Als het misgaat met een microkrediet

Microkrediet is lening die terugbetaald moet worden. Wat als dat niet lukt?
Een schoenenwinkel in de Oegandese hoofdstad Kampala. Foto: ANP
Een schoenenwinkel in de Oegandese hoofdstad Kampala. Foto: ANP
Oikocredit zet zich in om mensen zelfredzaam te maken. Met behulp van microkrediet stellen de partners van Oikocredit mensen in staat een eigen bestaan op te bouwen.  Zo zetten we ons in om armoede in de wereld te bestrijden. Microkrediet is leengeld: geld dat mensen terug moeten betalen. Anders dus dan geefgeld, dat mensen krijgen. Bij microkrediet wordt met ondernemers afgesproken dat ze het geleende geld binnen een bepaalde termijn terug moeten betalen. Maar soms lukt dat niet. Hoe gaan Oikocredit, en met name de partners van Oikocredit, daar mee om? Ik mocht het persoonlijk ervaren in Oeganda.

Oikocredit leent geld uit aan partnerorganisaties die op hun beurt microkredieten verstrekken. Zowel  die partnerorganisaties als Oikocredit maken een marge op deze financieringen. We betalen hiervan onze kosten en keren een eerlijk dividend uit aan de belegger. De opbrengsten zijn natuurlijk optimaal als de hele looptijd van de financiering wordt volbracht. Dan komt de hele hoofdsom terug én de rente-inkomsten die daarbij horen. Niemand zit er dus op te wachten dat er gedurende de looptijd van de financiering iets misgaat.

Dat betekent dat we streng selecteren voordat we investeren. We doen dus goed onderzoek naar het risico dat we lopen als we met een organisatie in zee gaan. Is er een stabiel management, zijn de IT-systemen op orde, hoe zien de interne processen eruit?

Screening van klanten

Op hun beurt doen de microfinancieringsorganisaties eigenlijk hetzelfde. Ook zij screenen hun klanten goed alvorens ze die een lening geven. Ook dit proces wordt door ons gecontroleerd: hoe ziet de screening van de eindklanten eruit, hoe wordt voorkomen dat klanten te veel schuld op zich nemen, is het duidelijk voor klanten wat de leningsvoorwaarden zijn? Tijdens een onderzoek bij een nieuwe partner in Oeganda maakte ik in de praktijk mee hoe belangrijk het is om goed door te vragen en contracten in te zien.

Dit proces ziet er ook in de praktijk goed uit. Ongeveer 4 procent van onze microfinancieringsklanten blijkt een betalingsachterstand te hebben van 90 dagen. Datzelfde percentage geldt voor terugbetaling door onze partners aan ons. Het verschilt wat hier en daar, maar veel microfinancieringsorganisaties laten ook een dergelijk cijfer zien. Dat betekent dus dat iedereen het huiswerk goed doet.

Maatwerk

Maar nog steeds zijn er mensen die moeite hebben om te betalen. Bij een microfinancieringsorganisatie in Oeganda, die bij ons heeft aangeklopt voor financiering, hebben we in ons risico-onderzoek gekeken hoe het in de praktijk werkt als eindklanten een betalingsachterstand hebben. Het belangrijkste is maatwerk. Want elke situatie is toch weer anders. Dat vraagt wel wat: vooral de klant goed kennen, want wanneer is het een excuus en wanneer is er sprake van een noodsituatie? Dat vraagt dus geen rigide systeem, maar écht contact met de klant. 

Bij de organisatie die we hebben bezocht, zagen we dit ook. Er is een speciale afdeling die mensen opbelt die een betalingsachterstand hebben. Dit is uiteraard ook in het belang van de klant; niemand is erbij gebaat dat een schuld verder oploopt. Als het gesprek geen uitkomst biedt, gaat men op bezoek bij de klant. Een collega van mij ging mee met zo’n bezoek. Daar bleek de eindklant die week niet te kunnen betalen, omdat net het schoolgeld betaald was. Met deze klant werd een betalingsafspraak gemaakt. 

In veel gevallen, als er niet direct een oplossing te vinden is, wordt de lening geherstructureerd. Men spreekt dan bijvoorbeeld af dat de klant langer de tijd krijgt om de lening terug te betalen.

Brommer gevorderd 

Soms is er sprake van een product of machine waarvoor de lening specifiek bedoeld is. Zo’n situatie heb ik zelf ervaren toen ik mee mocht met een bezoek aan een klant. De man had meerdere termijnen niet betaald voor de brommer waarmee hij een taxiservice bood. Hij had beloofd die dag alsnog te betalen, maar dat was niet gelukt. Omdat tevoren duidelijk was afgesproken dat bij meerdere keren niet-betalen de brommer tijdelijk gevorderd zou worden, gebeurde dat nu ook, en ook deze man begreep zelf heel goed waarom. Hij morde er dan ook niet over. 

Wat me vooral opviel, is dat de microkredietorganisatie echt goed kijkt naar de specifieke situatie van de klant. Men gaat anders om met iemand die nooit achterstanden heeft, dan met iemand die een notoire wanbetaler is. Dat lijkt logisch, maar dat is zeker niet overal het geval.

Uiterste geval

Soms vraagt de situatie toch om andere maatregelen. Als het echt niet anders gaat – zoals gezegd: daar is ook de microfinancieringsorganisatie niet bij gebaat – moet bijvoorbeeld onderpand worden verkocht. In veel gevallen is er helemaal geen onderpand en zijn er, zoals dat heet, zachte zekerheden zoals een familielid dat garant staat. Er kan wel onderpand zijn in de vorm van inventaris of land. 

Heel belangrijk: voor het bespreken van de problemen en eventuele maatregelen zijn duidelijke richtlijnen. Oikocredit doet uitgebreid onderzoek bij de partnerorganisaties naar de manier waarop zij daarmee omgaan. Gaan ze en plein public naar een kerkdienst op zondag om ten overstaan van de hele gemeenschap iemand ter verantwoording te roepen bijvoorbeeld? Of spijkeren ze een groot bord op de deur waarin ze zeggen dat de zaak geconfisqueerd wordt? Dergelijke praktijken passen niet bij onze manier van werken én niet bij onze doelstelling. Het klinkt misschien raar, maar dit soort voorbeelden van wantoestanden komen wel degelijk voor. 

Ingrijpen in dit soort situaties met betalingsachterstanden kan lastig zijn, maar het moet soms wel gebeuren. Het hoort bij leengeld. Want anders krijgt de microkredietorganisatie en uiteindelijk ook de investeerders het uitgeleende geld niet terug. En dan nog wordt er soms een krediet afgeschreven. Als dat te veel gebeurt, raakt het alle betrokkenen, ook de belegger in Oikocredit. Daarom besteden we als Oikocredit zoveel aandacht aan het voortraject. En dat doen we goed en zorgvuldig, heb ik met eigen ogen kunnen zien in Oeganda. ‘Klein’ detail: we doen het al meer dan veertig jaar.

Eric Holterhues is directeur van Oikocredit.
De week van 2 tot 8 december 2019 is de
Week van het Microkrediet.
Week van het Microkrediet: 2 tot 8 december 2019. Foto: Opmeer reports

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief