Moslims drinken niet - maar soms toch

Belijdende moslims drinken meestal geen alcohol in het openbaar. Dat betekent niet per se een alcoholvrij leven.
De glazen worden geheven. Sommige met wijn, andere met jus d'orange. Foto: ANP
De glazen worden geheven. Sommige met wijn, andere met jus d'orange. Foto: ANP
Presidente Halimah Yacob van Singapore bracht in het najaar van 2018 een bezoek aan Nederland. Op foto’s van het staatsbanket zien we witte wijn afgewisseld met jus d'orange.

Koning Willem Alexander staat op de foto's ter rechterzijde van de gehoofddoekte presidente. Aan haar andere zijde staan koningin Máxima en premier Rutte. Alle vier heffen proostend het glas op iets dat kennelijk gevierd moest worden. Op een andere foto komen in beeld de man van Yacob met naast hem Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib en prinses Beatrix. Ook zij heffen lachend het glas.

Iedereen drinkt witte wijn, behalve de Singaporese presidente en haar man. Waarom verkiezen zij een simpele, op het oog niet eens vers geperste, jus d’orange? Houden zij niet van het goede leven? En waarom drinkt Arib wél wijn? 

Presidente Yacob draagt een hoofddoek. Daarmee straalt ze mogelijk uit: ik ben een praktiserende moslima. Arib draagt geen hoofddoek. Zelf zei ze in een gesprek met Achmed Markouch in De Balie in Amsterdam (2019) dat ze over haar geloof geen uitspraken doet, maar dat ze, als ze dat toch zou moeten doen, zou zij zeggen dat zij een ‘seculiere moslim’ is. Dus een praktiserende moslim drinkt niet en een seculiere wel? Hoe zit het eigenlijk met alcoholgebruik onder moslims? 

De vroege islam gedoogde alcohol

Arabieren genoten volop van alcohol. Toen de islam kwam, werd dat in het begin gedoogd. Daarna kwam er een verbod, maar alleen tijdens het gebed. Immers een dronkaard (sakraan) kan geen concentratie opbrengen om te mediteren. Later werd alcohol onvoorwaardelijk verboden, als onderdeel van een aantal basisverboden in de islam.

Over deze verboden zegt de Koran: ‘Verboden is voor jullie wat vanzelf is doodgegaan, bloed, varkensvlees, vlees waarover iets anders dan God is aangeroepen, het verstikte, het doodgeslagene, wat wilde dieren hebben aangevreten – behalve wat jullie geslacht hebben’ (Koran 5:3) en ‘Jullie die geloven! De wijn, het kansspel, de offerstenen en de verlotingen zijn een gruwel van satans makelij. Vermijdt die dus’ (Koran 5:89). In een nadere toelichting over het verbod op alcohol en gokken, vermeldt de Koran: ‘De satan wenst slechts vijandschap en haat tussen jullie te veroorzaken door de wijn en het kansspel’ (5:7). Het risico op vijandschap als gevolg van geruzie of het toebrengen van andere schade zijn dus belangrijke motieven voor het verbod. 

In de praktijk hechten moslims aan deze (basis)verboden niet hetzelfde gewicht. Alle moslims zien het eten van varkensvlees als een absoluut verbod. Dat is identiteitsbepalend, zowel in religieus als in cultureel opzicht.

Andere verboden zijn minder strikt

Met het verbod op alcohol en bijvoorbeeld kansspelen  gaan moslims minder strikt om. Velen houden zich daaraan, maar anderen niet. Overtreding wordt niet gezien als aanslag op eigen identiteit en levert dus minder gewetensproblemen op. Vooral als men dat stiekem doet. Een moslim maakt namelijk een onderscheid tussen het publiekelijk overtreden van het verbod en het stiekem overtreden daarvan.

Eigenlijk weten we niet of de presidente van Singapore en haar man consequent geen wijn drinken. In kringen van koninklijke families en hoogwaardigheidsbekleders, ook in islamitische landen, is bekend dat fervent wordt gedronken, maar dan wel vaak in het geheim. 

Drinkt Arib uit solidariteit met het koningshuis?

Of Arib wel of geen gewetensprobleem heeft bij het publiekelijk drinken weten we niet. Het is in ieder geval beslist niet zo dat een seculiere moslim per definitie drinkt. Misschien dronk Arib in dit geval uit solidariteit met of uit beleefdheid naar de Koninklijke familie. Als zij ook voor jus d’orange had gekozen, had de koninklijke familie verweten kunnen worden dat ze geen rekening houdt met de goede gebruiken van hun gasten. Nu kan de familie zeggen: ‘ook moslims drinken wel eens een glaasje’.

Kamervoorzitter Khadija Arib drinkt wél witte wijn, de echtgenoot van de Singaporese presidente Halimah Yavob houdt het bij jus d'orange. Foto: ANP
Hoe delicaat dit kan zijn, laat het bezoek van de Iraanse president aan Frankrijk in 2015 zien. De Volkskrant vatte de patstelling samen: ‘Rohani wil geen wijn in Frankrijk? Dan maar geen diner’. Anders dan in het pragmatische Nederland, dat de moslimgasten een alternatieve drank aanbiedt, stelt Frankijk zich principieel op: ‘op ons terrein dien je je naar onze gebruiken te schikken’. En dus stond het Élysée ‘erop hem [de Iraanse president] te vergasten op een selectie Franse wijnen’, aldus de Volkskrant. Alsof het Élysée wilde zeggen: ‘In Iran hebben wij geen keuze en krijgen we uitsluitend alcoholvrije dranken voorgeschoteld. Hier doen we het tegenovergestelde. Logisch toch!’

Als alternatief boden de Fransen een ontbijt aan - kennelijk is dat per definitie alcoholvrij. De Iraniërs sloegen het echter af. Het bezoek ging wel door, maar zonder diner, zonder ontbijt en zonder lunch. Ik herhaal: wij weten niet of de Rohani’s drinken of niet. Dat wij dit niet weten is tegelijkertijd een waarschuwing aan het  barpersoneel van het hotel: laat de bar nooit onbeheerd achter omdat je denkt dat moslimdiplomaten niet drinken. 

Niet drinken is in ieder geval gezond

Wat ik er zelf van vind? Ik ben van de Nederlandse school. Wil je drinken, ga je gang. Wie een alternatief wenst: dat is er wel. Bij ons thuis behoort alcoholvrij leven en bij het ontvangen van gasten tot de goede gewoonte. Dat komt in ieder geval goed van pas bij de opvoeding van onze drie kinderen. Terwijl veel ouders met de handen in het haar zitten over hun drinkende puberkinderen, zijn wij van deze zorg bespaard gebleven. Onze oudste zoon was ook altijd verzekerd van een basisplaats gedurende zijn voetbalwedstrijden. Dus nooit op de reservebank, want ‘je bent bijna altijd de enige die nuchter is op zaterdagmorgen’. En toen ik las wat professor Marianne Geleijnse van de Gezondheidsraad recentelijk constateerde, was mijn vreugde compleet. Zij zei in de Telegraaf dat er lineair verband is tussen één glas per dag en kanker. Dus: als je niet drinkt, is dat per definitie goed voor je gezondheid, voor een goed leven.

Dr. Mohamed Ajouaou is universitair docent Islamitische Theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Katholieke Universiteit Leuven      

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief