Syrisch-orthodox: meer mystiek dan dogma's

In de Syrisch-Orthodoxe Kerk speelt het hart een grotere rol dan het verstand.
De sfeer is eerbiedig, maar ook los. In de St. Jacob van Sarug-kerk in Enschede zijn deze zondagmiddag honderden parochianen van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië in Nederland verzameld.

De kerkgangers luisteren aandachtig naar het gezang vanaf het altaar. Acht jongerenkoren uit parochies van deze Kerk zingen in het Syrisch-Aramees één voor één een deel uit het Evangelie dat de komende tijd in de diensten centraal staat, omdat de vastentijd naar Pasen aanbreekt. Aan religieus besef geen gebrek.

Achterin de kerk zit Christien Crouwel, algemeen secretaris van de Raad van Kerken. Ze komt voor een kennismakingsbezoek in een reeks die haar langs alle lidkerken van de Raad van Kerken voert. Doel is om de spirituele rijkdom van de lidkerken tijdens haar pelgrimstocht te ervaren.

Verstaan met het hart

Deze zondag gaat dat lukken. Uit de menigte komt eerst Ruben van de Kaap naar ons toe. ‘Wat er gezongen wordt moet je niet willen begrijpen, maar verstaan met je hart,’ is een van zijn eerste adviezen. Van der Knaap is van huis uit Nederlands Gereformeerd en nu vol overgave lid van de Syrisch-Orthodoxe kerk. Op weg naar het priesterschap, dient hij de kerk als seminarist en lector. Deze middag met de gezongen liturgie proeft hij dat gevoel van nederigheid dat hem nog nadrukkelijker verbindt met de Syrisch-Orthodoxe traditie die teruggaat naar de eerste eeuw van de kerk. Gehuld in zijn zwarte pij vertelt Ruben over de mystiek die hij in deze kerkgemeenschap ervaart: ‘Vanuit de liefde voor Christus, authentiek je geloof beleven, door het hele leven heen,’ . Hij heeft er duidelijk plezier in om Gods werk op te pakken. 

Als alle koren hun Evangelielezing vol passie en eerbied hebben gezongen, en de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap wordt getrakteerd op koekjes en koffie, stelt Mor Polycarpus Augin Aydin zich voor aan Christien Crouwel. Hij is de aartsbisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk (SOK) in ons land, een kerk met zo’n 25.000 gelovigen, verdeeld over elf parochies die zich vooral in Twente bevinden.

Van monnik tot bisschop

De aartsbisschop is als Edip Aydin geboren en getogen in het grensgebied van Turkije en Syrië, in Gundukshukro. Tijdens zijn middelbare (staats)schooltijd, woonde hij in het klooster St. Gabriël waar hij intensief kennismaakte met de Syrische theologie, spiritualiteit en liturgie. Theologische studie in het buitenland bracht hem naar Europa en Amerika en in 2006 werd deze monnik door patriarch Mor Ignatius Zakka I benoemd tot bisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk in Nederland.

Deze zondag neemt hij alle tijd om de pas aangetreden algemeen secretaris van de Raad van Kerken te informeren. Ook bij Mor Polycarpus gaat het al snel over de theologie van de Syrisch Orthodoxe Kerk. ‘Het is meer mystiek dan dogmatisme’, stelt hij. Nederigheid is volgens hem de kleding van de Godheid. ‘Wie Christus wil volgen, moet zich met nederigheid kleden. Als kerk moeten wij onze naasten accepteren, ruimte voor elkaar laten. Nederigheid is ook een weg om hier op aarde sociale gerechtigheid vorm te geven.’ 

Een kus voor het bisschopskruis

Mor Polycarpus is vol vuur in zijn tekst en uitleg over hoe zijn parochianen het geloof vormgeven, maar de parochianen vragen intussen ook zijn aandacht. Voor zij naar huis keren willen ze de bisschop groeten: een korte aanraking, een kus op het bisschopskruis dat versierd met een rode doek in zijn handen rust. Een paar woorden en een glimlach worden uitgewisseld. De rode doek is ook een verwijzing naar de bereidheid van de bisschop om zijn bloed te geven voor zijn kudde. Een teken van vrome toewijding binnen de SOK is dat gelovigen eerst dit kruis en vervolgens de bisschopshand kussen of aanraken. En dan hoor je zachtjes de groet Barekh mor (Zegen, mijn Heer).

Als Crouwel de bisschop vraagt waar zijn ziel van gaat zingen, hoeft Mor Polycarpus niet lang na te denken: ‘De liturgie. Daarin voel ik mij verbonden met de poëzie van de kerkvaders. Liturgie is het heilige spel, het ontmoetingsspel om God te leren kennen en te begrijpen.’ De bisschop vertelt hoe de liturgie de Syrisch-Orthodoxen tot troost was, toen zij in Twente kwamen werken of hier naartoe vluchtten.

Eenheid in diversiteit

En dan gaat het plots over de oecumene, over de dankbaarheid van de Syrisch-Orthodoxe gemeenschappen in Twente dat christelijke gastgezinnen en kerken hen hielpen bij onderdak. ,,Daar hebben wij veel geleerd. Ook dat oecumene betekent dat de identiteit van de verschillende kerken bewaard blijft. Eenheid in diversiteit,’ benadrukt Mor Polycarpus. ,,Wij groeien in ontmoeting’’, zegt de bisschop, en dan vertelt hij over de sneeuwbal die verder rolt. ,,De kern blijft hetzelfde, maar de verschillende kanten passen zich aan.’’

Dit is de derde aflevering van een serie reportages over de lidkerken van de Nederlandse Raad van Kerken.


Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief