Democratie: straat tegenover staat?

Over de hele wereld zijn protesten losgebarsten. Gemene deler is de groeiende ongelijkheid.


Over de hele wereld is onvrede met de bestaande politiek-maatschappelijke verhoudingen luid en duidelijk aanwezig, en daarmee is een nieuw tijdperk ingeluid. Een tijdperk van mondiale onvrede waarin protestbewegingen elkaars symbolen, liederen en tactieken overnemen en delen.

In Hongkong wordt er  al bijna vijf maanden dag aan dag gedemonstreerd. Sinds kort ook met de Catalaanse vlag. De protesten in Catalonië zijn voor Hongkong een nieuwe inspiratiebron, zoals eerder de jasmijnrevolutie in Tunesië en de zonnebloembeweging in Taiwan dat waren. 

Er zijn meer historische voorbeelden, zoals de ‘Baltische keten’ die die de inwoners van Estland, Letland en Litouwen dertig geleden vormden uit protest tegen de Sovjet Unie.

Demonstraties

Maar niet alleen in Hongkong en Barcelona bepalen demonstraties het straatbeeld. In indrukwekkend veel landen is de stem van het volk vooral op straat hoorbaar en zichtbaar geworden. 

Terwijl in sommige landen een meer representatieve democratie perspectief kan bieden, is op steeds meer andere plekken juist gebrek aan democratie het probleem. Zo leidden in Zimbabwe, Algerije en Soedan massale en voortdurende protesten tot het vertrek van autoritaire staatshoofden. 

Momenteel roepen in heel Latijns-Amerika ontevreden burgers op tot verandering. De aanleidingen variëren van prijsverhogingen van benzine of het metrokaartje, tot een algeheel wantrouwen in regeringen of verkiezingsresultaten. In het rijtje Venezuela, Nicaragua en Haïti staan nu sinds kort ook Ecuador, Bolivia en Chili. Dichterbij zijn er de gele hesjes, de klimaatactivisten en de boeren.

Wereldwijd en gelijktijdig

Het opvallende van de protesten wereldwijd is het schijnbaar spontane, meervoudige, onvoorspelbare, gezichtsloze en taaie karakter ervan. Bijzonder is dat die verschillende aspecten bij elkaar komen in gelijktijdige bewegingen waarvan scholieren en studenten een harde kern vormen (Hongkong, Chili), of waarin vrouwen een centrale rol spelen (Soedan). 

Traditionele opposanten als politieke partijen en vakbonden zijn hooguit trendvolgers van nieuwe, vaak jonge, zelfbenoemde leiders. Sociale media spelen een sleutelrol in de demonstratietactieken: demonstreren is gebaseerd op netwerken in plaats van instituties.  

Eigenlijk is de maatschappelijke ongelijkheid de kern van alle onrust. Juist in welvarende samenlevingen als die van Hongkong en Chili groeit de kloof tussen arm en rijk, groeit bovendien de kloof tussen de generaties. Vertaald naar Nederlandse verhoudingen onderstrepen al deze protesten het belang van democratie en de noodzaak van het zoeken naar meer publiek toegankelijke democratische podia. 

Politieke partijen en andere maatschappelijke organisaties zullen hoe dan ook bewegingen moeten zijn waarin de straat niet tegenover de staat hoeft komen te staan. In een democratie wordt toch naar alle mensen geluisterd…? 

Een van de lijfliederen van de Hongkongse demonstranten is ‘Do your hear the people sing’, uit de musical Les Misérables, naar de historische roman van Victor Hugo. Een ander veel gezongen lied daar is ‘Sing Hallelujah to the Lord’. Over historisch besef en inspiratie gesproken!

Het is te hopen dat leiders en politici beseffen dat ze zich niet langer doof kunnen houden voor het zingen van de straat. 

Tjeerd de Boer is zendingspredikant van de Protestantse Kerk in Nederland. Hij doceerde voor Kerk in Actie in Chili, Brazilië en Hong Kong, waar hij als honorary research fellow verbonden is aan het Institute of Sino-Christian Studies.  

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief