Lessen uit de ramp met MSC Zoe

Grote hoeveelheden plastic troep overspoelden de stranden van de Waddeneilanden in januari 2019. Wat leerden we van deze ramp?
Spullen uit containers van MSC Zoe die op het strand van Schiermonnikoog zijn aangespoeld. Foto: ANP
Spullen uit containers van MSC Zoe die op het strand van Schiermonnikoog zijn aangespoeld. Foto: ANP
Grote scheepsrampen leiden uiteindelijk vaak tot een pakket aan maatregelen om soortgelijke ongelukken in de toekomst te voorkomen. Maar wat heeft de maritieme wereld eigenlijk geleerd van de containerramp met de MSC Zoe, in januari vorig jaar?

Als het kalf verdronken is, dempt men de put. Als dat spreekwoord ergens van toepassing is, dan is het wel in de wereld van de scheepvaart, zegt Eelco Leemans, scheepvaartdeskundige en motor achter diverse initiatieven als Clean Shipping Coalition en het Platform Schone Scheepvaart, dat als doel heeft de scheepvaart te verduurzamen. ,,In de geschiedenis zien we vaak dat er een ramp nodig is om beleid en regels te veranderen.”

Leemans weet daar genoeg voorbeelden van te noemen. Neem de ramp met olietanker Erika, die in december 1999 verging voor de Franse kust bij Bretagne. Of de schipbreuk van de Prestige 2, waardoor in 2002 77.000 ton ruwe olie in Spaanse wateren terechtkwam. 

Kort na deze twee gebeurtenissen werden de veiligheidsnormen voor het zeevervoer aangescherpt. Ook na de ramp met de Costa Concordia gebeurde er iets. Moederbedrijf Carnival greep de ramp aan om de werkwijze en trainingen van kapiteins drastisch te veranderen. Radiotelegrafie op schepen werd pas verplicht gesteld toen de Titanic was gezonken. ,,Het past in een enorm lange reeks.”

Cruciaal jaar

Welke les trekken beleidsmakers en de scheepvaartindustrie dan uit de ramp met MSC Zoe? Een ongeluk waarbij 342 containers overboord van een groot containerschip sloegen, waarbij het afval voor een deel terechtkwam in een natuurgebied dat behoort tot UNESCO Werelderfgoed. ,,Er is nog geen enkele maatregel genomen”, is het korte antwoord van Leemans. ,,Maar er zit zeker wat aan te komen. 2020 is wat dat betreft een cruciaal jaar.”

Zo drong de Tweede Kamer er bij minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat op aan dat de zuidelijke vaarroute boven de Waddeneilanden wordt afgesloten bij stormachtig weer. Door hoge golven zouden grote schepen de bodem kunnen raken, waardoor een ramp als die met de MSCZoe zich kan herhalen. Van Nieuwenhuizen wil die maatregel niet nemen, voordat het definitieve rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid er ligt.

De Kustwacht zou bij deze maatregel een belangrijke rol kunnen spelen, denkt Leemans. ,,De huidige situatie is dat de Kustwacht bij stormachtig weer geen suggesties mag doen voor een veiliger route. Ze waarschuwen de schepen niet voor een mogelijk gevaarlijke situatie. De politiek mag zich wel afvragen of daar niet iets aan moet veranderen.”

Incident of ramp

Ook internationaal heeft de scheepsramp op de Noordzee en de Waddenzee nog geen directe gevolgen gehad.,,Men praat soms wat makkelijk over deze gebeurtenissen. Het verliezen van containers wordt in de maritieme wereld een ‘incident’ genoemd, terwijl de bewoners van de Waddeneilanden spreken van een ramp. Vissers hebben nog elke dag de kans dat hun net aan een container blijft haken.”

Toch zal MSCZoe zeker ter sprake komen tijdens de conferentie van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), het agentschap van de Verenigde Naties dat verantwoordelijk is voor internationale regels voor de scheepvaart. ,,Ik kom daar nu al wat jaren”, vertelt Leemans. ,,Tot nu toe is er nog nooit uitgebreid gesproken over het verlies van containers. Dit jaar staat het onderwerp wel op de agenda. Er zal onder meer worden gesproken over het verplichten van gps-trackers op containers, zodat de goederen na het overboord slaan te allen tijde kunnen worden opgespoord.”

Volgens Leemans spelen de rederijen zelf de grootste rol in het voorkomen van dergelijke rampen. ,,Bij MSC zijn ze zich er terdege van bewust dat dit niet weer mag gebeuren. Ik hoop dat ze deze gebeurtenis aangrijpen om hun werkwijze aan te passen. De kapitein van een groot containerschip moet meer vrijheid krijgen om maatregelen te nemen die ten goede komen aan de veiligheid. Dat die maatregelen tijd en dus geld kosten, moeten de rederijen leren accepteren.”

Tot slot mag de consument naar Leemans’ mening zelf ook een les trekken uit de scheepsramp. De stranden en kades lagen immers bezaaid met producten en goederen die we zelf elke dag kopen en gebruiken. ,,Dat heeft veel mensen ook een spiegel voorgehouden. Hebben we al die spullen nou echt nodig?”

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief