De angst van Dordt

Bevindelijk geloven is niet gevaarlijk, blijkt uit godsdienstsociologisch onderzoek. Het is te mooi om waar te zijn.
In december las ik de uitkomst van een serieus onderzoek naar de vraag of het ook gevaarlijk is alle zondagen zwaar-bevindelijke preken aan te horen. Nee, zo bleek. Maar dat valt nog te bezien.
 
In deze preken zijn  hel-en-verdoemenis doorgaans leidend. Weliswaar zelden letterlijk, maar zo is de sfeer en zo voelt het bij veel luisteraars ook. Sterker: daarom bezoekt men deze diensten. Je kunt voor eeuwig verloren gaan. Dat is helder en duidelijk. Beter die boodschap, dan bedrogen worden voor de eeuwigheid, is de gedachte. 
 
De startvraag van het godsdienstpsychologisch onderzoek was: zo’n sfeer geeft een verhoogde kans op depressiviteit en suïcidale gevoelens. De gedachte is niet nieuw. Al in de 19e eeuw klonken soortgelijke beschuldigingen. Hier en daar werd zelfs gepleit ouders uit de ouderlijke macht te ontzetten om zo hun kinderen te redden van het gif van een zware predestinatieleer. 

Maar tot verrassing van de onderzoekers bleek dat totaal niet het geval. Integendeel: de neiging tot zelfdoding bleek in deze kringen tien keer geringer dan in doorsnee protestantse kringen. 

Light-preekje

In het verslag hoorde je ontegenzeggelijk een zucht van verlichting. Kijk nu eens: ook wetenschappelijk is bewezen dat zware preken voor niemand gevaarlijk zijn. Het verslag triggerde me. Graag deel ik in de opluchting. Maar eerlijk gezegd wantrouw ik deze opgewekte toon ook. Word je van verstikkende en wurgende preken - tot aan het sterfbed toe - niet sneller depressief dan van een light-preekje? 
 
De onderzoekers zetten zelf ook meteen vraagtekens bij hun onderzoek. Welke groepen hadden ze geënquêteerd en welke niet? Het ging vooral om cliënten van de gereformeerde ggz Eleos. Ik vroeg me daarnaast af of het een halve eeuw terug ook zo gering was. Ik verbeeld me dat je er toen veel vaker hoorde van suïcide. Is men evangelischer gaan preken? 
 
In vroeger jaren heerste ‘de angst van Dordt’ nog volop: van eeuwigheid staat vast of de hemel je eindstation is of de hel. Verloren of behouden. In het afgelopen jaar heb ik bij alle vreugdetonen over de Dordse Synode 1618-1619 enige reflectie op deze angst sterk gemist. Nu zeggen de onderzoekers dat refo-mensen juist daardoor erg terughoudend zijn voor de laatste daad. Ze willen niet naar de hel. Dat kan ik me voorstellen. Tenzij de wanhoop totaal is vanwege de zogeheten ‘zonde tegen de heilige Geest’. Daar kan geen troost tegenop. Zou het kunnen dat de openheid op dit punt in onze samenleving mensen geholpen heeft?
 
Mijn indruk is dat ‘de angst van Dordt’ nog steeds rondwaart. Er bestaat prediking die voor niemand goed is. Dat mag van mij ook wel eens bekeken worden door deze opgeluchte godsdienstsociologen.

Piet de Jong is emeritus predikant in de Protestantse Kerk

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief