Het risico van grote woorden

Politici die steeds radicaler taal gebruiken, nodigen burgers uit hetzelfde te doen.
Door de verlaging van de maximumsnelheid een 'rotmaatregel' te noemen, nam de VVD geen verantwoordelijkheid voor het eigen beleid. Foto: ANP
Door de verlaging van de maximumsnelheid een 'rotmaatregel' te noemen, nam de VVD geen verantwoordelijkheid voor het eigen beleid. Foto: ANP
Wie tegenwoordig politieke debatten bekijkt, vraagt zich soms af of het een voetbalkantine is of een serieus parlement. Eind 2018 raakten PVV-leider Wilders en DENK-leider Kuzu met elkaar in debat. Volgens Wilders moest Kuzu maar ‘oprotten’. ,,Dit is niet uw land”, aldus Wilders.

Het was niet voor het eerst dat Wilders harde taal uitsloeg. Eerder noemde hij de Tweede Kamer een nepparlement. Toen recent crimineel Taghi werd opgepakt, sprak Wilder de wens uit om de crimineel ,,te vierendelen”. Politiek met harde woorden en op de man of de vrouw. Wilders staat daarbij niet alleen, maar het lijkt in de geest van de tijd te passen. 

Zo was het Thierry Baudet die een minister beschuldigde van ‘agricide’, waarmee hij een link leek te leggen met genocide. Op 21 november, sprak hij over een wetsvoorstel ‘absurde voorstellen’, noemde hij het werk van de Kamer in een debat ‘totaal onzinnige bezigheidstherapie’ en stelde hij dat de Kamerleden ‘onzinnige onzinmoties’ produceerden. Radicale taal van oppositiepartijen. 

Maar niet bij alleen de oppositiepartijen is het tegenwoordig van dik hout zaagt men planken. Ook bij de VVD houdt men van ronkende stevige teksten. Kamerlid Yesilgoz vroeg zich recent over een verdachte op Twitter af ‘Wie kent deze laffe sneuneus?’. Eerder gaf het Kamerlid er geen probleem mee te hebben als IS’ers ter dood veroordeeld worden. 

Weg van de verantwoordelijkheid

Het is krachtige taal die de kiezer steeds vaker van politici te horen krijgt. De toon lijkt daarbij vaak ver weg te liggen van de verantwoordelijkheid die bij politici is belegd. Wanneer de werkelijkheid dan toch even anders blijkt, is dat lastig. Dat bleek wel toen het kabinet besloot om de maximumsnelheid te verlagen naar 100 km per uur. Er gebeurde toen iets bijzonders, iets dat naar mijn beste weten geen precedent kent in de Nederlandse politiek. 

De premier kondigde de maatregel aan. Een lagere maximumsnelheid was nodig voor een lagere stikstofuitstoot. Daardoor kon de bouw, die stillag, weer aan de slag. Want bouwvakkers met Kerst thuis laten zitten, was geen optie. Maar dan toch, die verlaging van de maximumsnelheid was een pijnlijke maatregel. En daarom kondigde de premier de verlaging aan op de meest bijzondere manier die ik ooit heb gezien: dit was een ‘rotmaatregel’. 

In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen beleid, wentelde de premier die juist af. Ronkende taal moest er immers zijn. Uitleg waarom deze maatregel nodig was, deed de grootste regeringspartij niet. Nee, ze besloot de maatregel gewoon een ‘rotmaatregel’ te noemen. Eigenlijk wilden ze niet, maar ja: het moest van de ander. Tijdens de persconferentie van de premier werden billboards op de snelweg bekleed met grote VVD-spandoeken, VVD-leden kregen allemaal een persoonlijke mail met weer die term: ‘rotmaatregel’. De vraag die bleef hangen: als het een rotmaatregel is, waarom neem je hem dan? Belangrijker dan de verantwoordelijkheid, was het gelijk van de kiezers behouden. 

Koorddansers

Zowel oppositie als regeringspartijen kiezen steeds meer harde taal en laten daarbij hun verantwoordelijkheid varen. En dat is gevaarlijk. Politici zijn koorddansers. Het is hun taak om twee onverenigbare belangen met elkaar te verzoenen. Ze moeten aan de ene kant het minderheidsbelang van een groep weten te rijgen aan het algemene belang van het land. Dat vergt compromis: water bij de wijn. Stoere oneliners ontkennen de politieke realiteit: dat we in een polderland leven waarin we er (al eeuwenlang) samen uit moeten komen. Kiezers zullen in een radicaal politiek debat altijd bedrogen worden. In een coalitieland kun je de hoge verwachtingen niet waarmaken. Je doet beloften waar je later op terug moet komen. Je bent een vroempartij, maar moet uiteindelijk toch de maximumsnelheid verlagen. Dat voedt cynisme onder burgers. Radicalisering van het debat speelt zo met het vertrouwen dat burgers hebben in de politiek. Vertrouwen gaat te paard, maar komt slechts te voet terug.

Radicalisering wordt overgenomen

Er is nog een ander gevolg van radicalisering in het politieke debat. Als de politiek steeds hardere taal uitspreekt, waarom mogen burgers dat dan niet? Burgers of belangengroepen nemen het voorbeeld van de politici over. Recent vergeleek een boerenvoorman de situatie van de boeren met de situatie van joden in de Tweede Wereldoorlog. Dezelfde voorman vroeg zijn achterban: ,,Moeten we CDA-statenleden in Brabant persoonlijk aanpakken?” De voorman was zich van geen kwaad bewust. 

Als juist politici radicaliseren, geven zij het verkeerde signaal aan de burgers. Als zíj het immers doen, waarom wij niet? Het geeft radicale boeren het excuus om expliciet politici te bedreigen of zichzelf als oorlogsslachtoffer te framen. Steeds meer is daarbij geoorloofd, zo lijkt het. Van politici hoeven zij immers toch niets te verwachten. Politiek is immers toch alleen maar een ,,totaal onzinnige bezigheidstherapie” en komt louter met ,,met absurde voorstellen”. Politiek als ultiem voorbeeld om te doen en laten wat je maar wil. 

In een toenemend radicaliserend debat moeten politici zich niet verschuilen achter een debat op de man of met oneliners. Grote woorden verhullen vaak een leegte aan ideeën. Een oud-minister sprak stelde ooit: ,,Politiek is de kunst van het mogelijke, maar moet steeds het oog gericht houden op het nog niet mogelijke, en mag nooit uitgaan van de onbereikbaarheid van het wenselijke.” Gematigdheid is een van de belangrijkste deugden voor politici. In plaats van shockeren, moeten politici meer verantwoordelijkheid nemen en een compromis durven te verdedigen. Burgers hebben er recht op. 

Bart van Horck is bestuurskundige en werkt aan een proefschrift over de Europese monetaire en economische unie.



Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief