'Verbeurt verklaarte goederen'

Universitair onderwijs in het Engels veroorzaakt blikvernauwing, ivoren torens en een tweederangspositie voor het Nederlands.
Universiteiten proberen zo veel mogelijk studenten door hun onderwijsprogramma's te loodsen. Ze moeten wel. Foto: ANP
Universiteiten proberen zo veel mogelijk studenten door hun onderwijsprogramma's te loodsen. Ze moeten wel. Foto: ANP
Terwijl Nederlandse universiteiten in ijltempo Engelstalige bachelor-en masterprogramma’s optuigen, hun beleidsstukken in het Engels schrijven en hun universitaire bewegwijzering aanpassen aan een Engelstalig publiek, dringt langzamerhand tot Den Haag door dat het Nederlands als academische taal verdwijnt. 

De teloorgang van het Nederlands als academische taal is een verlies. De blikvernauwing die met de invoering van het Engels gepaard gaat, is bovendien stuitend.

Latijn

Lang geleden werd aan universiteiten het Latijn gebruikt. Het gebruik van het Latijn als internationale taal van de wetenschap had als belangrijk voordeel dat waar een wetenschapper ook kwam, hij met collega’s kon spreken en debatteren. Het gebruik van het Latijn droeg bij aan internationale uitwisseling. 

Het grote nadeel van het gebruik van het Latijn was, dat normale mensen de resultaten van wetenschappelijk onderzoek niet tot zich konden nemen. Wetenschappers spraken een andere taal dan mensen buiten de academie en bevonden zich in hun eigen, veilige ivoren toren. 

Pas in de negentiende eeuw veranderde dat en werden proefschriften niet langer in het Latijn geschreven. De teloorgang van het Latijn als internationale academische taal belette wetenschappers niet om met elkaar te praten. Wetenschappers bedienden zich van moderne talen als het Duits, Frans en soms ook Engels om zich met elkaar te verstaan. 

Na de Tweede Wereldoorlog maakte het Engels een geweldige opkomst door. Dat was enerzijds het gevolg van het verlies van Duitsland en de overwinning van Amerika en Engeland, anderzijds ook het gevolg van een doelbewuste politiek die ernaar streefde de Amerikaanse invloed te vergroten. 

Duits en Frans

Het Engels verdrong in het internationale academische verkeer langzamerhand het Duits en het Frans. De laatste jaren wordt ook het Nederlands aan de universiteiten verdrongen door het Engels. Niet alleen publiceren onderzoekers bij voorkeur in het Engels; ook de meeste colleges worden inmiddels in het Engels gegeven. Voorstanders van het gebruik van het Engels redeneren dat dit de internationalisering ten goede komt. 

Het financiële argument is waarschijnlijk belangrijker, maar dat laten universiteiten liever onbenoemd. Den Haag heeft voor universiteiten een pervers financieringssysteem opgetuigd dat het afgeven van zo veel mogelijk diploma’s (maakt niet uit aan wie) beloont. En dus trachten universiteiten hun markt te vergroten en zo veel mogelijk studenten door hun onderwijsprogramma’s heen te loodsen. 

Dat is amper een keus: om het hoofd boven water te houden, kunnen universiteiten weinig anders doen dan te proberen ook de internationale markt aan te boren.

Prijs

De prijs die universiteiten voor deze door financiële prikkels gedreven vorm van internationalisering betalen, is blikvernauwing. In het recente verleden namen studenten aan Nederlandse universiteiten kennis van verschillende onderzoekstradities. Zij waren in staat literatuur uit verschillende culturen tot zich te nemen, te verwerken en aan de hand van deze verschillende onderzoekstradities hun eigen standpunt te bepalen. 

Dat is verleden tijd: hedendaagse studenten zijn niet langer in staat Duitse of Franse teksten te lezen en zijn dus minder dan hun voorgangers in staat om kennis te nemen van de Europese culturele diversiteit. Doordat hedendaagse studenten zich beperken tot de Angelsaksische wereld zijn ze zich van deze diversiteit amper bewust. 

Internationalisering betekent op deze manier dus blikvernauwing. Nederlandse internationalisering betekent dat je de Europese diversiteit laat voor wat hij is en je beperkt tot de Engelstalige wereld. 

Het argument dat je van internationale studenten niet kunt vragen dat ze Nederlands leren, is onzinnig. Waarom niet? Wat is de waarde van studeren in het buitenland of werken in het buitenland, als je de culturele context waarin je komt te studeren of komt te werken niet leert kennen? 

Ivoren toren

Het exclusieve gebruik van het Engels aan universiteiten, stimuleert academici zich wederom terug te trekken in hun eigen ivoren toren, met hun eigen taal en hun eigen interne academisch debat. 

En dan is er tenslotte nog het Nederlands. Ik kijk met sombere regelmaat werkstukjes na waarvan het Nederlands zo dramatisch slecht is, dat ik niet meer begrijp wat de student bedoelt. D’s en t’s worden willekeurig achter werkwoorden geplakt, vragende en betrekkelijke voornaamwoorden vrolijk door elkaar gehusseld, iedere nieuwe zin tot nieuwe alinea gepromoveerd. Studenten schrijven onbekommerd over 'verbeurt verklaarte goederen welke door de overheid werden ingenomen'. 

De universiteit verzaakt hier haar culturele en maatschappelijke taak. Tot de taak van de academie behoort ook de bijdrage aan het behoud van de Europese cultuur. Wie op deze manier omgaat met taal, verkwanselt niet alleen de eigen Nederlandse cultuur maar gaat ook voorbij aan de Europese culturele diversiteit.  

 Mirjam van Veen is hoogleraar kerkgeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief