Niemand buiten beeld in de stikstofaanpak

Drie woorden vallen op in de stikstofdiscussie: inschikken, robuust en vrijwillig.
Minister Schouten wil 'robuust beleid', maar verschillende sectoren vragen om een verschillende aanpak. Foto: ANP
Minister Schouten wil 'robuust beleid', maar verschillende sectoren vragen om een verschillende aanpak. Foto: ANP
Inschikken, robuust en vrijwillig zijn de drie woorden die mij keer op keer opvallen in een allesverzengende stikstofdiscussie. 

Inschikken is het woord van premier Rutte: we moeten allemaal (een beetje?) inschikken bij de oplossing van de stikstofcrisis. Robuust is het woord van minister Carola Schouten, het nieuwe beleid moet robuust zijn om deze crisis op te lossen. Vrijwillig is het woord van de boerenorganisaties.

Wie moet inschikken?

Laten we beginnen met dat inschikken. Wie moet er inschikken, de boeren, de bouw, de industrie? Van de milieubeweging horen we niet dat die moet inschikken. Een zekere arrogantie is deze clubs niet vreemd. Hebben zij alle gelijk aan hun zijde? Je lost geen crisis op, zeker niet in de tijd, als niet iedereen meewerkt. 

Of wat te denken van de banken? Veel boeren hebben grote hypotheken, daartoe aangezet door export, landbouwbeleid én banken. In economisch onzekere tijden moeten die gewoon, iedere maand stipt worden afgelost. Maar zou het niet netjes zijn als ook de banken de boeren tegemoet komen met aangepaste afbetalingsverplichtingen?

Of de EU? De Natura 2000-gebieden zijn heilig verklaard, daar is niet aan te morrelen.
Maar als we allemaal moeten inschikken, waarom dan niet ook de EU en de milieubeweging? Daar komt bij dat de Natura 2000-richtlijn door de diverse lidstaten nogal verschillend is geïmplementeerd met soms onrechtvaardige verschillen. Kijk maar naar het Nederlands-Belgische grensgebied en het Nederlands-Duitse grensgebied. Dat steekt de boeren terecht.

En de luchtvaart? Ja, maar die draagt maar weinig bij aan de stikstofuitstoot. Okay, maar die zorgt wel voor andere emissies die nadelig zijn voor het milieu. En hier is de Nederlander ook oneerlijk: we bekommeren ons wel over het milieu, maar zijn niet bereid afstanden kleiner dan 500 kilometer met de trein te overbruggen.

Even robuust beleid voor alle sectoren?

En dan het woord robuust. Minister Schouten heeft enkele maanden geleden haar nota over de kringlooplandbouw uitgebracht. Kort samengevat: een agrarisch bedrijf moet zo zijn georganiseerd dat inkomende producten (veevoer, meststoffen) en uitgaande producten (de oogsten, de melk, het vlees, de mest) met elkaar in evenwicht zijn. Prachtig idee, maar niet reëel voor de tweede landbouwexporteur ter wereld. Onze bloemen, orchideeën en tomaten worden grotendeels grondonafhankelijk geproduceerd. En natuurlijk zijn er in de akkerbouw (uien en aardappelen) gewasbeschermingsmiddelen in gebruik, maar geen van alle bedreigen deze gewassen het milieu.

Voor de veeteelt is dit beduidend anders. Daar ligt het grootste probleem. Maar concentreer daar je robuuste beleid op en scheer niet alles over een kam. Juist bij de (intensieve) veehouderij verdient de kringloopgedachte veel meer aandacht.

Vrijwilligheid is niet haalbaar

Hier lopen we aan tegen het derde kernwoord: vrijwillig. De stelling van de boeren dat deze hele operatie vrijwillig moet gebeuren is niet haalbaar. Je kan niet iedereen laten inschikken terwijl één partij slechts vrijwillig mee doet. Wat te denken van vrijwillig 100 kilometer per uur rijden?

Dat brengt mij tot een laatste punt, de vermogenspositie van de boeren. In de Quote van najaar 2019 staan best veel boeren als miljonair. Maar (agrarisch) vermogen is nog geen inkomen. En dat inkomen van de boeren fluctueert nogal terwijl de hypotheeklasten voor dat vermogen constant hoog zijn. Je zult maar jonge boer zijn: om het vermogen van je ouders (en vaak broers en zussen) over te nemen, moet je jezelf in grote schulden steken. Dit maakt veel jonge boeren en hun ouders onzeker, zeker bij een rijksoverheid die om de zoveel jaar het (stikstof-)beleid ingrijpend verandert. Hier spelen de banken opnieuw een grote rol.
En wat te denken van een eerlijke prijs voor je product?  De agrarische wereld vecht al decennia met de supermarktlobby voor meer eerlijke prijzen.

Versta mij niet verkeerd: de stikstofcrisis kan niet worden weggepoetst, die moet worden aangepakt. Daar zit tijdsdruk op. Maar je moet alle partijen en alle aspecten daarin betrekken, niet alleen de zichtbare (boeren en bouwers), maar ook de onzichtbare (consistent agrarisch beleid, de banken, de EU, de luchtvaart). En gaat die aanpak pijnloos? Neen. 

Wim van de Camp is 


Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief