VAR-samenleving

Technologie wordt steeds meer onderdeel van ons alledaagse samenleven. Wat betekent dat voor onze verantwoordelijkheid?
Technologie is in onze leefwereld dominant aanwezig en ons alledaagse leven wordt mede in stand gehouden door tal van technische voorzieningen. De smartphone is er een treffend voorbeeld van. Lange tijd was de computer een desktop, op het bureau in een hoekje van de woonkamer. Vervolgens werd het een laptop op schoot. Inmiddels zit die computer als smartphone in onze broekzak. Buitenradar en Google Maps zijn onze digitale vertrouwelingen. 
 
Zelfs in het voetbalspel, volgens de vermaarde theoloog Van Ruler een vorm van ‘heiliging’, heeft de technologie het van ons overgenomen. Sinds 2018 is in de Nederlandse eredivisie de videoscheidsrechter actief. Het werd destijds op de burelen van de KNVB gevierd als een historisch moment. De zogeheten Video Assistent Referee (VAR) zou het competitieverloop in het voetbal ‘eerlijker’ maken.
 
Een smartphone en een VAR zijn handige dingen, maar wat doen ze met ons mens-zijn, het samenleven en het voetbalspel? De digitale technologie is letterlijk een verlengstuk van onszelf en de scheidsrechter geworden. Daarmee komt de techniek in toenemende mate tussen mensen in te staan. De techniek kan zelfs beslissingen van ons overnemen. 
 
Op termijn kan dat leiden tot een uitholling van de verantwoordelijkheid van de mens. In het voetbal is dat al vrijwel elke wedstrijd te zien. De scheidsrechter wordt meer en meer een manager, die zich kan verschuilen achter geknipte videobeelden en vervolgens alleen maar de regels hoeft toe te passen.
 
Leven is voor alles geroepen worden tot verantwoordelijkheid, stelde de emeritus opperrabbijn van Groot-Brittannië, Jonathan Sacks. De scheidsrechter is niet zomaar een manager, hij is verantwoordelijk voor een ordentelijk spelverloop. Hij is een spelbegeleider, een schoolmeester en een psycholoog ineen. Iemand die het spel aan moet voelen, iets wat de techniek vooralsnog niet kan. 
 
Daarmee is de scheidsrechter als het ware de verpersoonlijking van een beschaafd voetbalspel. Net zoals de verpleger en de politieagent in de uitoefening van hun vak de representanten zijn van toegewijde zorg en de handhaving van de orde.
 
Fouten zullen op aarde altijd worden gemaakt, met of zonder technologie. Want ondeugden als hoogmoed, hebzucht, gulzigheid en luiheid zullen blijven bestaan, net als vóór de digitale revolutie. Juist daarom hebben we behoefte aan verantwoordelijke scheidsrechters, aan mensen die ons voorgaan in het goede, beschaafde samenspel. En juist daarom hebben we behoefte aan de permanente oefening in verantwoordelijk, technologisch burgerschap. In een VAR-samenleving wordt niemand een rijker mens.
 
Pieter Jan Dijkman is directeur van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief