Dicht de kloof tussen overheid en burgers

Ons politieke stelsel is aan een update toe. Maar voer liever geen bindend referendum in.
Hoe krijgen we de kiezer weer naar de stembus? Foto ANP
Hoe krijgen we de kiezer weer naar de stembus? Foto ANP
Is ons parlementaire stelsel nog van deze tijd, of hebben we referenda nodig? En vooral: hoe dichten we de kloof tussen burger en overheid? Het rapport Lage drempels, hoge dijken van de staatscommissie Remkes komt met interessante adviezen die nog veel stof kunnen doen opwaaien.

Het huidige systeem van kiezen en gekozen worden, is inmiddels pakweg een eeuw oud. Er is de laatste decennia bovendien veel veranderd in Nederland. Hoewel ons land tot de meest welvarende ter wereld behoort en het merendeel van de volwassenen volgens het CBS optimistisch is, zijn er ook vragen. Waarom is de opkomst bij de verkiezingen zo laag en waarom verliezen veel mensen het vertrouwen in de politiek?

Het rapport Lage drempels, hoge dijken heeft geprobeerd op een aantal specifieke vragen een antwoord te geven. Nog maar weinig partijen hebben er echt inhoudelijk op gereageerd, het wachten is op een doorwrochte visie van het kabinet. 

Ik schat in dat die nog wel even op zich laat wachten, want verantwoordelijk minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zit ziek thuis. Het ligt niet voor de hand dat haar tijdelijke vervanger Knops met voorstellen naar de Tweede Kamer gaat. 

Remkes

Remkes, zelf oud-minister van Binnenlandse Zaken, kent het Haagse politieke bedrijf als geen ander. Hij was jarenlang lid van de Tweede Kamer, en lid van Provinciale en Gedeputeerde Staten van Groningen. Momenteel is hij waarnemend burgemeester van Den Haag en tussendoor was hij Commissaris van de Koning in Noord-Holland. Kortom, als iemand zicht heeft op wat er leeft onder de bevolking en wat er mogelijk schort aan ons stelsel, dan is hij het wel.

Het is interessant om de analyse, de suggesties en voorstellen door te nemen, en ongetwijfeld zal er nog veel over gediscussieerd worden. Ik hoop dat die gesprekken zich niet beperken tot het Binnenhof, maar dat ook in provincies en gemeenten het onderwerp wordt geagendeerd. Het is van belang dat kiezers zich beter herkennen in hun gekozen vertegenwoordigers en vertrouwen houden in het functioneren van onze rechtsstaat. 

De belangrijkste uitdaging is het antwoord op de vraag hoe de kloof tussen overheid en burgers kleiner kan worden gemaakt. Als dat laatste lukt, is een zogenoemd correctief referendum niet nodig. Remkes voelt veel voor zo’n bindend referendum. Als de bevolking zich heeft uitgesproken over bijvoorbeeld de aanleg van een nieuwe weg of de bouw van een luchthaven, dan doet de mening van de regering of het parlement er niet meer toe. 

Frustraties

De praktijk heeft inmiddels laten zien dat het referendum niet werkt. Argumenten voor en tegen komen onvoldoende voor het voetlicht en nuances gaan verloren. Wat resteert, zijn frustraties. Het is misschien geen goed voorbeeld, maar van het gehannes rond Brexit kan toch niemand vrolijk worden. En was het ook in het Verenigd Koninkrijk niet zo dat slechts een kleine meerderheid van de bevolking voor uittreding uit de Europese Unie was? We hebben trouwens ook in Nederland nog ervaring opgedaan met het zogenoemde raadplegend referendum een dat was bepaald geen succes. 

Principieel valt er op het middel van een referendum ook het nodige af te dingen. In een goed functionerend democratisch bestel heeft de bevolking immers het vertrouwen en mandaat aan de gekozen vertegenwoordigers gegeven. 

Ik ben oprecht blij dat kabinet en parlement een dikke streep door het raadplegend referendum hebben gezet. Nooit weer aan beginnen, is mijn advies. En eerlijk gezegd hoeft dat ook niet als andere suggesties van de commissie worden overgenomen en kiezers zich beter vertegenwoordigd voelen door hun volksvertegenwoordigers. Iedereen moet zijn of haar stem kunnen uitbrengen op een kandidatenlijst, opgesteld door een partij. Ik zie geen reden daarin verandering aan te brengen.

Voorkeurstemmen

Het gewicht van voorkeurstemmen mag wat mij betreft best zwaarder meewegen in ons parlementaire stelsel. In elk geval moeten mensen uit de regio’s zich voldoende kunnen herkennen in de kandidatenlijsten. Meer aandacht voor de groeiende kloof tussen de verstedelijkte randstad en de provincies is ook wenselijk. Steeds vaker komt de tegenstelling tussen regio’s naar voren. De recente discussies over bijvoorbeeld de stikstofproblematiek en het klimaatbeleid illustreren dat. Het stelsel van evenredige vertegenwoordiging moet overigens wel blijven. 

Remkes gaat ook in op de rol en positie van de Eerste Kamer. Wat mij zorgen baart, is dat de Senaat meer en meer politiseert. Met de komst van partijen of fracties die niet of substantieel kleiner in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd, lijkt dat logisch. Het is het echter niet. De onafhankelijkheid van de Eerste Kamer is van groot belang.

Kritisch beoordelen

De Eerste Kamer moet immers wetten die in de Tweede Kamer zijn aangenomen nog eens kritisch beoordelen op aspecten als rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Het kan daardoor gebeuren dat individuele leden of fracties in de Senaat anders stemmen dan partijgenoten in de Tweede Kamer. Die onafhankelijke positie is van groot belang. 

Natuurlijk, de Eerste Kamer is ook een politiek orgaan. Maar het beoordelen van de kwaliteit van de wetgeving moet in mijn ogen voorop staan. Daarom is de suggestie om de Eerste Kamer niet meer ineens, maar bijvoorbeeld voor een deel om de drie jaar te laten kiezen door leden van Provinciale Staten, zo gek nog niet. 

Hetzelfde zou in zekere zin ook moeten gelden voor verkiezingen van gemeenteraden en de provinciale besturen. Laat gemeenten en provincies zelf de datum bepalen, inclusief de mogelijkheid van verkiezingen na tussentijds aftreden van wethouders of gedeputeerden. Campagnes worden daardoor grotendeels gevrijwaard van landelijke hete hangijzers en te veel bemoeienis vanuit Den Haag. De kloof tussen kiezer en gekozene wordt kleiner, en vooral daarom gaat het bij de zoektocht van de commissie Remkes.

Joop Atsma is lid van de Eerste Kamer voor het CDA

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief