Het verraad jegens de Koerden is verraad jegens onszelf

Het Westen verliest z'n geloofwaardigheid als de eigen waarden van democratie en vrijheid niet in praktijk worden gebracht.
In hoeverre is het Westen nog bereid om voor zijn idealen op te komen? Foto: ANP
In hoeverre is het Westen nog bereid om voor zijn idealen op te komen? Foto: ANP
De Amerikaanse president Donald Trump besloot begin oktober de Amerikaanse militaire steun aan de Koerden in Syrië in te trekken. Met onmiddellijke ingang gingen de soldaten terug naar huis. Zonder overleg met de Koerden, zonder overleg met de bondgenoten, zonder plan voor de toekomst in dat land.
 
De Koerden stonden er op slag alleen voor. Ze voelden zich verraden. Maar niet alleen zij. Hoeveel waarde kan er nog worden gehecht aan een bondgenootschap met de Verenigde Staten? In hoeverre is het Westen nog bereid om voor zijn idealen op te komen?
 
Het eerste wat er na de Amerikaanse terugtrekking gebeurde, was de inval van Turkse troepen in Noord-Syrië. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan zag zijn kans schoon om af te rekenen met wat hij ziet als Koerdisch terrorisme. Volgens de Verenigde Naties zijn er 160.000 mensen op de vlucht gegaan en zijn er burgerslachtoffers gevallen. Mogelijk zijn in de chaos tientallen terroristen van Islamitische Staat (IS) uit hun gevangenschap ontsnapt. Vervolgens trokken ook militairen van Bashar al-Assad, de president van Syrië, het gebied binnen. De positie van hemzelf en zijn internationale bondgenoten – Rusland, Iran, Irak en Hezbollah – is sterker geworden. 

Het begon met de Arabische Lente

Waar ging het ook alweer allemaal om? In 2011 dachten veel Syriërs dat de Arabische Lente ook in hun land kon doorbreken. Ze begonnen massaal te protesteren tegen het onderdrukkende regime van Assad. Deze sloeg de protesten fel neer. Het gevolg was een burgeroorlog van verschillende – elkaar bestrijdende – gewapende groepen. 370.000 mensen zijn er inmiddels omgekomen en miljoenen mensen zijn hun land ontvlucht. Eén van die gewapende groepen was de PYD, de Democratische Uniepartij en haar gewapende tak, de YPG. Zij streven naar een democratisch Syrië en daarbinnen meer autonomie voor de Koerden. 
 
Volgens president Erdogan zijn zij verwant aan de PKK in Turkije, die internationaal gezien wordt als terroristische organisatie. Ook jihadistische groepen nemen deel aan de burgeroorlog. Van hen staat Islamitische Staat (IS) bekend als de meest gewelddadige. Deze laatste leek vorig jaar verslagen. Met steun van Rusland is ondertussen Assad weer bezig zijn macht over een steeds groter gebied in Syrië te herstellen. Door de strijd tegen IS en zeker de recente Turkse inval in Syrië, is de strijd tegen het onderdrukkende karakter van het bewind van Assad op de achtergrond geraakt. 

7000 mijl bij Amerika vandaan

In een van zijn bekende tweets gaf de Amerikaanse president op 14 oktober de volgende reden van zijn beslissing om de Amerikaanse steun aan de YPG in te trekken en zijn troepen naar huis te sturen: ‘Nadat 100% van het Kalifaat van IS is verslagen, haalde ik onze troepen uit Syrië weg. Laat Syrië en Assad zelf de Koerden maar beschermen en Turkije bestrijden omwille van hun eigen land. Ik zei tegen mijn generaals: Waarom zouden wij nog voor Syrië en Assad moeten vechten om het land tegen hun vijand te beschermen? Voor mij is iedereen die Syrië wil hebben om de Koerden te beschermen goed genoeg, of het nu Rusland is, of China, of Napoleon Bonaparte. Ik hoop dat zij het allemaal goed doen. Van ons is het 7000 mijl vandaan.’
 
Jammer voor de Koerden en de YPG, die de Verenigde Staten en het Westen hadden beschouwd als bondgenoot. Veel Amerikaanse militairen zeggen openlijk dat zij zich schamen voor de actie van hun president. Zonder rekening te houden met bondgenoten en betrokkenen zijn de Amerikanen weggegaan.
 
De westerse reacties richten zich vooral tegen de Turkse invasie. Op 14 oktober besloten de landen van de Europese Unie eensgezind om geen wapens meer te leveren aan Turkije. Zij veroordeelden de Turkse inval en riepen de Turkse regering op om haar militairen weer achter de grens terug te trekken. Als reden voerden zij aan dat Turkije de stabiliteit en de veiligheid in de hele regio ondermijnt, dat er nog meer burgerslachtoffers en ontheemden zullen komen en dat de strijd tegen IS zal worden bemoeilijkt. De secretaris-generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg, veroordeelde de Turkse inval niet. Let wel: Turkije is zelf ook lid van de NAVO. Wel waarschuwde hij president Erdogan dat de strijd tegen IS in gevaar kan komen.

Hoe betrouwbaar is Amerika nog?

Twee dingen zijn buiten schot gebleven in die westerse reacties: het eenzijdige optreden van president Trump en het kwaadaardige regime van Assad. Toch is het belangrijk om daar ook eens naar te kijken. Het verraad jegens de Koerden raakt de geloofwaardigheid van het Westen in de internationale verhoudingen in het hart. Hoe betrouwbaar is Amerika nog? Hoe betrouwbaar is de NAVO nog als er zo’n verdeeldheid bestaat tussen de bondgenoten, niet alleen in de relatie met de Verenigde Staten, maar ook met Turkije? Kunnen wij in Europa nog rekenen op steun als er een president in het Witte Huis resideert die niet geïnteresseerd is in wat er 7000 mijl verderop gebeurt? 
 
Op de laatste topontmoeting in Brussel in 2018 gaven de staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO nog de volgende verklaring af: ‘Wij zijn bijeengekomen in een tijd waarin de veiligheid van onze landen en de internationale rechtsorde worden uitgedaagd. De NAVO zal blijven streven naar vrede, veiligheid en stabiliteit in het hele Euro-Atlantische gebied. Wij zijn vastbesloten om onze ondeelbare veiligheid, onze vrijheid en onze gemeenschappelijke waarden, inclusief individuele vrijheid, mensenrechten, democratie en de heerschappij van het recht te beschermen en te verdedigen.”’
 
Als de NAVO-lidstaten vastbesloten zijn om die waarden te verdedigen moet zij zich er ook naar gedragen. Van die waarden lijkt toch iets anders uit te gaan dat wat er rondom Syrië gebeurt. Zij vragen om bondgenoten te hulp te komen. Zij roepen op om partners niet zonder overleg in de steek te laten. Zij veronderstellen dat niet alleen Turkije wordt aangesproken op gevaarlijk gedrag. Ook het bevorderen van een rechtvaardige vrede in Syrië moet als doelstelling overeind blijven staan. Zij veronderstellen dat niet alleen de Verenigde Staten, maar ook de Europese NAVO-lidstaten een actieve rol jegens Syrië moeten vervullen. 

Verzwakt Amerika wordt verder op de proef gesteld

Het is zorgwekkend dat niet alleen de Koerden zien dat het Westen het bij mooie woorden lijkt te houden. Ook andere partijen in het Midden-Oosten zien dat, zoals Israël bijvoorbeeld. De Jerusalem Post schreef naar aanleiding van het vertrek van de Amerikaanse militairen al dat een sterk Amerika de sleutel is tot de veiligheid van Israël. Als Washington in de regio wordt gezien als zwak en onbetrouwbaar, zal die positie door de tegenstanders van Israël en Amerika verder op de proef worden gesteld. 
 
Wat het Westen in beginsel de moeite waard maakt, is dat de landen die tot de westerse wereld behoren, de waarden van vrijheid, democratie, mensenrechten en de heerschappij van het recht hooghouden. Wat het Westen geloofwaardig maakt, is dat westerse landen die waarden in de praktijk toepassen. De huidige praktijk laat het tegendeel zien: bondgenoten worden in de steek gelaten. Binnen de NAVO zijn lidstaten die de rechtsstaat ondermijnen. Het kwaadaardige regime van Assad kan volop zijn gang gaan.
 
De NAVO werkt dezer dagen aan een nieuw strategisch document. De lidstaten doen er goed aan stevig te doordenken waar zij internationaal voor staan en hoe zij daarin geloofwaardig willen zijn. Anders wordt het verraad jegens de Koerden een verraad jegens het Westen zelf. 
 
Theo Brinkel is bijzonder hoogleraar Militair-maatschappelijke studies aan de Universiteit Leiden en Universitair Hoofddocent aan de Nederlandse Defensieacademie. Hij schrijft deze bijdrage op persoonlijke titel.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief