Remkes en Remkes

Democratie kan niet iedereen z'n zin geven. Laten we dat ongemak maar erkennen.
Johan Remkes heeft kort na elkaar als voorzitter van twee commissies voorstellen gedaan die Nederland uit impasses helpen.

Het rapport van de Staatscommissie Parlementair Stelsel van december 2018 bevat voorstellen om het democratisch proces toegankelijker te maken voor dragers van nieuwe ideeën. Enerzijds stelt de commissie voor meer effect te geven aan voorkeurstemmen (‘lage drempels’). Anderzijds wil zij de waarborgen tegen misbruik van het democratisch proces versterken. Dat moet onder meer gebeuren door politieke partijen te verplichten tot transparantie over hun financiering en door waarborgen tegen manipulatie van kiezersvoorkeuren (‘hoge dijken’).
 
In september 2019 verscheen het advies van de tweede commissie-Remkes, namelijk over de stikstofproblematiek (Niet alles kan). Na rechterlijke uitspraken van het EU-Hof van Justitie en de Raad van State stond vast dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van 2015 niet kan worden gebruikt om activiteiten toe te staan die stikstofemissie veroorzaken nabij kwetsbare Natura 2000-gebieden. Aanbevolen wordt om met gebiedsgerichte bronmaatregelen een evenwichtige bijdrage te vragen van alle betrokken sectoren.
 
De problemen waarmee de twee commissies bezig waren, hebben meer met elkaar te maken dan men denkt. De schok na de uitspraak van de Raad van State had niet zo groot hoeven te zijn als beleidsmakers meer oor hadden gehad voor de kritiek op het PAS en beter hadden opgelet toen het EU-Hof van Justitie de juridische kaders bepaalde.
 
Het politieke besluitvormingsproces sluit zich te vaak af voor redelijke kritiek, omdat het gevangen zit in verwachtingen van de ‘achterban’ die men niet tegen de haren in wil strijken, of in regeerakkoorden met moeizaam bereikte compromissen. In de dynamiek van opiniepeilingen, twitterbubbels en verkiezingskoorts verstomt het gesprek over ongemakkelijke waarheden. 
 
Niet alleen bij stikstofemissies, maar ook bij andere langetermijnontwikkelingen, zoals klimaat, extreme ongelijkheid en verschuivingen in de internationale machtsverhoudingen, werkt de democratie niet goed genoeg. Dat probleem gaat nog een stuk dieper dan wat de eerste commissie-Remkes beschreef, namelijk gevoelens dat de democratie ‘niet voor iedereen’ goed werkt.
 
De tweede commissie-Remkes gaf daarop het juiste antwoord: ‘niet alles kan’. Democratie kan niet iedereen z’n zin geven. Uit de impasses van het tweede advies-Remkes zal pas een uitweg kunnen worden gevonden als we ook die van het eerste rapport onder handen nemen. Het gaat al met al om de vraag of de democratie voor ons allen, in een solidariteit die ook ongemakken erkent, goed werkt. Dat is nodig als we onze democratie duurzaam willen maken.
 
Ernst Hirsch Ballin is universiteitshoogleraar aan Tilburg University en hoogleraar rechten van de mens aan de Universiteit van Amsterdam. Hij was eerder onder meer minister van Justitie en van Binnenlandse Zaken.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief