Freek is alleen vrij op toneel

De persoon op het podium is vaak een heel andere dan die in de coulissen of thuis. Dat geldt zeker voor Freek de Jonge.
Er is moed voor nodig om jezelf zo te laten fileren dat je ziel met al haar schaduwzijden volledig wordt opengelegd voor het publiek. Dat is wat er gebeurt in de documentaire Freek van regisseur Dennis Allink. 

Het resultaat is een onthutsend eerlijk portret van cabaretier Freek de Jonge, die onlangs 75 jaar werd en dit jaar zijn 50-jarig jubileum viert als podiumkunstenaar. 
‘Freek’ is niet zozeer een eerbetoon als wel een fragmentarisch en indringend gesprek over het naderende einde van een grootse carrière en een veelbewogen leven. De Jonge is er over in gesprek met collega’s als Herman Finkers en André van Duin, cabaret-kenner Jacques Klöters, zus Martha en vooral zijn echtgenote Hella. 

Moeite

Opvallend is hoeveel moeite het Freek kost om in deze gesprekken woorden te vinden voor wat hem bezielt en beweegt. De man die op het podium een en al taal is en expressie blijkt daarbuiten een gesloten en geremde man te zijn, zonder vrienden en zonder collegialiteit. Pijnlijk eerlijk komen egocentrische en narcistische trekken van De Jonge in beeld waarmee hij zich vaak vervreemdt van vrijwel iedereen om hem heen. ‘Freek’ gaat over een kunstenaar die bestaat bij de gratie van het podium en zich een leven zonder podium voorstelt als een enorm zwart gat. 

In de woorden van De Jonge zelf: ‘Spot aan, lach en een traan, aandacht daar krijg ik nooit genoeg van. Ik klaag niet graag, maar als je vraagt: hoe lang nog? Weet ik, vroeg of laat komt er een eind aan (..) Het einde is in zicht, hoe lang mag ik nog mee? Ik draag een gretigheid in me mee, nooit tevree, ik wil altijd weer meer. (..) op de vlucht voor het einde, daar komt het op neer.’ 

Bang voor de dood

De Jonge is niet simpelweg de zoveelste workaholic. Waar hij in het gewone leven veelal gevangen lijkt te zitten in zichzelf, voelt hij zich op het toneel vrij. Zelfs de meest traumatische gebeurtenissen zoals het verlies van zijn zoontje Jork benoemt en verwerkt De Jonge uitsluitend op het podium. Daarbuiten slaag hij daar niet of nauwelijks in. Illustratief is een gesprekje tussen Freek en Hella bij het graf van hun kleindochtertje Maggie die ook jong en onverwachts overleed. Hella vraagt Freek of hij eigenlijk bang is voor de dood. Zijn antwoord luidt: ‘Mijn vader was dominee, die deed begrafenissen. Daar praatten we over. De dood was ook in het geloof. Jezus die uit de dood opstond. Lazarus, het dochtertje van Jaïrus. De dood was een verhaal. De dood vroeg om een filosofie, om een verantwoording. Op die manier houd ik in mijn leven de dingen op afstand. Ik praat er wel stoer over maar komt het nu echt bij me? Ik heb de dood van Jork niet echt tot me door laten dringen.’ Waarop Hella de conclusie trekt: ‘En dus ben jij bang voor de dood.’

Aangrijpend

Het antwoord komt in de documentaire uiteindelijk toch van De Jonge zelf, natuurlijk op het podium, in de slotscene als hij met zichzelf het volgende gesprekje voert: 
‘Heb jij nog idealen, zoon? Wat is jou heilig ideaal? Een vogel te zijn die leeft bij de dag! Vliegen lijkt me ideaal! Maar vliegen is een vlucht, mijn zoon, zei ik. Waarvoor, voor wie ben je op de vlucht? Hij keek naar de hemel waar God was verdwaald en zei: ik wil niet dat doodsangst mijn leven bepaalt.’

'Freek' is een eerlijk en aangrijpend portret van de menselijke ziel. Wie er de moed voor heeft, kan zich erin spiegelen en zichzelf bevragen op de eigen schaduwzijden, de eigen bepalende drijfveren en gemaskeerde angsten.
 
Jaap Hansum is predikant van Kruispunt Vathorst, Amersfoort. De documentaire 'Freek' is te zien in filmhuizen en bioscopen en via pathe-thuis.nl.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief