene die minder mobiel is, ook soms tot eenzaamheid. 

Migratie

Ik moest hierdoor ook denken aan het zomerkamp in Marseille dat ik heb bijgewoond. In mijn vorige artikel voor Het Goede Leven kondigde ik dit zomerkamp al aan. Deze zomerkampen zijn verdiepende bijeenkomsten over vraagstukken van onze tijd. Dit kamp in Marseille had als thema ‘migratie’. 

We waren bij elkaar met 25 mensen uit veertien landen van vier continenten. Om u een indruk te geven, vertel ik u graag de verhalen van Nabil (40) en Sarita (64). 

Nabil werkt bij een kennisinstituut voor de gezondheidszorg in Londen en Sarita is werkzaam voor een groot innovatieprogramma in de Indiase industrie. Beiden bleken zonder dat ze dat van elkaar wisten uit dezelfde streek in Pakistan te komen. 

Het migratieverhaal van Nabil begint bij zijn grootouders. Zij waren afkomstig uit twee verschillende dorpen en waren ook, wat voor die tijd heel bijzonder was in de Pakistaanse samenleving, uit liefde met elkaar getrouwd. Omdat in de regel in hun cultuur de ouders huwelijken arrangeren, braken zij als het ware met hun families en raakten zij op drift. 

Met het gezin dat zij stichtten trokken zij naar een van de Arabische landen om te gaan werken. De vader van Nabil maakten daar carrière en keerde later terug naar Pakistan, waar hij een succesvol ondernemer werd. Toen Nabil zelf afgestudeerd was, ging hij vanwege zijn vertrouwdheid met de Arabische cultuur werken in Saudi-Arabië. Later werkte hij in Londen, waar hij nu nog steeds leeft. 

Vluchtelingenkamp

De grootouders van Sarita woonden in het grote India en ‘de beide Pakistans’, een kolonie in het grote Britse imperium. Toen na de onafhankelijkheid India afgescheiden werd van het toenmalige Oost- en West-Pakistan, belandden haar ouders en grootouders met hun Hindoe-achtergrond in een vluchtelingenkamp. 

Daar bleven ze lange tijd en zo kwam het dat de ouders van Sarita elkaar in het vluchtelingenkamp hebben ontmoet. Later is Sarita verhuisd naar India. De vader van Sarita is nu negentig jaar en Sarita zorgt voor hem. 

Na ons zomerkamp nam ze zich voor om met haar vader te gaan spreken over zijn tijd in het vluchtelingenkamp. Dat onderwerp was vanwege schaamte eigenlijk altijd taboe geweest. 

Ook wil ik iets vertellen over het verhaal van Thijs en mijzelf. Thijs en ik komen beide uit een Brabants dorp, we kennen elkaar al jaren. 

Wat ik niet van hem wist, is dat hij de eerste is in meerdere generaties, zowel van vaders- als moederskant, die zijn dorp verlaten heeft om te gaan studeren. Zelf kom ik uit een familie waarbij zowel aan vaders- als moederskant de generaties al decennialang, sterker nog soms al eeuwenlang, op tocht zijn.  

Migratie is van alle tijden

Wat vertellen deze verhalen ons? Mensen die nog een paar generaties geleden bij elkaar in de buurt woonden, wonen nu aan de andere kant van de wereld. Blijkbaar zijn er families van blijvers en families van reizigers: migratie is zo van alle tijden. 

Bruno Latour geeft ons een diepere duiding in zijn boek Waar kunnen we landen? Politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaatregime, uit 2018. Hier plaatst hij de beweging van reizigers en blijvers in de ideologie van de Verlichting. 

Vanaf die tijd zijn de reizigers namelijk degenen die zich ontwikkelen en nieuwe werelden ontdekken. De blijvers worden de minvermogenden en daarmee achterblijvers. Maar, zegt hij, dan komen de reizigers in toenemende mate aan in de landen van de achterblijvers en zo lopen de spanningen op. 

Ook plaatst hij deze dynamiek in het teken van politieke verhoudingen. Al meer dan twee eeuwen spreken we over linkse en rechtse idealen. Maar op één punt waren deze bewegingen het met elkaar eens: er moest vooruitgang zijn. Iedereen zou zich moeten ontwikkelen, iedereen zou moeten studeren en nieuwe werelden moeten ontdekken. Jammer dan voor zij die niet mee konden komen. 

In een volgend artikel wil ik graag ingaan op de politieke analyses van Bruno Latour in het kader van de klimaatdiscussies. Nu wil ik graag terugkeren naar mijn pleintje. 

Verhuiswagens

Ook al ben ik door mijn werk en internationale functies veel op reis, ik woon al sinds 1988 op mijn pleintje. Misschien ben ik wel de ‘oudste’ bewoner op die plek. 

Maar eigenlijk weet ik dat niet eens zeker, want ik ken lang niet al de mensen die er wonen. Sterker nog: ik ben gestopt met kennismaken. De eerste jaren deed ik het nog, maar nu zijn er zo vaak verhuiswagens voor de deuren verschenen dat ik de moed heb opgegeven. Mijn ervaring is dat zij die op het pleintje komen wonen toch weer weggaan. 

Hetzelfde spel van komen en gaan doet zich voor in werksituaties. Er zijn mensen die soms voor langere tijd blijven en teamgenoten die komen en gaan. Gelet op de toenemende bewegelijkheid van onze tijd, denk ik dat dit een blijvende dynamiek zal zijn.

De blijvers en komers kunnen zo gemakkelijk tegenover elkaar komen te staan. Behalve als we de moeite zouden nemen elkaar de verhalen te vertellen over vanwaar wij komen en hoe het de afgelopen tijd is geweest op de plek waar we aankomen. 

Verhalen bij het kampvuur

Vergelijk het met een kampvuur. In het midden brandt het vuur en daaromheen zitten of staan de mensen die zich aan het vuur warmen. Als iemand erbij komt, wordt de cirkel een beetje groter en als iemand weg wil gaan, sluit de cirkel zich. 

Aan het kampvuur worden verhalen verteld en zo leren wij elkaar beter kennen. Natuurlijk is het mooi als we op cursus gaan, en prima als we van hot naar her verhuizen. Maar als we niet in staat zijn de blijvers en de reizigers en hun verhalenweefsel met elkaar te verbinden blijft de samen-leving achter de horizon verborgen.

Marius Buiting is directeur van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn (NVTZ).

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief